უკრაინამ და რუსეთმა ორივემ განაცხადეს, რომ კვირა საღამოს საჰაერო განგაშის აპლიკაციები გატეხეს მას შემდეგ, რაც მომხმარებლებს ყალბი შეტყობინებები გაეგზავნათ თავდასხმების, მათ შორის ბირთვული თავდასხმის შესახებ.
უკრაინაში ფართოდ გავრცელებულმა აპლიკაციამ წითელი დონის საჰაერო განგაშის შეტყობინებები გააგზავნა ქვეყნის მასშტაბით, ხოლო ზოგიერთ მცხოვრებს კიევში და სხვა რეგიონებში დამატებით გაფრთხილებები მიუვიდათ რადიაციული, ქიმიური თავდასხმებისა და ქუჩის ბრძოლების შესახებ.
რამდენიმე საათის შემდეგ, რუსეთის ხელისუფლებამაც განაცხადა, რომ მსგავსი აპლიკაცია გატეხეს მას შემდეგ, რაც ყალბი შეტყობინებები, რომელთაგან ზოგიერთში უცენზურო სიტყვებიც იყო გამოყენებული, გააქტიურდა.
ჯერ უცნობია, ვინ იდგა კიბერშეტევების უკან ან უკავშირდებოდა თუ არა ეს ორი ინციდენტი ერთმანეთს.
უკრაინის ბევრი მოქალაქე უკვე მიჩვეულია თითქმის ყოველღამე მიღებულ განგაშის შეტყობინებებს რუსეთის რაკეტებისა და დრონების თავდასხმების შესახებ. ზოგიერთმა მათგანმა BBC-ს უთხრა, რომ ომის ოთხი წელიწადი და ნახევრის შემდეგ, აპლიკაცია საერთოდ გამორთეს.
კვირა საღამოს გატეხვის შემდეგ, ქვეყნის საჰაერო ძალებმა მოსახლეობას მოუწოდეს, სხვა ოფიციალურ არხებს მიმართონ.
საჰაერო ძალებმა Telegram-ზე გამოაქვეყნეს: „სავარაუდოდ, საჰაერო განგაშის აპლიკაცია მტრული ჩარევის მსხვერპლი გახდა. რადიაციული საფრთხე არ არსებობს! შეინარჩუნეთ სიმშვიდე და გაეცანით ჩვენს განახლებებს ჩვენს [Telegram] არხზე.“
მთავრობამ განაცხადა, რომ აპლიკაცია დროებით გათიშეს ტექნიკური მომსახურებისთვის და აღნიშნა, რომ ის „როგორც ჩანს, გატეხეს“.
ზოგიერთი ყალბი შეტყობინება რუსულ ენაზე იყო დაწერილი, რაც ბევრ მომხმარებელს აფრთხილებდა, რომ ისინი არ იყო ნამდვილი.
მაგრამ ოლენა, კიევის მცხოვრები, BBC Radio 4-ის Today-ის ეთერში ამბობს, რომ შეშფოთდა: „პირველი აზრი იყო – ღმერთო, ამისთვის მზად არ ვარ.
„შუქის, გათბობისა და წყლის გათიშვისთვის მზად ვარ, მაგრამ ბირთვული თავდასხმისთვის – არა.“
ოლენას თქმით, მისმა მეუღლემ შემდეგ მიიღო შეტყობინება „ქუჩის ბრძოლების შესახებ კიევში“ და კიდევ ერთი შეტყობინება, რომელიც რუსულად იყო დაწერილი.
„ამის შემდეგ მივხვდი, რომ ვიღაცამ აპლიკაცია გატეხა, რადგან ყველა შეტყობინებას, რომელსაც ვიღებთ, უკრაინულ ენაზე ვიღებთ.“
რუსეთში მთავრობამ განაცხადა, რომ ერთ-ერთი საჰაერო განგაშის აპლიკაციაც გახდა „მასიური კიბერშეტევის“ სამიზნე, რომელმაც „ყალბი ინფორმაცია გაავრცელა მოსახლეობაში“.
ყალბი შეტყობინების სავარაუდო სქრინშოტი Telegram-ზე გაავრცელა „ატეშმა“ – უკრაინულმა პარტიზანულმა ჯგუფმა, რომელიც რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მოქმედებს.
შეტყობინება ზოგიერთ მომხმარებელს აფრთხილებდა, რომ „ბირთვული ქობინები, დამონტაჟებული P1-Suns-ზე [უკრაინული შეტევითი დრონი], გაშვებულია რუსეთის ყველა რეგიონზე“.
შეტყობინება, რომელშიც უცენზურო სიტყვებიც იყო, იწყებოდა გაფრთხილებით, რომ მოსახლეობას „სერიოზული ამბების“ რისკი ემუქრებოდა და მოუწოდებდა „სასწრაფოდ მოემარაგებინათ საკვები სამი კვირით და დამალულიყვნენ“.
