ნვიდიას დამფუძნებელ ჯენსენ ჰუანგს და სინგაპურში ბაზირებულ ეჭვმიტანილ ჩინელ ჯაშუშს შორის გაჩენილი მასშტაბური სკანდალი ყურადღების ცენტრში აყენებს ქალაქ-სახელმწიფოს წარმატებას, როგორც გლობალურ ჩიპების ჰაბს – და სავარაუდო უკანონო ვაჭრობის ადგილს.
ხუთშაბათს, ჰუანგმა დატოვა აშშ-ის ჩიპების გიგანტი მას შემდეგ, რაც აღიარა რომ რომანი ჰქონდა. გავრცელებული ინფორმაციით, ის ურთიერთობაში იყო ქალთან სახელად ელის ჰუანგი, რომელიც ხელმძღვანელობდა სინგაპურულ მონაცემთა ცენტრების კომპანიას Megaspeed – ნვიდიას ჩიპების ერთ-ერთ მთავარ შემსყიდველს.
წლების განმავლობაში, სინგაპური დიდი ძალისხმევით ქმნიდა რეპუტაციას, როგორც ღია და ბიზნესისთვის ხელსაყრელი ეკონომიკა, რომელიც მარტივ წვდომას სთავაზობს როგორც აშშ-ის, ასევე ჩინეთის ბაზრებს.
AI-ის ბუმის ფონზე, ბოლო წლებში სინგაპური გახდა მაღალი კლასის ნახევარგამტარი ჩიპების ვაჭრობის მთავარი ჰაბი.
გასულ წელს სინგაპური ნვიდიასთვის მსოფლიოში მეორე უდიდესი ბილინგ-ცენტრი იყო და თითქმის მეხუთედს შეადგენდა ამერიკული ჩიპების გიგანტის შემოსავლების.
თუმცა, აღსანიშნავია, რომ მისი შემოსავლების 1%-ზე ნაკლები მოდიოდა იმ ჩიპებზე, რომლებიც რეალურად სინგაპურში შევიდა, რადგან კუნძული ჰაბის ფუნქციას ასრულებს აზიის მრავალი კომპანიისთვის, რომლებიც აქედან აკეთებენ შეკვეთებს და გზავნიან სხვაგან.
2022 წლიდან, როდესაც აშშ-მ შეზღუდა მოწინავე ამერიკული ნახევარგამტარების ექსპორტი ჩინეთში ან ჩინური კომპანიების მიერ მათი შეძენა, ამერიკელი ოფიციალური პირები შეშფოთებულნი არიან, რომ სხვა ქვეყნები, მათ შორის სინგაპური, შეიძლება ჩინურმა კომპანიებმა გამოიყენონ ჩიპებზე წვდომის მისაღებად.
Megaspeed ამის ნათელი მაგალითია.
ის გახდა ნვიდიას ჩიპების უდიდესი შემსყიდველი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და ეჭვმიტანილია, რომ მონაცემთა ცენტრების მეშვეობით მალაიზიაში, ინდონეზიასა და ტაილანდში ჩინურ კომპანიებს ჩიპებზე უკანა კარის წვდომას აძლევდა.
სინგაპური არ კრძალავს მოწინავე AI ჩიპების გადაცემას უცხოეთში მოქმედ კომპანიებზე, თუმცა ასეთი ქმედებები შეიძლება არღვევდეს აშშ-ის ექსპორტის კონტროლს.
ქალაქ-სახელმწიფომ განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ არ ახორციელებს „სხვა ქვეყნების მიერ დაწესებულ ერთპიროვნულ ექსპორტის კონტროლს“, ყველა კომპანიისგან, რომელიც მის იურისდიქციაშია, მოელის მსგავსი რეგულაციების პატივისცემას.
სინგაპურმა გარკვეულ წარმატებას მიაღწია ამ მიმართულებით.
მან ბრალი წაუყენა ოთხ კომპანიასა და ხუთ პირს – მათ შორის ჩინეთის მოქალაქეებს – სხვადასხვა დანაშაულში, მათ შორის თაღლითობაში, მას შემდეგ რაც აშშ-ში გაჩნდა შეშფოთება, რომ ჩინური AI კომპანია DeepSeek ნვიდიას ჩიპებს მესამე პირებისგან ყიდულობდა სინგაპურში და სხვა ადგილებში.
ისინი ასევე ცდილობდნენ Megaspeed-ის გამოძიებას, თუმცა მრავალი სირთულის წინაშე აღმოჩნდნენ.
ხუთშაბათს გამოქვეყნებულ განცხადებაში, მთავრობამ აღნიშნა, რომ 2025 წლის თებერვლიდან იძიებდნენ, გააკეთეს თუ არა Megaspeed-მა და სხვა კომპანიებმა ყალბი დეკლარაციები მონაცემთა სერვერებზე, რომლებიც სინგაპურის გავლით შეიძინეს და ექსპორტზე გაიტანეს.
კომპანიები აცხადებდნენ, რომ აღჭურვილობა საბოლოოდ მალაიზიაში მოხვდებოდა, თუმცა სინგაპურის ხელისუფლებას ეჭვი აქვს, რომ საბოლოო დანიშნულების ადგილები სხვაგან იყო.
