უცნობმა ჰაკერებმა კვირა საღამოს უკრაინის ეროვნული საგანგებო შეტყობინებების აპლიკაცია დააზიანეს და მოსახლეობას გააფრთხილეს მოახლოებული ბირთვული დარტყმის, რადიაციული და ქიმიური თავდასხმების, ასევე ქუჩიდან ქუჩაზე ბრძოლების შესახებ.
აპლიკაციამ მთელი ქვეყნის მასშტაბით წითელი დონის საჰაერო განგაშის სიგნალები გაავრცელა, ხოლო დამატებითი შეტყობინებები, მათ შორის კიევში, ზოგიერთმა მოქალაქემ ადგილობრივი დროით 23:00 საათამდე ცოტა ხნით ადრე მიიღო. შეტყობინებები უკრაინულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე იყო დაწერილი, თუმცა მართლწერის შეცდომებით. ერთ-ერთ რუსულენოვან შეტყობინებაში ეწერა, რომ უკრაინას მალე დაარტყამდა „ორეშნიკის“ ტიპის ბალისტიკური რაკეტები, რომლებსაც ბირთვული ქობინების გადატანა შეუძლიათ. რუსეთმა ეს რაკეტები სამჯერ უკვე გამოიყენა — კიევის რეგიონში, დნიპროსა და ლვოვში.
მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა გაფრთხილებები უგულებელყო, რადგან ეჭვობდნენ, რომ აპლიკაცია გატეხილი იყო, თუმცა ზოგიერთები შეშინდნენ. „მოკლედ, შემეშინდა,“ — თქვა ერთ-ერთმა ქალმა, ნინამ. „ვიწექი საწოლზე და ვფიქრობდი, რა მოხდებოდა.“
უკრაინის საჰაერო ძალებმა Telegram-ზე განაცხადეს, რომ Air Alarm აპლიკაცია „ალბათ მტრული ჩარევის მსხვერპლი გახდა“ და დაამატეს: „რადიაციული საფრთხე არ არსებობს! შეინარჩუნეთ სიმშვიდე და გაეცანით ჩვენს განახლებებს ჩვენს არხზე.“ მთავრობამ დროებით გათიშა აპლიკაცია ტექნიკური სამუშაოებისთვის და აღნიშნა, რომ ის „როგორც ჩანს, გატეხილია“. ხელისუფლებამ ასევე გააფრთხილა მომხმარებლები, რომ „საეჭვო შეტყობინებებში“ ბმულებზე არ დააჭირონ.
ზოგიერთ შეტყობინებაში რუსული ენის გამოყენებამ ბევრ მომხმარებელს აფიქრებინა, რომ ისინი ავთენტური არ იყო. უკრაინის პარლამენტის საგარეო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარემ, ოლექსანდრ მერეჟკომ, თქვა, რომ ინციდენტმა ფართომასშტაბიანი პანიკა ან უკიდურესი რეაქცია არ გამოიწვია. მისი თქმით, უკრაინელები, განსაკუთრებით კიევში, „ფაქტობრივად უწყვეტი განგაშის“ პირობებში ცხოვრობენ და რუსულენოვანმა შეტყობინებამ „მაშინვე გამოიწვია ეჭვები“.
„ეს ძალიან უსიამოვნო ფაქტია, მაგრამ ეს კიბერუსაფრთხოების ომის ნაწილია და უკრაინელებს ეს კარგად ესმით,“ — აღნიშნა მერეჟკომ. „ეს შესაძლებელია და ჩვენ საკმაოდ მზად ვართ ასეთი შემთხვევებისთვის.“
რამდენიმე საათის შემდეგ, რუსულმა ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ მსგავსი აპლიკაცია მათაც დაუმიზნეს მასიურ კიბერშეტევაში, რის შედეგადაც გავრცელდა ყალბი საჯარო შეტყობინებები, რომელთაგან ზოგიერთში უცენზურო სიტყვებიც იყო. Telegram-ზე უკრაინელი პარტიზანული ჯგუფის, „ატეშის“, მიერ გავრცელებულ სავარაუდო სქრინშოტში ეწერა, რომ „ბირთვული ქობინებით აღჭურვილი P1-Suns“ — უკრაინული თავდასხმის დრონები — ყველა რუსულ რეგიონზე იქნა გაშვებული.
გაფრთხილება იწყებოდა ფრაზით, რომ „არის რისკი, რომ სიტუაცია გამწვავდეს“ და მოსახლეობას მოუწოდებდა „სასწრაფოდ მოიმარაგონ სამკვირიანი საკვები და დაიმალონ“. ორშაბათ დილას არანაირი ნიშანი არ იყო, რომ ამ შეტყობინებებმა რუსეთში მასობრივი პანიკა გამოიწვია და ინციდენტი რუსულ მედიაში ფართოდ არ გაშუქებულა.
არ იყო ნათელი, ვინ იდგა ორივე კიბერშეტევის უკან ან იყო თუ არა ეს ინციდენტები ერთმანეთთან დაკავშირებული. უკრაინული აპლიკაციის გატეხვასთან დაკავშირებულ ერთ-ერთ შეტყობინებაში ნახსენები იყო ჰაკერული ჯგუფი Hitcore. Mash-მა, რუსულმა Telegram-არხმა, რომელსაც კავშირი აქვს უსაფრთხოების სამსახურებთან, განაცხადა, რომ ჯგუფის წარმომადგენლებთან ესაუბრა და მათ პასუხისმგებლობა აიღეს, თუმცა ეს ინფორმაცია დამოუკიდებლად ვერ დადასტურდა.
