„მაგა მკვდარია?“ — ჰკითხა მარგარეტმა, „გარდიანის“ მკითხველმა შვეიცარიიდან, ჩვენს კორესპონდენტებთან პირდაპირი ჩართვის დროს მას შემდეგ, რაც აშშ-ის შუალედურმა არჩევნებმა სეისმური ეფექტი გამოიწვია. თუ მარგარეტს იმედი ჰქონდა, რომ დემოკრატების „ლურჯი ტალღა“ ევროპას ორი წლის მაგასგან გამოწვეული ტრავმის შემდეგ ახალ პერსპექტივებს გაუხსნიდა, ალბათ მარტო არ იყო.
დონალდ ტრამპის რესპუბლიკელების დამაჯერებელი მარცხი და დემოკრატების მიერ კონტროლირებადი კონგრესის ჩამოყალიბება ევროპულ დედაქალაქებში გასაგები შვებით მიიღეს. თუმცა მოკლევადიან პერსპექტივაში, ევროპისთვის ყველაზე ცუდი ჯერ არ დასრულებულა. ბოლოს და ბოლოს, ტრამპს კონგრესის თანხმობა არ დასჭირვებია, რომ სავაჭრო ომი დაეწყო თავის ევროპელ მოკავშირეებთან, გრენლანდიაში შეჭრით დაემუქრებინა, უკრაინის საქმე „ჩაეკერებინა“ ან ირანთან ომი დაეწყო — ქმედებები, რომლებმაც საწვავისა და საკვების ფასები კატასტროფულად გაზარდა.
შიდა პოლიტიკაში შეზღუდული ტრამპი, როგორც ბევრი ევროპელი ლიდერი შიშობს, შესაძლოა საგარეო პოლიტიკის ფართო უფლებამოსილებებს გამოიყენებს, რომ მსოფლიო არენაზე კიდევ უფრო კონფრონტაციული გახდეს. ნატალი ტოჩიმ გააფრთხილა, რომ სწორედ ევროპაა ის ადგილი, სადაც ტრამპი თავის რისხვას გადმოანთხევს. „ტრამპი და მაგა ყოველთვის აღიქვამდნენ ევროპას, როგორც საკუთარი შიდა მტრების ანარეკლს: თავხედ, პროგრესულ, „დასუსტებულ“ ლიბერალთა ჯგუფს. ახლა, როცა ეს მტრები შინ დაბრუნდნენ, ტრამპის აგრესია ევროპის მიმართ, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გაიზრდება.“
ეს აგრესია შეიძლება ახალი ტარიფების ქაოსით გამოვლინდეს. როგორც დამცირებული მაგას ლიდერი (ერთმა ვაშინგტონელმა ექსპერტმა მოძრაობა ახლა „კუთხეში მიმწყვდეულ ფერეტს“ შეადარა), ტრამპს შეუძლია ვეტო დაადოს უკრაინის დახმარებას და ხელი შეუშალოს კიევის წვდომას თავდაცვით ტექნოლოგიებზე. პოლ ტეილორმა დახატა შემაშფოთებელი სცენარი, რომელშიც ტრამპი შესაძლოა აღმოსავლეთ ევროპის დაყოფასაც კი შეეცადოს იმ所谓 „დიდ, მშვენიერ გარიგებაში“ უკრაინისთვის, რომელზეც, მისი თქმით, რუსეთთან ერთად მუშაობს. ევროპისთვის ცუდი ნიშნები იყო აბუ-დაბიში აშშ-ის შუამავლობით დაწყებულ მოლაპარაკებებზე, სადაც გერმანიის, საფრანგეთის, დიდი ბრიტანეთისა და ევროკავშირის დელეგატები ფაქტობრივად გვერდზე გადგნენ.
ევროპას არც ახლად არჩეული დემოკრატი კონგრესმენების იმედი უნდა ჰქონდეს, რომ ისინი ტრამპს დაუპირისპირდებიან — ასე მიიჩნევს ბლანშ ლერიდონი, პარიზის „ინსტიტუტ მონტენის“ ანალიტიკური ცენტრის წარმომადგენელი. „უნდა გავიაზროთ, რომ დემოკრატების პრიორიტეტი კონგრესში არ იქნება ევროპასთან უფრო ჰარმონიული ურთიერთობის აღდგენა. მათი საგარეო პოლიტიკა ამ ეტაპზე ძნელად გასაგებია. პროგრესულ და ცენტრისტულ ფრთებს შორის არც ევროპასთან და არც კონკრეტულად უკრაინასთან მიმართებით ერთიანი, თანმიმდევრული პოზიცია არ არსებობს.“
ვერც იმას ვიტყვით, რომ ნაციონალისტურ-პოპულისტური პარტიები, რომლებსაც ტრამპი ევროკავშირის შიგნიდან დასანგრევად აქეზებდა, მასთან ასოცირების გამო დაზარალდებიან. მართალია, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში, სადაც მაგას სული ვიქტორ ორბანმა აქტიურად გაავრცელა, ზოგიერთ მოქმედ ლიდერს შესაძლოა კურსის შეცვლა მოუწიოს. პოლონეთის კონსერვატორი პრეზიდენტი კაროლ ნავროცკი, რომელსაც ოპოზიციური ევროსკეპტიკური პარტია „სამართალი და სამართლიანობა“ უჭერს მხარს და ტრამპთან სიახლოვეს ამაყად უსვამს ხაზს, ახლა უხერხულ კითხვებს აწყდება. ხოლო ჩეხეთში, სადაც ერთ-ერთი ყველაზე პრო-მაგა მთავრობაა ევროპაში, პოპულისტი პრემიერ-მინისტრი ანდრეი ბაბიში და მისი ულტრამემარჯვენე კოალიციური პარტნიორები, პარტია „მოტორისტები“, ბოლო დროს მასობრივი საპროტესტო ტალღის წინაშე აღმოჩნდნენ.