სინგაპურმა რამდენჯერმე ითხოვა დახმარება აშშ-ის ხელისუფლებისგან, რათა მეტი ინფორმაცია მიეღო ერთ-ერთი გამოძიებული კომპანიის – Supermicro-სგან, რომელიც BBC-ის ინფორმაციით, კომპიუტერულ სერვერებს აწვდიდა Megaspeed-ს.
თუმცა, „ამ განმეორებითი თხოვნების მიუხედავად, სინგაპურმა დღემდე მიიღო მხოლოდ შეზღუდული ინფორმაცია ან დახმარება“, ნათქვამია განცხადებაში. BBC-მ კომენტარი აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტსაც სთხოვა.
სინგაპურის ხელისუფლებამ ასევე გამოიძია ელის ჰუანგი – არა ჯაშუშობისთვის, არამედ Megaspeed-ის სავარაუდო თაღლითობაში შესაძლო როლის გამო.
საბოლოოდ, მათ „არასაკმარისი მტკიცებულება“ აღმოაჩინეს დანაშაულის შესახებ და მას სინგაპურის დატოვების უფლება მისცეს მიმდინარე წლის თებერვალში, მას შემდეგ რაც რამდენიმე თვე პასპორტი ჩამორთმეული ჰქონდა.
გამოძიების დაწყებიდან თითქმის ორი წლის შემდეგ, სინგაპურს ჯერ არ წაუყენებია ბრალი Megaspeed-ის ან საქმესთან დაკავშირებული რომელიმე კომპანიისა თუ პირის მიმართ.
Megaspeed-ის საქმეზე სინგაპურისა და აშშ-ის გამოძიებები კვლავ გრძელდება.
2024 წელს, აშშ-ის ოფიციალურმა პირებმა მოინახულეს მალაიზიაში მდებარე მონაცემთა ცენტრი, რომელიც Megaspeed-ს ეკუთვნის და ნახეს ნვიდიას ტექნოლოგია ჯერ კიდევ შეფუთვაში, რამაც გააჩინა ეჭვი, რომ Megaspeed მაღალი კლასის ჩიპებს სხვაგან აგზავნიდა, იუწყება New York Times-ი.
გასულ წელს, Bloomberg-ის ცნობით, Megaspeed-მა თითქოსდა 50 000-ით მეტი ჩიპი შემოიტანა, ვიდრე ნვიდიას აღრიცხვებში ფიქსირდებოდა. მოგვიანებით ნვიდიამ საკუთარი მონაცემები გადაასწორა, მას შემდეგ რაც მეტი საწყობი მოინახულა.
Megaspeed ამტკიცებს, რომ ყოველთვის მოქმედებდა კანონიერად და წინა ინსპექციებმა არ გამოავლინა უკანონო საქმიანობის მტკიცებულება.
ხუთშაბათს კომპანიამ განაცხადა, რომ „მოგვესალმება შესაბამისი სამთავრობო ზედამხედველობა“ და რომ „მზადაა კონსტრუქციულად და გამჭვირვალედ ითანამშრომლოს აშშ-ის მთავრობასთან“.
ჩინეთი ასევე დიდი ხანია უარყოფს ბრალდებებს, რომ მისი კომპანიები და ინსტიტუტები უკანონოდ იღებენ მაღალი კლასის ამერიკულ ჩიპებს.
Megaspeed-ისა და ელის ჰუანგის სინგაპურში მოხვედრის ისტორია აჩვენებს სხვა სისუსტეებსაც, რომლებიც ქალაქ-სახელმწიფოს ღიაობიდან გამომდინარეობს.
ბოლო წლებში ქალაქ-სახელმწიფო ჩინური კომპანიებისთვის ერთ-ერთ მთავარ დანიშნულების ადგილად იქცა, ტექნოლოგიური ფირმები, როგორიცაა TikTok და Manus, აქ გახდნენ გლობალური შტაბ-ბინის მფლობელები. სინგაპურის ბიზნესის სიმარტივის გარდა, მოსახლეობის უმეტესობა ეთნიკურად ჩინელია და, ძირითადად, ჩინეთს დადებითად უყურებს.
ჩინური კომპანიისთვის სინგაპური წარმოადგენს ბაზას, რომელიც ახლოსაა მშობლიურ ქვეყანასთან და „ნეიტრალურ მისამართს“, რომელსაც გლობალური კლიენტები და ინვესტორები იღებენ, ამბობს უინსტონ მაჰ, ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის მოწვეული პროფესორი.
თუმცა კრიტიკოსები ამბობენ, რომ ამან წარმოშვა „სინგაპურ-ვოშინგი“, როდესაც ჩინური კომპანიები ქალაქ-სახელმწიფოს სუფთა იმიჯს იყენებენ თავიანთი წარმოშობის დასაფარად, ეჭვების შესამცირებლად და ზოგჯერ საეჭვო საქმიანობის დასაფარადაც კი.
