უკრაინის ხერსონის რეგიონში ორშაბათს ბრძოლები განახლდა, მას შემდეგ რაც ექვსდღიანი ჰუმანიტარული ზავი ფრონტის ხაზზე უპრეცედენტო სიმშვიდე დაამყარა. ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება, რომელიც რუსეთის მასშტაბური შეჭრის შემდეგ ყველაზე ხანგრძლივი იყო, კვირას შუაღამით, მოსკოვის დროით, დასრულდა.
ადგილობრივი ხელისუფლების ცნობით, რუსული დარტყმები კვლავ დაიწყო, მათ შორის ცენტრალურ ხერსონში სამედიცინო დაწესებულებაზე თავდასხმა. ასევე დაშავდა 62 წლის ქალი და 73 წლის მამაკაცი, როდესაც რუსულმა დრონმა მათი ავტომობილი დაარტყა.
მეზობელ ზაპოროჟიეს რეგიონში, რუსულმა ავიაციამ რამდენჯერმე დაბომბა სოფელ კომიშუვახაში მდებარე სკოლა, რომელიც ჰუმანიტარული დახმარების განაწილების ცენტრად გამოიყენებოდა. შედეგად, სულ მცირე 24 ადამიანი დაიღუპა და 5 დაშავდა. გავრცელებული ინფორმაციით, ადგილზე 10-ზე მეტი მართვადი ბომბი იქნა ჩამოგდებული; სკოლა ქალაქ ზაპოროჟიედან დაახლოებით 35 კილომეტრით აღმოსავლეთით მდებარეობს და ფრონტის ხაზიდან ათიოდე კილომეტრშია.
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ თავდასხმა „სრულიად საშინლად“ შეაფასა და აღნიშნა, რომ რუსულმა ძალებმა იცოდნენ შენობის ჰუმანიტარული დანიშნულების შესახებ.
„პირველი ავიაბომბის დარტყმის შემდეგ, განხორციელდა ე.წ. double-tap თავდასხმა კიდევ ცხრა ბომბით, რომლებიც პირდაპირ იმ თავშესაფარს მიემართებოდა, სადაც ადამიანები იმალებოდნენ,“ — დაწერა მან სოციალურ ქსელში. „რუსებს არ შეეძლოთ არ სცოდნოდათ, რომ ყოველ კვირას, კომიშუვახაში დარჩენილი ადგილობრივები სწორედ ამ ადგილზე იღებდნენ ჰუმანიტარულ დახმარებას.“
უკრაინის საგანგებო სამსახურის ცნობით, double-tap თავდასხმაში, როდესაც ობიექტს მეორედ ურტყამენ პირველადი რეაგირების ჯგუფების სამიზნედ, ორი მაშველი დაიღუპა. ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ ეს მკვლელობები აჩვენებს, რუსეთს დეესკალაცია ან „ნამდვილი სამართლიანობა“ არ სურს და დაამატა: „რუსეთი კიდევ უფრო მეტ მკვლელობაზეა ორიენტირებული.“
ზაპოროჟიეს რეგიონი ბოლო თვეებში არაერთხელ გახდა მძიმე რუსული ავიადარტყმების სამიზნე.
უკრაინამ რუსეთი დაადანაშაულა, რომ ოლეშკის რუსულ-ოკუპირებულ ქალაქში და მის გარშემო ზავის დროს სამხედრო პოზიციების გამაგრებას, დანაყოფების როტაციას და საბრძოლო მასალის მიწოდებას ახორციელებდა. გენერალური შტაბის ცნობით, უკრაინულმა ძალებმა გზებზე ანტიდრონული აღჭურვილობის გაფართოება და რუსული ჯარებისა და მომარაგების გადაადგილება დააფიქსირეს.
„მტერმა ჰუმანიტარული პაუზა გამოიყენა საკუთარი პოზიციების მოსაწყობად,“ — განაცხადა გენშტაბმა და დაამატა, რომ უკრაინამ ზავი დაიცვა და შეთანხმების ფარგლებში იმოქმედა.
