ყატარი, რომელიც აშშ-ირანის კონფლიქტში მთავარი შუამავალია, ცდილობს თეირანის დარწმუნებას, რომ დაუშვას გაეროს ბირთვული იარაღის ინსპექტორები ირანის დაბომბილ ბირთვულ ობიექტებზე, მათ შორის იმ ობიექტებზე, სადაც ქვეყნის მაღალგამდიდრებული ურანის მარაგია განთავსებული.
ირანს არ მოეთხოვება ვალდებულება, რომ ეს მარაგი ქვეყნიდან გაიტანოს; განხილვის საგანია სხვა ვარიანტებიც, მათ შორის ურანის შემცველობის შემცირება მისი განზავებით.
ყატარის ემირმა, შეიხ თამიმ ბინ ჰამად ალ-თანიმ, ამ წინადადების შესახებ დონალდ ტრამპს ესაუბრა, - განაცხადა ემირის ოფისმა პარასკევს, თუმცა სატელეფონო საუბრის დეტალები არ გაუმჟღავნებია.
სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტოს ცნობით, ემირმა „ხაზი გაუსვა დიალოგის გაგრძელებისა და დიპლომატიის მნიშვნელობას, როგორც რეგიონში დაპირისპირების მოგვარებისა და ესკალაციის თავიდან აცილების საშუალებას“.
ტრამპი კვლავ განიხილავს ირანის ბირთვულ ობიექტებზე დამატებითი იერიშის განხორციელებას, თუმცა მისი მუქარის სანდოობა ირანში შესუსტებულია მას შემდეგ, რაც მისმა ვიცე-პრეზიდენტმა, ჯეი დი ვენსმა, განაცხადა, რომ ომი თავად, და არა მხოლოდ მისი ღირებულება ამერიკელი მომხმარებლებისთვის, იყო გადამწყვეტი ფაქტორი რესპუბლიკელთა ხმების ვარდნაში აშშ-ის შუალედურ არჩევნებში.
ყატარის წინადადების მიხედვით, აშშ დაუყოვნებლივ მოხსნის ირანის საზღვაო ბლოკადას ჰორმუზის სრუტეში და გაათავისუფლებს მისი გაყინული აქტივების ნაწილს, რომლის საერთო მოცულობა 8 მილიარდ დოლარს (6 მილიარდი ფუნტი სტერლინგი) შეადგენს. სანაცვლოდ, ირანი დათანხმდება საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოს ინსპექტორების ვიზიტებს მის დაბომბილ ბირთვულ ობიექტებზე, იმ შეთანხმების საფუძველზე, რომელიც 2025 წლის სექტემბერში კაიროში იყო მიღწეული, თუმცა შემდეგ გაუქმდა.
ირანი ჰორმუზის სრუტეს მეორე დღეს გახსნის იმ მარშრუტით, რომელიც უკვე ომანთან ერთად შეათანხმა და რომელსაც ერთობლივად წარადგენენ საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციაში (IMO).
ირანს სრუტის გახსნისთვის კიდევ რამდენიმე წინაპირობა აქვს, მათ შორის ლიბანში ომის დასრულება, აშშ-ის ძალების გასვლა ირანის სანაპიროდან, ეკონომიკური სანქციების ნაწილის მოხსნის ვალდებულება და ომის ზარალის ანაზღაურების შეთანხმება. ამ ვალდებულებების თანმიმდევრობა შუამავლობის მთავარი საკითხია.
გაგების მემორანდუმის მიხედვით, უნდა შექმნილიყო 300 მილიარდი დოლარის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ფონდი, რომელიც ირანს ეკონომიკური აღდგენის პროცესში დაეხმარებოდა, თუმცა არასოდეს იყო ნათელი, როგორ უნდა დაფინანსებულიყო ეს ინიციატივა.
ირანი, რომელიც ტრამპის არჩევნებში დამარცხების შემდეგ ტრიუმფალური განწყობითაა, ფრთხილად ეკიდება გაეროს ბირთვული ინსპექტორების ქვეყანაში დაბრუნებას და აცხადებს, რომ დაკარგა ნდობა ინსპექტორების ხელმძღვანელის, რაფაელ გროსის მიმართ.
თეირანი ამტკიცებს, რომ გროსიმ უღალატა ბირთვული გაუვრცელებლობის ხელშეკრულების დაცვას, რადგან არ გააკრიტიკა აშშ ირანის ბირთვული ობიექტების დაბომბვისთვის. ირანს ეშინია, რომ ინსპექტორების მიერ შეგროვებული მასალები ამერიკელებსა და ისრაელელებს სამიზნე მონაცემებად გადაეცემა.
სრუტის გახსნასთან დაკავშირებულ პარალელურ მოლაპარაკებებში ომანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, ბადრ ალბუსაიდიმ, კვლავ ესაუბრა ირანს სრუტის ადმინისტრირების მომავალზე, მათ შორის შეთანხმებულ მარშრუტზე, შეთანხმების დროებითობის ხარისხზე და საჭიროებაზე, რომ ეს წინადადება IMO-ში დარეგისტრირდეს, როგორც ორმხრივი შეთანხმება ან ერთობლივი რეგიონული ინიციატივა.
ომანს აქვს სრუტის ადმინისტრირების გრძელვადიანი წინადადება, რომელიც შეესაბამება საზღვაო სამართალს და რომლის მიხედვითაც გადამზიდავი კომპანიები გადაიხდიან მხოლოდ მომსახურების საფასურს და არა გადასახადებს.
ამირ ჰაიათ მოყადამმა, ირანის პარლამენტის ეროვნული უსაფრთხოებისა და საგარეო პოლიტიკის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილემ, სამშაბათს ირანის სტუდენტურ საინფორმაციო სააგენტოს (ISNA) განუცხადა, რომ ოთხი ქვეყნის — ჩინეთის, ინდოეთის, ყატარისა და ერაყის — გემებს ნებადართული აქვთ სტრატეგიული სრუტის გავლა.
მისი თქმით, ეს გამონაკლისები ორმხრივ ინტერესებს ემსახურება. ირანი ინდოეთისა და ჩინეთის გემებს ტრანზიტის საფასურს ახდევინებს, ხოლო ყატარის გემებს უფასოდ ატარებს. ინდოეთიდან მედიკამენტებს იღებს, ჩინეთი კი პოლიტიკურ მხარდაჭერას უწევს.
არსებული ინფორმაციით, ოქტომბერში ჰორმუზის სრუტით გასული 10.23 მილიონი ბარელი ნავთობის დაახლოებით 42% ჩინეთში წავიდა, 13% კი ინდოეთში, — განაცხადა მუიუ სიუმ, ნავთობის ანალიტიკური კომპანია Kpler-ის წამყვანმა ანალიტიკოსმა.
ისლამური რევოლუციური გვარდიის კორპუსის (IRGC) საზღვაო ძალებმა განაცხადეს, რომ ორი „დამრღვევი“ ნავთობტანკერი, რომლებიც სრუტის აღმოსავლეთ სექტორში დაუშვებელი მარშრუტით გადაადგილდებოდნენ, ნაღმებზე აფეთქდნენ და ცეცხლი გაუჩნდა.
IRGC-ს ცნობით, ამ ორ ტანკერს გამორთული ჰქონდა ნავიგაციისა და იდენტიფიკაციის სისტემები და მათი გადაკვეთა აშშ-ის სამხედრო ძალების მხარდაჭერით ხდებოდა.
