უკრაინელები უკვე დაიღალნენ განუწყვეტელი განგაშის სიგნალებით, რომლებიც დღე და ღამე ტელეფონებიდან და ქუჩებიდან ისმის და რუსული დრონებისა და რაკეტების შესახებ აფრთხილებს მოსახლეობას.
კვირა ღამით, სისტემამ მათ ისეთი შეტყობინებები გაუგზავნა, რომლებსაც ნამდვილად ვერ დააიგნორებდი – საფრთხეების მთელი სერია, რომელიც სწრაფად გადაიზარდა ბირთვული დარტყმების, ქიმიური თავდასხმებისა და ქუჩებში ბრძოლის მუქარაში.
თუმცა, ქვეყნის ბევრმა მცხოვრებმა ეს შეტყობინებები სერიოზულად არ მიიღო და მათი სისწორე ეჭვქვეშ დააყენა.
სოფია კოჩმარი, 34 წლის, ლვოვში მცხოვრები ერთი შვილის დედა, ამბობს, რომ თავდაპირველად შეშფოთდა, მაგრამ მალევე დაეჭვდა შეტყობინებების ნამდვილობაში.
„პირველი, რაც დავინახე, იყო სიტყვა ‘ბირთვული’ და ეს ძალიან შემაშფოთა და შემაშინა. პირველი აზრი ის იყო, რომ რაღაც ბირთვული მართლა მოფრინავდა ჩვენსკენ.“
„მაგრამ შემდეგ შეტყობინებაში ეწერა ‘ქუჩის ბრძოლები კიევში’ და მაშინ ვიფიქრე, მოიცა, ეს შეუძლებელია.“
შეტყობინებებში ზოგიერთი ტექსტი რუსულ ენაზე იყო, ერთ-ერთ მათგანში კი მითითებული იყო ბმული Telegram-ის არხზე, რომელიც, როგორც ჩანს, ჰაკერულ ჯგუფს ეკუთვნოდა.
15 წუთში უკრაინის საჰაერო ძალებმა განაცხადეს, რომ განგაშის აპლიკაცია გატეხეს და დააზუსტეს, რომ რადიაციული საფრთხე არ არსებობდა. თუმცა, „საფრთხის მოხსნის“ შეტყობინებების გასაგზავნად ერთ საათზე მეტი დასჭირდათ.
ანასტასია რომანიცკა, 29 წლის ბალერინა კიევიდან, ამბობს, რომ მას განგაშის აპლიკაცია არ აქვს, მაგრამ მეგობრებმა შეტყობინებები გადაუგზავნეს.
„პირველი რეაქცია იყო – ‘ეს რა ხუმრობაა?’ მაგრამ სხეულმა სტრესზე ისე იმოქმედა, თითქოს მართლა საფრთხეში ვიყავი. გული ამიჩქარდა, მუცელი დამეჭიმა.“
„მაინც, რატომღაც მაშინვე მივხვდი, რომ ეს სერიოზული არ იყო. ან იქნებ უბრალოდ ძალიან მინდოდა ამის დაჯერება.“
არსებობს რამდენიმე აპლიკაცია, რომელიც საჰაერო განგაშის შეტყობინებებს აგზავნის და რუკაზე საფრთხის ზონებს აჩვენებს – ყველა მათგანი ოფიციალური, მთავრობის მიერ მხარდაჭერილი აპლიკაციის მონაცემებს იყენებს.
ევგენი ბალიუტოვი, კიევის ეკონომიკის სკოლის კიბერუსაფრთხოების ექსპერტი, BBC-სთან ამბობს, რომ მისთვის აშკარა იყო, უკრაინული განგაშის სისტემა რუსებმა გატეხეს. მისი თქმით, ბევრმა უკრაინელმა დააწკაპუნა შეტყობინებაში მოცემულ ბმულზე, რომელიც რუსულ Telegram-არხზე გადაჰყავდა, რაც მათ დამატებითი დეზინფორმაციის, ფიშინგის ან მონაცემთა გაჟონვის რისკის წინაშე აყენებდა.
„ეს ომია, ამიტომ გასაკვირი არ არის, რომ რუსეთი ცდილობს გატეხვას, ყალბი ამბების გავრცელებას, მანიპულირებას და ამ ყველაფრის პროპაგანდისთვის გამოყენებას.“
მიუხედავად იმისა, რომ ფართოდ მიიჩნევა, ორივე მხარე – რუსეთიც და უკრაინაც – კიბერშეტევებს ახორციელებს ერთმანეთის წინააღმდეგ, კვირა საღამოს ყალბ შეტყობინებებში გამოყენებული არაფორმალური ენა მიუთითებდა ე.წ. ჰაქტივისტურ ჯგუფებზე, რომლებიც შეიძლება მოსკოვთან ან კიევთან იყვნენ დაკავშირებულნი, მაგრამ არც ერთი მთავრობისგან არ იმართებიან ოფიციალურად.
ბალიუტოვი ამბობს, რომ ლოგიკურია, უკრაინას საპასუხოდ რუსული საგანგებო განგაშის სისტემაზე კიბერშეტევა განეხორციელებინა. ორივე მხარეს მსგავსი შესაძლებლობები აქვს კიბერუსაფრთხოების სფეროში, დასძენს ის.
კოჩმარი ამბობს, რომ თავდაპირველი შეშფოთების შემდეგ, უკრაინელებმა სწრაფად დაიწყეს ხუმრობა მომხდარზე.
„ჩვენი სამუშაო ჯგუფის ჩატები მაშინვე აფეთქდა. ყველამ დაიწყო ერთმანეთთან წერა, განიხილავდნენ, რა ხდებოდა. და რაც ყველაზე საინტერესო იყო – როგორ სწრაფად გადავაქციეთ ეს ყველაფერი ხუმრობად.“
მიუხედავად იმისა, რომ ამ ინციდენტის გავლენა შეზღუდული იყო, ბალიუტოვის თქმით, მან კრიტიკული სისტემის სისუსტე გამოავლინა.
„ეს ძალიან საშიშია უკრაინისა და ჩვენი ხალხისთვის. ასეთი აპლიკაციების შექმნისას უსაფრთხოებაზე თავიდანვე უნდა ვიზრუნოთ და არ უნდა გამოვტოვოთ აუცილებელი ზომები. როცა მილიონობით ადამიანი სერვისს ენდობა, უსაფრთხოებაზე კომპრომისზე წასვლა დაუშვებელია.“
ხელისუფლებას უკვე ისედაც უწევდა მოსახლეობის ყურადღების შენარჩუნება ოთხნახევარი წლის ომისა და განუწყვეტელი განგაშის ფონზე, რომელიც ზოგჯერ საათში რამდენჯერმეც კი ისმოდა. ახლა მათ მოუწევთ დაარწმუნონ ხალხი, რომ არსებული სისტემები საიმედოა, სანდოა და მათი მითითებები აუცილებლად უნდა შესრულდეს.
