ფრიდა კალოს ფენომენი დღესაც არ კარგავს ძალას. მექსიკელი მხატვარი, რომელიც 1954 წელს, 47 წლის ასაკში გარდაიცვალა, თანამედროვე კულტურის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობად სახედ რჩება. მისი მძაფრი, ფერადი და სიმბოლოებით დატვირთული ავტოპორტრეტები დღემდე შთააგონებს ხელოვანებს, აქტივისტებსა და ფართო აუდიტორიას.

კალოს რთული ცხოვრება მის ნამუშევრებში მკაფიოდ ჩანს: მძიმე ტრავმა, მუდმივი ფიზიკური ტკივილი, შეზღუდული შესაძლებლობა, დრამატული ქორწინება დიეგო რივერასთან და სასიყვარულო ურთიერთობები. მან ავტოპორტრეტის ჟანრი სრულიად შეცვალა - ფორმალური გამოსახულება პირად, გულწრფელ და ზოგჯერ მტკივნეულ აღსარებად აქცია.

ფრიდა კალომ 55 ავტოპორტრეტი შექმნა და მათ დიდ ნაწილში ცხოველები გამოსახა. სწორედ ცხოველების სიმბოლიკაა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი მის 1940 წლის ცნობილ ნამუშევარში, „ავტოპორტრეტი ეკლის ყელსაბამითა და კოლიბრით“, რომელიც Tate Modern-ის ახალი გამოფენის, „Frida: The Making of an Icon“-ის ერთ-ერთი მთავარი ნამუშევარია.

პორტრეტში კალო მწვანე, ტროპიკული ფოთლების ფონზე დგას. მის კისერზე ეკლის ყელსაბამია, საიდანაც სისხლი ჩამოდის. ყელსაბამზე მკვდარივით დაკიდებულია კოლიბრი, მხარზე კი მაიმუნი ეხება ეკლებს. მის გვერდით შავი კატა დგას, თითქოს შეტევისთვის ემზადება. ზედა ნაწილში ჩანს პეპლები და ჭრიჭინების მსგავსი ფანტასტიკური ფორმები.

ეს ნამუშევარი კალოს პირადი დრამის პერიოდში შეიქმნა. ის ახლახან იყო განქორწინებული დიეგო რივერასთან, თუმცა მოგვიანებით იმავე წელს ისინი ხელახლა დაქორწინდნენ. ამავე დროს სრულდებოდა მისი ხანგრძლივი ურთიერთობა ამერიკელ ფოტოგრაფ ნიკოლას მიურეისთან.

Tate Modern-ის კურატორის, ტობიას ოსტრანდერის თქმით, კოლიბრი ფოლკლორულ სიმბოლოს უკავშირდება. არსებობდა ტრადიცია, რომლის მიხედვითაც კოლიბრს თილისმად ატარებდნენ დაკარგული სიყვარულის დასაბრუნებლად. ამავე დროს, კოლიბრი თავისუფლებასთანაც ასოცირდება, თუმცა პორტრეტში ის უსიცოცხლოდ ჩანს.

„ის, როგორ უყურებს კალო მაყურებელს პირდაპირ, წინააღმდეგობის გარეშე, ძალიან შთამბეჭდავია,“ - ამბობს ოსტრანდერი.

მაიმუნი, რომელიც კალოს დიეგო რივერამ აჩუქა, შესაძლოა მისგან მიღებულ ემოციურ ტკივილს გამოხატავდეს. შავი კატა კი მხოლოდ უბედურების ნიშანი არ არის - ის შეიძლება დამცველ ძალადაც წავიკითხოთ, რომელიც მხატვრის გვერდით დგას.

კალოს თმაში ჩაწნულია იისფერი ძაფი და ვერცხლის პეპლები, რომლებიც მას მართლაც ეკუთვნოდა. პეპლები და ჭრიჭინები ადგილობრივი მექსიკური კულტურის კონტექსტში სულის განახლებასა და გარდასახვას უკავშირდება. ეს დეტალები აჩვენებს, რამდენად ღრმა და მრავალშრიანი იყო კალოს სიმბოლური ენა.

მის ნამუშევრებში ცხოველები ხშირად ეგზოტიკურ ან სიურეალისტურ ნიშნებად აღიქმება, თუმცა თავად კალო ამას უარყოფდა. 1953 წელს Time-თან ინტერვიუში მან თქვა: „ფიქრობდნენ, რომ სიურეალისტი ვიყავი, მაგრამ ასე არ იყო. მე არასდროს ვხატავდი სიზმრებს. მე საკუთარ რეალობას ვხატავდი.“

კალო ბავშვობიდან ცხოველებით იყო გარშემორტყმული. Casa Azul-ში, მეხიკოს გარეუბანში მდებარე მის სახლში, ცხოველები მისთვის მეგობრები და ნუგეში იყვნენ. ბავშვობაში გადატანილი პოლიომიელიტისა და 18 წლის ასაკში მომხდარი მძიმე ავტოავარიის შემდეგ, რომელმაც მისი სხეული სამუდამოდ დააზიანა, ცხოველები მის ყოველდღიურ სამყაროდ იქცნენ.

მოგვიანებით მას ჰყავდა მაიმუნები, ფრინველები, მექსიკური უბეწვო ძაღლები და ირემიც კი. დიეგო რივერამ მათთვის სპეციალური პირამიდის ფორმის ნაგებობაც ააშენა.

კალო ცხოველებს საკუთარ ავტოპორტრეტებში ხშირად გამოსახავდა. ზოგჯერ ისინი უბრალოდ მისი გარემოს ნაწილი იყვნენ, ზოგჯერ კი თავად მხატვრის შინაგან მდგომარეობას გამოხატავდნენ. მაგალითად, ნამუშევარში „დაჭრილი ირემი“ კალო ირემის სხეულშია წარმოდგენილი, რომლის სხეულშიც ისრებია შერჭობილი - ტკივილის, ბედისწერისა და გადარჩენის ძლიერი მეტაფორა.

ხშირად ამბობენ, რომ კალოს ცხოველები იმ შვილების სიმბოლოა, რომლებიც მას არ ჰყოლია. თუმცა ოსტრანდერი ამ მოსაზრებას ზედმეტად გამარტივებულად მიიჩნევს. მისი თქმით, ცხოველები კალოსთვის სიყვარულის, ზრუნვისა და სიცოცხლის ენერგიის სივრცე იყო.

„კალოს სახლში ბევრი ცხოველი ჰყავდა და ისინი მისთვის სითბოსა და მიჯაჭვულობის წყარო იყვნენ. მისი სახლი ერთგვარ სამყაროდ იქცა - უფრო ნოეს კიდობანს ჰგავდა, ვიდრე სევდიან სივრცეს,“ - ამბობს ოსტრანდერი.

ფრიდა კალოს ხელოვნება ტკივილზეა, მაგრამ მხოლოდ ტკივილზე არა. მის ავტოპორტრეტებში ჩანს ტრავმა, სიყვარული, ვნება, გამძლეობა და თავისუფლების ძლიერი სურვილი. 1953 წელს, როცა მძიმე ინფექციის შემდეგ მარჯვენა ფეხი მოკვეთეს, მან დღიურში დაწერა: „ფეხები რად მინდა, თუ ფრთები მაქვს საფრენად?“

კალოს ყველაზე მძიმე ავტოპორტრეტებიც კი სიცოცხლის ძალითაა სავსე. როგორც თავად ამბობდა: „ავად არ ვარ. დამტვრეული ვარ. მაგრამ ბედნიერი ვარ, რომ ცოცხალი ვარ, სანამ ხატვა შემიძლია.“