ვაშინგტონში დაფუძნებულმა უსაფრთხოების ანალიტიკურმა ჯგუფმა C4ADS BBC-ს განუცხადა, რომ ელის ჰუანგის მიერ Megaspeed-ის შექმნა სწორედ ასეთი შემთხვევაა.
BBC-მ შეამოწმა კორპორატიული ჩანაწერები ჩინეთში, ჰონგ-კონგსა და სინგაპურში და დაადგინა, რომ 2019 წელს ჰუანგმა გაყიდა სათამაშო კომპანია და მისი შვილობილი ფირმები ჩინურ სათამაშო კომპანიაზე 7Road.
2023 წლის მარტში, 7Road-ის სინგაპურულმა შვილობილმა ჰუანგი აღმასრულებელ დირექტორად დანიშნა. მეორე დღეს კომპანიამ სახელი შეიცვალა – Megaspeed-ად.
ჰუანგი რვა თვის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა კომპანიას, სანამ ის სინგაპურელ მამაკაცს გადასცემდა.
ამ პერიოდში Megaspeed-მა გაიარა „კორპორატიული რესტრუქტურიზაციისა და რეგიონული გაფართოების კრიტიკული ეტაპი“, ხოლო მისი კორპორატიული კავშირები აჩენდა კითხვებს, იყო თუ არა „Megaspeed-ის სინგაპურული იდენტობა რეალური თუ ფაქტობრივად ჩინეთის მიერ კონტროლირებადი“, ნათქვამია C4ADS-ის ანგარიშში.
კომპანიის გადაცემის შემდეგაც კი, C4ADS აფასებს, რომ ის კვლავ „ფაქტობრივად აკონტროლებდა“ კომპანიას, მისი სხვა კომპანიის მეშვეობით Megaspeed-თან კავშირების და LinkedIn-ზე გამოქვეყნებული პოსტების საფუძველზე, სადაც ის კვლავ საკუთარ თავს Megaspeed-ის „თავმჯდომარედ“ ასახელებდა კონფერენციებზე.
Megaspeed-მა არ უპასუხა BBC-ს შეკითხვებს კომპანიისა და ელის ჰუანგის კავშირებზე ჩინეთთან და ჩინეთის მთავრობასთან.
ყველაფერი ეს კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს სინგაპურის წინაშე არსებულ დილემას.
„დიდხანს სინგაპური ახერხებდა ორივე სამყაროს საუკეთესოს მიღებას აშშ-სა და ჩინეთთან შესანიშნავი ურთიერთობებით,“ – ამბობს ნანიანგის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის პოლიტიკისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ლექტორი დილან ლო.
სინგაპური დიდი ხანია პოზიციონირებს თავს, როგორც ნეიტრალურ მხარეს ორ სუპერქვეყნას შორის. მისი პრემიერ-მინისტრი ლოურენს ვონგი ამტკიცებს, რომ ქვეყანა არც პრო-ჩინურია და არც პრო-ამერიკული, არამედ „პრო-სინგაპურული“.
თუმცა ლო ამბობს, რომ ეს ბალანსის დაცვა „ახლა ძალიან რთული და ზოგჯერ საკმაოდ სარისკოც კი გახდა“ აშშ-ჩინეთის ჩიპების დავის ფონზე.
Megaspeed-ის საქმით, ანალიტიკოსების შეფასებით, სინგაპურისთვის ეს ბეწვის ხიდი კიდევ უფრო ვიწროვდება.
პეკინი შეიძლება იკითხოს, რატომ იძიებს სინგაპური საკითხებს, რომლებიც აშშ-ის შეზღუდვებს ეხება და ხომ არ იჭერს მხარს აშშ-ის ინტერესებს, ამბობს ჩონ ჯა იანი, სინგაპურელი პოლიტოლოგი და Carnegie China-ს არარეზიდენტი მკვლევარი.
ვაშინგტონმა კი შეიძლება სინგაპურის ბოლო განცხადება აღიქვას, როგორც „ბრალის გადაბრალება“ აშშ-ზე, რაც თეთრი სახლისგან უკურეაქციას გამოიწვევს, ამბობს ის.
„სინგაპურმა მიიღო პოლიტიკა, რომ არ აირჩიოს მხარე. მაგრამ მხარის არჩევით, ისინი რისკავენ, რომ ორივე მხარის დღის წესრიგში თანამონაწილეებად აღიქვან,“ – ამბობს ის.
თუმცა ბენჯამინ ჰო, ასისტენტ-პროფესორი და ჩინეთის საკითხების ექსპერტი სინგაპურის ს. რაჯარატნამის საერთაშორისო კვლევების სკოლაში, აღნიშნავს, რომ ეს „არც პირველი და არც ბოლო შემთხვევაა, როცა სინგაპური აშშ-სა და ჩინეთს შორის აღმოჩნდება.“
„ეს არის ფასი, რომელსაც ღია ეკონომიკა იხდის – როცა საქმეები იძაბება, შუაში ხვდები.“
დამატებითი რეპორტაჟი: ჯეკ ლაუ, BBC-ის გლობალური ჩინეთის განყოფილება.