ორშაბათ დილას არ იგრძნობოდა, რომ ამ შეტყობინებებს რუსეთში მასობრივი პანიკა გამოეწვია და ინციდენტი მედიის მთავარ თემად არ ქცეულა.
კრემლის პრესსპიკერს, დმიტრი პესკოვს, როდესაც ჰკითხეს ამ გარღვევაზე, კონკრეტულად არ უპასუხია, თუმცა აღნიშნა, რომ რუსეთის ყველა სამთავრობო ინტერნეტრესურსი „ერთგვარად... მუდმივი კიბერშეტევების ქვეშაა“, მათ შორის პრეზიდენტის საიტიც, რომელიც „მთელი დღე-ღამის განმავლობაში“ იბომბება.
მისი თქმით, AI ტექნოლოგიის გავრცელება კიბერშეტევების ზრდას უწყობს ხელს.
რუსეთის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრომ ორშაბათს განაცხადა, რომ აპლიკაციის „სრული ფუნქციონალი დღის ბოლომდე აღდგება“ და გატეხვას ფართო განგაშის სისტემაზე გავლენა არ მოუხდენია.
მიუხედავად იმისა, რომ ფართოდ მიიჩნევა, რომ რუსეთი და უკრაინა ერთმანეთის წინააღმდეგ კიბერშეტევებს ახორციელებენ, კვირა დღეს ყალბ შეტყობინებებში გამოყენებული არაფორმალური ენა მიუთითებს ე.წ. ჰაქტივისტურ ჯგუფებზე, რომლებიც შეიძლება მოსკოვთან ან კიევთან იყვნენ დაკავშირებული, მაგრამ არც ერთი მთავრობისგან ოფიციალურად არ იმართებიან.
BBC-ს კიბერუსაფრთხოების ექსპერტებმა უთხრეს, რომ რუსეთის სისტემის გატეხვაზე პასუხისმგებელ პირებს, სავარაუდოდ, დიდი ხანია ჰქონდათ ასეთი შეტევის შესაძლებლობა, მაგრამ დაელოდნენ, სანამ უკრაინის განგაშის აპლიკაცია არ გატყდებოდა.
უკრაინის პარლამენტის საგარეო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარემ, ოლექსანდრ მერეჟკომ, განაცხადა, რომ ამ შეტევამ პანიკა ან უკიდურესი რეაქცია არ გამოიწვია.
მერეჟკომ BBC-ს უთხრა, რომ უკრაინელები, განსაკუთრებით კიევში, მიჩვეულები არიან „ფაქტობრივად უწყვეტ განგაშებს“, და დაამატა: „ეს შეტყობინება რუსულ ენაზე იყო, რაც მაშინვე ეჭვს იწვევდა“.
მან განაგრძო: „ეს ძალიან უსიამოვნო ფაქტია, მაგრამ კიბერუსაფრთხოების ომის ნაწილია და უკრაინაში ხალხი ამას კარგად აცნობიერებს. ეს შესაძლებელია და ჩვენ ასეთ შესაძლებლობებს საკმაოდ კარგად ვართ მომზადებული.“
ჰერბერტ ლინი, სტენფორდის უნივერსიტეტის კიბერპოლიტიკისა და უსაფრთხოების უფროსი მკვლევარი, BBC World Service-ის Newsday-ის ეთერში ამბობს: „ვფიქრობ, ეს პირველი შემთხვევაა, როცა ასეთი ტიპის გატეხვა ოფიციალურ უკრაინულ საინფორმაციო აპლიკაციას შეეხო, მაგრამ ვეჭვობ, რომ ბოლო არ იქნება.“
უკრაინაში განგაშის შეტყობინებები გაიგზავნა რამდენიმე წუთით ადრე, ვიდრე დასრულდებოდა ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტა ფრონტის ხაზზე ხერსონის რეგიონში, რომელიც გასულ სამშაბათს ამოქმედდა. ცეცხლის შეწყვეტა ნაწილობრივ აშშ-ის პირველი ლედის, მელანია ტრამპის შუამავლობით იქნა მიღწეული, რათა მშვიდობიან მოსახლეობას რუსეთის მიერ ოკუპირებული ოლეშკის ქალაქის დატოვების საშუალება მისცემოდა.
სხვა რეგიონებში ბრძოლები ცეცხლის შეწყვეტის დროსაც გრძელდებოდა. მხოლოდ დნიპროს ქალაქში ხუთშაბათს მატარებლის პლატფორმაზე თავდასხმის შედეგად 15 ადამიანი დაიღუპა.
რუსეთმა უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრა 2022 წლის თებერვალში დაიწყო.
დამატებითი რეპორტაჟი: ჯეიმი უაითჰედი და ჰელენ დევიდსონი