კრემლის პრესსპიკერმა დმიტრი პესკოვმა პირდაპირ არ უპასუხა გატეხვის ფაქტს, თუმცა აღნიშნა, რომ რუსეთის მთავრობის ინტერნეტ-რესურსები „ერთგვარად მუდმივი კიბერშეტევების ქვეშაა“, მათ შორის პრეზიდენტის ვებგვერდი, რომელიც, მისი თქმით, „მთელი დღე-ღამის განმავლობაში“ იბომბება. მან დაამატა, რომ ხელოვნური ინტელექტის ტექნოლოგიის გავრცელება კიბერშეტევების ზრდას უწყობს ხელს.
ჰერბერტ ლინი, სტენფორდის უნივერსიტეტის კიბერპოლიტიკისა და უსაფრთხოების უფროსი მკვლევარი, BBC World Service-ის Newsday-ის ეთერში ამბობს: „ვფიქრობ, ეს პირველი შემთხვევაა, როცა ოფიციალურ უკრაინულ საინფორმაციო აპლიკაციას დაესხნენ თავს, მაგრამ ვეჭვობ, რომ ეს უკანასკნელი არ იქნება.“
ყალბი ბირთვული შეტყობინებები უკრაინის სამხრეთ ხერსონის რეგიონში ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტის დასრულებამდე რამდენიმე წუთით ადრე გაიგზავნა. ექვსდღიანი პაუზა, რომელიც გასულ სამშაბათს დაიწყო, ნაწილობრივ აშშ-ის პირველი ლედის, მელანია ტრამპის, შუამავლობით იქნა მიღწეული, რათა მშვიდობიან მოსახლეობას ოლეშკიდან ევაკუაციის საშუალება მისცემოდა — ეს ქალაქი დნიპროს მეორე ნაპირზე, ხერსონიდან დაახლოებით ხუთ კილომეტრში მდებარეობს და რუსეთის მიერაა ოკუპირებული. ცეცხლის შეწყვეტის პერიოდში ბრძოლები სხვა ადგილებში მაინც გრძელდებოდა.
რუსეთმა ხერსონზე შეტევები ცეცხლის შეწყვეტის დასრულებიდან რამდენიმე საათში განაახლა — კვირა საღამოს 23:00 საათზე. ხერსონის სამხედრო ადმინისტრაციამ განაცხადა, რომ რუსულმა დრონმა დილის 7:40 საათზე საავადმყოფო დაარტყა. ვიდეოში ჩანდა ოთახები ჩამსხვრეული ფანჯრებით, გატეხილი კარებითა და ქუჩაში მიმოფანტული ნამსხვრევებით, თუმცა ოფიციალური პირების თქმით, არავინ დაშავებულა.
არსებობს მტკიცებულება, რომ რუსულმა ძალებმა ცეცხლის შეწყვეტა გამოიყენეს ოლეშკიში პოზიციების გასამაგრებლად და ახალი სამხედროების შემოსაყვანად. ასევე, საავადმყოფოს მორგიდან გარდაცვლილი მშვიდობიანი მოქალაქეების ცხედრები გაიტანეს. Sky News-ისთვის მიწოდებულ კადრებში ჩანს, როგორ შეჰყავთ რუს სამხედროებს მძიმე ტექნიკა და საბრძოლო მასალა, როგორ მიაქვთ დიდი ჩანთები დამწვარი სახლებისა და შენობების სარდაფებში. ქალაქის ქუჩებში ჯავშანტექნიკაც გადაადგილდებოდა.
ცეცხლის შეწყვეტამდე რუსული ძალებისთვის ოლეშკიში მომარაგება რთული იყო უკრაინული კამიკაძე დრონების საფრთხის გამო. უკრაინის 34-ე ცალკეული საზღვაო ბრიგადის მეთაურმა, დმიტრი პულინეცმა, თქვა, რომ რუსი სამხედროები მანამდე ოლეშკიში ვერ გადაადგილდებოდნენ „არც დღისით, არც ღამით და არც ცუდ ამინდში“.
„ახლა მათ ეს შესაძლებლობა აქვთ. ბოლო რამდენიმე დღეა, ეს მოძრაობა მუდმივად მიმდინარეობს,“ — განუცხადა მან Sky News-ს.
ორივე მხარემ ცეცხლის შეწყვეტა წარმატებად შეაფასა და ეს იყო ყველაზე მნიშვნელოვანი ლოკალური პაუზა ბრძოლებში მას შემდეგ, რაც რუსეთმა სრულმასშტაბიანი შეჭრა 2022 წლის თებერვალში დაიწყო. უკრაინის ომბუდსმენმა, დმიტრო ლუბინეცმა, რომელიც ოლეშკიში ევაკუაციის მისიის კოორდინაციისთვის ჩავიდა, თქვა, რომ მსგავსი პაუზები შეიძლება ფრონტის სხვა მონაკვეთებზეც განმეორდეს.
პესკოვმა ორშაბათს განაცხადა, რომ სხვა რეგიონებში ცეცხლის შეწყვეტის ახალი გეგმა არ არსებობს. მან არმიის ნაწილების გადაჯგუფება ასეთი პაუზების დროს „სტანდარტულ პრაქტიკად“ შეაფასა და აღნიშნა, რომ, სავარაუდოდ, უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმაც „იგივე გააკეთეს“.
