უკრაინამ და რუსეთმა ორივემ განაცხადეს, რომ მათი საგანგებო შეტყობინებების აპლიკაციები კვირა საღამოს გატეხეს და მოსახლეობას ყალბი შეტყობინებები გაუგზავნეს საჰაერო თავდასხმებისა და სხვა თავდასხმების, მათ შორის ბირთვული საფრთხის შესახებ.
ადგილობრივი დროით დაახლოებით 23:00 საათამდე (21:00 GMT), უკრაინაში ფართოდ გამოყენებულმა საჰაერო განგაშის აპლიკაციამ მთელი ქვეყნის მასშტაბით წითელი დონის საჰაერო განგაშის შეტყობინებები გააგზავნა, ხოლო ზოგიერთ რეგიონში, მათ შორის კიევში, დამატებით გაფრთხილებები გავრცელდა რადიაციული, ქიმიური თავდასხმებისა და ქუჩის ბრძოლების შესახებ.
Telegram-ზე გამოქვეყნებულ შეტყობინებაში ეწერა: „საჰაერო განგაშის აპლიკაცია, სავარაუდოდ, მტრული ჩარევის მსხვერპლი გახდა. რადიაციული საფრთხე არ არსებობს! შეინარჩუნეთ სიმშვიდე და მიყევით ჩვენს განახლებებს ჩვენს არხზე.“
რამდენიმე საათის შემდეგ, რუსეთის ხელისუფლებამაც განაცხადა, რომ მათი აპლიკაცია გატეხეს. უკრაინულმა სადაზვერვო ჯგუფმა განაცხადა, რომ რუსეთის შიგნით მომხმარებლებს ბირთვული დარტყმების შესახებ ყალბი შეტყობინებები გაეგზავნათ.
უკრაინაში ცენტრალურმა სადაზვერვო სამმართველომ განაცხადა, რომ აპლიკაციაში ხარვეზი დაფიქსირდა და მოსახლეობას მოუწოდა, საჰაერო თავდასხმების საფრთხის შესახებ ინფორმაციის დასაზუსტებლად სხვა წყაროებით ისარგებლონ.
შეტყობინებების გავრცელება დაახლოებით 22:47 საათზე დაიწყო, ხოლო კიევში პირველი დამატებითი გაფრთხილება იყო: „რადიაციული საფრთხე. კიევში გამოცხადებულია რადიაციული საფრთხე.“
შემდეგი შეტყობინება, რომელიც რუსულ ენაზე იყო დაწერილი, 22:48 საათზე მოვიდა და ეწერა: „გამარჯობა! უკრაინის მასშტაბით ბირთვული განგაში იქნება. ნუ ღელავთ, ეს ორეშნიკია, რომელიც მიფრინავს.“ ორეშნიკი არის რუსული საშუალო სიშორის ბალისტიკური რაკეტა, რომელსაც ბირთვული ან ჩვეულებრივი ქობინების გადატანა შეუძლია.
რუსეთს მსოფლიოში ყველაზე დიდი ბირთვული არსენალი აქვს, ხოლო პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი არაერთხელ მიანიშნებდა, რომ მზად არის გამოიყენოს რუსეთის ხელთ არსებული ყველა იარაღი.
მესამე შეტყობინება, 22:49 საათზე, კვლავ უკრაინულ ენაზე, აცხადებდა: „ქიმიური საფრთხე. კიევში ქიმიური თავდასხმის საფრთხეა. ნუ გახვალთ გარეთ.“
22:49 საათზე მეოთხე შეტყობინებაში ეწერა: „ქუჩის ბრძოლის საფრთხე. კიევში მიმდინარეობს ქუჩის ბრძოლები. ნუ გახვალთ გარეთ.“
23:53 საათზე მომხმარებლების ტელეფონებზე მივიდა მთელი რიგი განმუხტვის შეტყობინებები, რომლებიც თითოეულ წინა კიევის განგაშს უკავშირდებოდა და ცალ-ცალკე აცხადებდა თითოეული საფრთხის მოხსნას.
ცენტრალურმა სადაზვერვო სამმართველომ Telegram-ზე განაცხადა, რომ ამ შეტყობინებებმა ლვოვის რეგიონში ხმოვან მოწყობილობებზე რადიაციული საფრთხის სიგნალი გააქტიურა, თუმცა დაამატა, რომ რეალური რადიაციული საფრთხე არ არსებობდა.
საჰაერო განგაშის აპლიკაციას მხარს უჭერს უკრაინის ციფრული ტრანსფორმაციის სამინისტრო და ის მომხმარებლებს მყისიერად ატყობინებს თავდაცვის განგაშის დაწყებისა და დასრულების შესახებ. სამინისტრომ განაცხადა, რომ აპლიკაცია დროებით გათიშა ტექნიკური მომსახურებისთვის მას შემდეგ, რაც „სავარაუდოდ გატეხეს“.
მიუხედავად იმისა, რომ ყალბი შეტყობინებები სწრაფად აღიკვეთა, კიბერუსაფრთხოების ექსპერტებმა აღნიშნეს, რომ ეს, სავარაუდოდ, რუსული კიბერშეტევების ახალი ტალღაა.
„ვფიქრობ, ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც ოფიციალურ უკრაინულ საინფორმაციო აპლიკაციას დაესხნენ თავს, მაგრამ ვეჭვობ, რომ ეს უკანასკნელი არ იქნება,“ – განუცხადა ჰერბერტ ლინმა, სტენფორდის უნივერსიტეტის კიბერპოლიტიკისა და უსაფრთხოების უფროსმა მკვლევარმა BBC World Service-ის Newsday-ის პროგრამას.