კრემლმა, როგორც ჩანს, დაადასტურა, რომ ორივე მხარემ პაუზა სამხედრო მიზნებისთვის გამოიყენა. „სასამართლოა ვივარაუდოთ, რომ უკრაინულმა არმიამაც ეს პერიოდი საჭირო გადაჯგუფებისთვის გამოიყენა,“ — თქვა სპიკერმა დმიტრი პესკოვმა. „ასეთი პრაქტიკა სრულიად სტანდარტულია მსგავს სიტუაციებში.“
ხერსონში დარჩენილ მოსახლეობას სიფრთხილისკენ მოუწოდეს და საჰაერო განგაშის სირენების ყურადღებით მოსმენას ურჩიეს, რადგან ხელისუფლების თქმით, თავდასხმების ინტენსიფიკაცია მოსალოდნელია. რეგიონი თითქმის ხუთი წელია დრონების თავდასხმებს, დაბომბვებს, მართვად ბომბებს და საჰაერო ნაღმებს უძლებს.
ზავმა საშუალება მისცა ოლეშკში და მის გარშემო გაჭედილ მშვიდობიან მოსახლეობას ტერიტორია დაეტოვებინა. უკრაინის სამხედრო ძალების ცნობით, ზავის დასრულებამდე დაახლოებით 170 ადამიანი იქნა ევაკუირებული, ხოლო საინფორმაციო სააგენტოები 167-დან 180-მდე ციფრებს ასახელებენ. მთლიანობაში, ოპერაციის ფარგლებში თითქმის 800 ადამიანი გადაადგილდა, რომლებიც რუსეთის მიერ ანექსირებულ ყირიმში და ანაპაში ჩავიდნენ, შემდეგ კი ბელარუსში გადაფრინდნენ და იქიდან უკრაინაში. ევაკუირებულთა შორის 22 ბავშვი და 21 გადაადგილების შეზღუდვის მქონე პირი იყო.
ოლეშკის ასობით მცხოვრები შაბათს ჩრდილოეთ უკრაინაში ჩავიდა, სადაც ბევრს წლების განმავლობაში არ უნახავს ნათესავები. ევაკუირებულებმა ქალაქში შიმშილისა და გაჭირვების წლებს აღწერეს. ხერსონის რეგიონული გუბერნატორი დარჩენილებს „წითელი ზონების“ თავიდან აცილებისკენ მოუწოდებდა, სადაც სიცოცხლის საფრთხე „უკიდურესად მაღალია“.
რუსეთის ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენმა იანა ლანტრატოვამ განაცხადა, რომ დარჩენილ მოსახლეობას ყოველთვიური ჰუმანიტარული დახმარება მიეწოდება. მისი თქმით, ეს შეთანხმება, ისევე როგორც ევაკუაცია, აშშ-ის პირველი ლედის მელანია ტრამპის შუამავლობით შედგა.
ზავმა მელანია ტრამპის შუამავლობით იქნა მიღწეული, რის გამოც კიევმა და მოსკოვმა რამდენჯერმე მადლობა გადაუხადეს, თუმცა არც ერთმა მხარემ მისი როლის დეტალები არ გაასაჯაროვა. გავრცელებული ინფორმაციით, პაპი ლეო XIV-ც მონაწილეობდა პაუზის უზრუნველყოფაში. ორივე მხარემ თანამშრომლობა შეაქო და იმედი გამოთქვა, რომ ეს ფართო მშვიდობისთვის საფუძველს ჩაყრიდა.
საინტერესო თანამშრომლობა აჩვენეს ლანტრატოვამ და მისმა უკრაინელმა კოლეგამ დმიტრო ლუბინეცმა. მათ ზავი ზედამხედველობდნენ, ოლეშკში იმოგზაურეს და ადგილობრივებთან საუბრისას გადაიღეს. საჯაროდ მადლობა გადაუხადეს ერთმანეთს და განაცხადეს, რომ დარღვევები არ დაფიქსირებულა. ორივემ მსგავსი ინიციატივების განხორციელებისკენ მოუწოდა სხვა რეგიონებში, ხოლო უკრაინამ არაერთხელ განაცხადა, რომ მზადაა ქვეყნის მასშტაბით ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების დასაცავად.
კრემლმა, თუმცა, სწრაფად უარყო, რომ ოლეშკის ზავი ფართო მოლაპარაკებებს გამოიწვევს. პესკოვმა მას „იზოლირებული შემთხვევა“ უწოდა, რომელიც „მოგვარების პროცესზე“ გავლენას არ მოახდენს და ორშაბათს განაცხადა: „მსგავსი გეგმები ან ინიციატივები არ არსებობს.“
პაუზა ომის ფართო სურათისგან გამონაკლისი იყო. რუსული ავიადარტყმები უკრაინის სხვა რეგიონებში გაგრძელდა, რასაც მშვიდობიანი მოსახლეობის მსხვერპლი და კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაზიანება მოჰყვა. უკრაინელი ოფიციალური პირები ამბობენ, რომ რუსეთმა ზავი სამხედრო შესაძლებლობების გასაუმჯობესებლად გამოიყენა, ხოლო მოკლე სიმშვიდე ნაწილობრივ შესაძლოა მოსკოვის სურვილით იყო განპირობებული, რომ აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპთან ურთიერთობა არ დაეზიანებინა.
ზოგი რუსი კომენტატორი ვარაუდობს, რომ ტრამპი ოლეშკის შეთანხმებას სამშვიდობო პოლიტიკის წარმატებად წარმოაჩენს, აშშ-ის შუალედური არჩევნების წინ, რომელიც სამშაბათს გაიმართება. არტიომ შეინინი, რუსული სახელმწიფო ტელევიზიის ცნობილი ფიგურა, ამბობს: „სრულად მესმის, რატომ უნდა ‘ითამაშონ’ ჩვენი ოფიციალური წარმომადგენლები აშშ-ის პირველ ლედისთან ოლეშკის საკითხზე.“
„ვხვდები, რატომ არის ასე მნიშვნელოვანი, რომ შეიქმნას ‘წარმატების ისტორია’ არჩევნების წინ იმ პრეზიდენტისთვის, რომლის ცოლმა ‘შეჩერა ცეცხლი’ ოლეშკში,“ — დაამატა მან.
კიევსაც ჰქონდა ძლიერი მოტივაცია შეთანხმების დასაცავად. უკრაინა კვლავ ეყრდნობა აშშ-ის დაზვერვას და ამერიკული Patriot-ის საჰაერო თავდაცვის სისტემებს, რათა რუსული რაკეტებისა და დრონების თავდასხმებს გაუმკლავდეს, და ოფიციალური პირები ამბობენ, რომ აშშ-ის მხარდაჭერა კიდევ ერთი ზამთრის განმავლობაში გადამწყვეტი იქნება.
უკრაინის ენერგოპროვაიდერმა DTEK-მა განაცხადა, რომ კიევში და მის შემოგარენში საგანგებო ელექტროენერგიის გათიშვები დაიწყო, ეროვნული ქსელის ოპერატორ Ukrenergo-ს მოთხოვნით. რუსული თავდასხმების შედეგად ცენტრალურ უკრაინაში 200,000-ზე მეტი ადამიანი შაბათ-კვირას ელექტროენერგიის გარეშე დარჩა, ხოლო DTEK-ის ცნობით, აღჭურვილობა სერიოზულად დაზიანდა და მუშები კრიტიკული ინფრასტრუქტურის აღდგენას ცდილობენ.
უკრაინის პრეზიდენტმა ზელენსკიმ ცალკე აღნიშნა, რომ კიევი შეწყვეტს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე თავდასხმებს, თუ ვაშინგტონი Patriot-ის ჩამშლელ რაკეტებს მიაწვდის. Fox News-თან ინტერვიუში მან თქვა, რომ უკრაინა ვერ შეიკავებს თავს რუსული თავდასხმების საპასუხოდ, სანამ მისი ელექტროენერგიის, გაზისა და საწვავის ინფრასტრუქტურა სამიზნეა.
„თუ გინდათ, რომ არ დავარტყათ რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებს, მათ არ უნდა დაარტყან ჩვენს ენერგოსისტემას. სხვა ალტერნატივა — მოგვაწოდეთ Patriot-ის რაკეტები,“ — თქვა ზელენსკიმ. დაამატა, რომ თუ ვაშინგტონი სისტემებს ერთი თვის განმავლობაში მიაწვდის, კიევი ამავე პერიოდში შეწყვეტს ქარხნებზე თავდასხმებს.
„არანაირი პრობლემა არ მაქვს, როცა პარტნიორებს სიმართლეს ვუზიარებ,“ — თქვა მან, როდესაც ჰკითხეს, იყო თუ არა ეს წინადადება პრეზიდენტ ტრამპის მიმართ ბერკეტად გამოყენება. უკრაინელი ხელისუფლება უკვე რამდენიმე კვირაა აფრთხილებს, რომ Patriot-ის რაკეტების მარაგი იწურება.