ოლექსანდრ მერეჟკომ, უკრაინის პარლამენტის საგარეო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარემ და პრეზიდენტ ზელენსკის პარტია „ხალხის მსახურის“ წევრმა, BBC-ს განუცხადა, რომ ამ შეტევამ პანიკა ან უკიდურესი რეაქცია არ გამოიწვია. მერეჟკოს თქმით, უკრაინელები, განსაკუთრებით კიევში, უკვე მიჩვეულნი არიან „ფაქტობრივად უწყვეტ განგაშებს“.
„მეორეც, ეს შეტყობინება რუსულ ენაზე იყო, რამაც მაშინვე გამოიწვია ეჭვი,“ – აღნიშნა მან.
„ეს ძალიან უსიამოვნო ფაქტია, მაგრამ კიბერუსაფრთხოების ომის ნაწილია და უკრაინაში ხალხი ამას კარგად აცნობიერებს. ეს შესაძლებელია და ჩვენ საკმაოდ მზად ვართ ასეთი შესაძლებლობებისთვის.“
თუ განგაშის აპლიკაცია არ მუშაობს, უკრაინის დეზინფორმაციასთან ბრძოლის ცენტრი მოსახლეობას ურჩევს, ჩართონ შეტყობინებები საკუთარ სმარტფონებზე, ყურადღება მიაქციონ სირენებს და მხოლოდ ოფიციალური წყაროები წაიკითხონ.
სხვა რეგიონების რამდენიმე ხელმძღვანელმაც Telegram-ზე დაწერა, რომ აპლიკაცია, სავარაუდოდ, გატეხეს და ადგილობრივი საფრთხე არ არსებობს.
„რეგიონში ამ ეტაპზე ყველაფერი მშვიდადაა,“ – განაცხადა სვეტლანა ონიშჩუკმა, ივანო-ფრანკოვსკის რეგიონის ხელმძღვანელმა. აპლიკაციამ რეგიონში, რომელიც უკრაინის აღმოსავლეთით მდებარეობს, 22:50-დან 23:57 საათამდე წითელი დონის საჰაერო განგაში გამოაცხადა.
ვინიცის რეგიონის ხელმძღვანელმა, ნატალია ზაბოლოტნამ, განაცხადა, რომ საჰაერო განგაშის აპლიკაციაზე კიბერშეტევა განხორციელდა და Telegram-ზე გაავრცელა გაფრთხილება, რომ შეტყობინებაში მოცემულ ბმულზე არ დაეკლიკათ, რადგან ეს შესაძლოა ფიშინგის მცდელობა ყოფილიყო.
რამდენიმე საათის შემდეგ, რაც უკრაინაში ყალბი შეტყობინებები გავრცელდა, რუსეთის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრომ განაცხადა, რომ მათ აპლიკაციაზე „მასშტაბური კიბერშეტევა“ განხორციელდა, რის შედეგადაც „ყალბი ინფორმაცია გავრცელდა მოსახლეობაში“.
უკრაინულმა საინფორმაციო სააგენტომ UNN-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ გატეხვის შედეგად რუსეთის შიგნით ბირთვული საფრთხის შესახებ ყალბი შეტყობინებები გაიგზავნა, რაზეც მითითება გააკეთა პარტიზანულმა უკრაინულმა ჯგუფმა „ატეშმა“, რომელიც რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მოქმედებს.
ატეშის მიერ Telegram-ზე გავრცელებულმა სავარაუდო ეკრანულმა სურათმა მომხმარებლებს გააფრთხილა, რომ „P1-Suns-ზე (უკრაინული შეტევითი დრონი) დამონტაჟებული ბირთვული ქობინები ყველა რუსეთის რეგიონში იქნა გაშვებული“.
შეტყობინება, რომელიც უცენზურო სიტყვებსაც შეიცავდა, იწყებოდა გაფრთხილებით, რომ მოსახლეობას „სიცოცხლის რისკი“ ემუქრებოდა და მოუწოდებდა, „სასწრაფოდ მოიმარაგონ სამკვირიანი საკვები და დაიმალონ“.
მოგვიანებით, რუსეთის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრომ განაცხადა, რომ სპეციალისტები კვლავ მუშაობენ აპლიკაციის ნორმალური ფუნქციონირების აღდგენაზე, თუმცა გატეხვას ქვეყნის საერთო განგაშის სისტემაზე გავლენა არ მოუხდენია.
მათივე თქმით, მოქალაქეები განგაშის შესახებ ინფორმირებას იღებენ სხვადასხვა არხით, მათ შორის სირენებითა და ხმოვანი მოწყობილობებით, ტექსტური შეტყობინებებით, ტელევიზიითა და რადიოგადაცემებით, ხოლო აპლიკაცია „მხოლოდ დამატებითი, დამხმარე საინფორმაციო სერვისია“.
„მობილური აპლიკაციის გატეხვას არ ჰქონია და ვერ ექნება გავლენა საზოგადოებრივი განგაშის სისტემის მუშაობაზე,“ – ნათქვამია სამინისტროს Telegram-არხზე.
შეტყობინებები გავრცელდა რამდენიმე წუთით ადრე, ვიდრე დასრულდებოდა ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტა უკრაინის ფრონტისპირა ხერსონის რეგიონში, რომელიც გასულ სამშაბათს ამოქმედდა და ოფიციალურად კვირა საღამოს 23:00 საათზე დასრულდა.
ხერსონის ცეცხლის შეწყვეტის პერიოდში ბრძოლები სხვა ადგილებში მაინც გრძელდებოდა, რათა მშვიდობიან მოსახლეობას რუსეთის მიერ ოკუპირებული ოლეშკის ქალაქის დატოვების საშუალება მისცემოდა.
რუსეთმა უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრა 2022 წლის თებერვალში დაიწყო.