ხერსონში ბრძოლების განახლების პარალელურად, უკრაინულმა დრონებმა ენერგოობიექტები ოთხ რუსულ რეგიონში დაარტყეს. სამარაში, ადგილობრივებმა აფეთქებები და შავი კვამლი შეამჩნიეს, მას შემდეგ რაც ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა თვეში მეხუთედ გახდა სამიზნე.
რუსეთმა ასევე განაცხადა, რომ მისმა ძალებმა უკრაინის ოდესის რეგიონში სამხედრო ობიექტი დაარტყეს და ასევე სატვირთო გემი, რომელიც, მათი თქმით, სამხედრო მიზნებისთვის გამოიყენებოდა, ოდესის შავი ზღვის პორტიდან 58 კილომეტრით სამხრეთით. Reuters-მა, ოდესის ოფიციალურ პირებზე დაყრდნობით, გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსულ თავდასხმაში ოთხი ადამიანი დაშავდა.
The Wall Street Journal-ის ცნობით, აშშ მხარს უჭერს რუსული ბუნებრივი გაზის ექსპორტის სწრაფად განახლებას ევროპაში, უკრაინის გავლით, როგორც ზავის უზრუნველყოფის მიზნით მიმდინარე მოლაპარაკებების ნაწილს, ზამთრის წინ. გაზის გაყიდვა აშშ-ის შუამავლის მეშვეობით მოხდება, რათა ევროპული სანქციები იქნეს გვერდის ავლით, — წერს გამოცემა აშშ-ის, ევროპულ და უკრაინულ ოფიციალურ პირებზე დაყრდნობით. DW-ს ცნობით, ეს ინფორმაცია ჯერ ვერ იქნა დადასტურებული, თუმცა გავრცელებული ინფორმაციით, საკითხი აშშ-ის დელეგატებმა ჯარედ კუშნერმა და სტივ ვიტკოფმა მოსკოვსა და კიევში სექტემბერში ვიზიტებისას განიხილეს.
რუსეთის წილი ევროპულ გაზის მიწოდებაში დაახლოებით 11%-მდე შემცირდა, მაშინ როცა სრულმასშტაბიანი შეჭრის წინ, 2022 წლის თებერვალში, 45% იყო. ევროკავშირი მიზნად ისახავს რუსული გაზის იმპორტის სრულად შეწყვეტას 2027 წლის ბოლომდე და მისი ლიდერები აცხადებენ, რომ აღარ სურთ ენერგეტიკულ დამოკიდებულებაში დაბრუნება მოსკოვზე.
უკრაინასა და რუსეთში ასევე დაფიქსირდა კიბერშეტევები საგანგებო შეტყობინებების აპლიკაციებზე. უკრაინის საჰაერო ძალების ცნობით, მათი საჰაერო განგაშის აპლიკაცია კვირას გვიან ღამით გატეხეს და ყალბი შეტყობინებები გავრცელდა ბირთვული და ქიმიური საფრთხეების შესახებ. უკრაინის სტრატეგიული კომუნიკაციების ცენტრმა პასუხისმგებლობა რუსეთს დააკისრა.
რამდენიმე საათის შემდეგ, რუსეთის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრომ განაცხადა, რომ მათი მობილური აპლიკაცია „მასშტაბური კიბერშეტევის“ მსხვერპლი გახდა, რის შედეგადაც საზოგადოებაში ყალბი ინფორმაცია გავრცელდა. „ყურადღება! რუსეთის საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს მობილური აპლიკაცია მასშტაბური კიბერშეტევის ობიექტი გახდა,“ — ნათქვამია განცხადებაში, სადაც ასევე აღნიშნულია, რომ სპეციალისტები სერვისის აღდგენაზე მუშაობენ.
რუსეთის შეჭრამდე, 2022 წლის 24 თებერვალს, და ხერსონის რეგიონის დაახლოებით 70%-ის შემდგომ ოკუპაციამდე, იქ მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობდა. ახლა მოსახლეობა დაახლოებით 140,000-ად არის შეფასებული. მიუხედავად ასობით მშვიდობიანი მოქალაქის ევაკუაციისა და მოკლე შეჩერების, დარტყმების განახლება აჩვენებს, რომ ზავმა ომის ფართო მიმდინარეობაზე თითქმის არანაირი გავლენა არ მოახდინა.