ამასობაში იტალიაში ულტრამემარჯვენე პრემიერ-მინისტრმა ჯორჯა მელონიმ ტრამპთან დაძაბულობა რამდენიმე თვის წინ გაამწვავა — ეს იყო სტრატეგიული ნაბიჯი, რომ ამომრჩეველთა უმრავლესობისთვის, რომლებიც ტრამპს ვერ იტანენ, ეჭვები გაეფანტა.
მაგრამ იმ ქვეყნებში, სადაც პოპულისტები ჯერ ხელისუფლებაში არ ყოფილან და რეიტინგები რეკორდულ ნიშნულზეა, ტრამპის დამცირება ამომრჩევლისთვის შეიძლება არც იყოს მნიშვნელოვანი, მიუხედავად იმისა, რომ მათი უკმაყოფილების მიზეზები — მაგალითად, ხელფასების სტაგნაცია, ინფლაცია და ხელმისაწვდომი საცხოვრებლის დეფიციტი — ხშირად გლობალური პროცესებითაა განპირობებული.
„არასწორი იქნება ვიფიქროთ, რომ ნაციონალ-პოპულისტური და რეაქციონერული ძალები დასავლეთში ყველგან უკანდახევენ,“ — ამბობს ლერიდონი. „აშშ-ში დემოკრატებმა გაიმარჯვეს, რადგან ხალხი ტრამპით დაიღალა, სერბეთში [ალექსანდარ] ვუჩიჩი 14 წლის შემდეგ დაამარცხეს, მაგრამ იმ ქვეყნებში, სადაც პოპულისტური ძალები ჯერ არ არიან ხელისუფლებაში, მაგრამ მის ზღვარზე დგანან, გათვლა სხვაგვარია.“
საფრანგეთში მარინ ლე პენი კვლავ ლიდერობს გამოკითხვებში, ექვსი თვით ადრე საპრეზიდენტო არჩევნებამდე, რომლის მთავარი თემა ცხოვრების ღირებულებაა. მისი ულტრამემარჯვენე პარტია „ნაციონალური გაერთიანება“ ტრამპს საფრთხედ უკვე დიდი ხანია აღიქვამს. „ლე პენმა და [ჟორდან] ბარდელამ შესანიშნავად გაიაზრეს, რა რადიოაქტიური ეფექტი შეიძლება ჰქონოდა აშშ-ის პრეზიდენტს მათზე, როგორც პოლიტიკოსებზე, რომლებიც ფრანგული ეროვნული ინტერესების დაცვას იჩემებენ. განსაკუთრებით კი, მათ დააფრთხოთ ტრამპის პოლიტიკის დამანგრეველმა გავლენამ საფრანგეთში მოსახლეობის მსყიდველუნარიანობაზე — იქნება ეს სავაჭრო ტარიფების თუ ირანში ომის გზით,“ — ამბობს ლერიდონი.
გერმანიაში ულტრამემარჯვენე პარტია „ალტერნატივა გერმანიისთვის“ თანათავმჯდომარე ალის ვაიდელმა პარტია ტრამპისგან ასევე დააშორა, როგორც ტარიფების, ისე გრენლანდიის საკითხზე. ვაიდელი ახლა ტრამპის მარცხს ირანთან ომზე გაცემული დაპირებების შეუსრულებლობას აბრალებს.
ევროპის პოლიტიკური მიმართულებისთვის კრიტიკული გამოცდა ესპანეთში ახლოვდება. სოციალისტი პრემიერ-მინისტრი პედრო სანჩესი, რომელმაც 29 ნოემბრისთვის ვადამდელი არჩევნები დანიშნა, ტრამპის მარცხს პროგრესული ძალების აღორძინების ნიშნად მიესალმა. მაგრამ საზოგადოებრივი პროტესტის ფონზე საცხოვრებლისა და ხელფასების გამო (რაც ოთხშაბათის საყოველთაო გაფიცვის მიზეზი გახდა), ინიციატივა ოპოზიციურ მემარჯვენე „სახალხო პარტიასთან“ (PP) გადავიდა — რომელიც შესაძლოა ულტრამემარჯვენე „ვოქსთან“ კოალიციაში შევიდეს. თუ ეს მოხდება, ესპანეთში პირველად შევა ულტრამემარჯვენე პარტია მთავრობაში ფრანკოს დიქტატურის დასრულების შემდეგ, 1975 წლიდან. „ვოქსის“ ლიდერმა სანტიაგო აბასკალმა კატეგორიულად უარყო რაიმე იდეოლოგიური კავშირი ტრამპის რესპუბლიკელებთან. „ჩვენ ესპანეთში ვართ, არა მიჩიგანში,“ — განაცხადა მან შუალედური არჩევნების შემდეგ.
მოწყურება თაობათა ცვლილებისკენ
თუმცა, გრძელვადიან პერსპექტივაში, ატლანტის გაღმიდან შეიძლება უფრო ფართო და იმედისმომცემი გაკვეთილი მივიღოთ: წლების განმავლობაში გლობალური უკუსვლის შემდეგ, ლიბერალური დემოკრატია არ მომკვდარა. „თუ ევროპას რაიმე არსებითი აქვს აღსანიშნავი, ეს ისაა, რომ ამერიკული დემოკრატია ცოცხალია და სწორედ ის იყო ამ არჩევნების მთავარი გამარჯვებული,“ — ამბობს ლერიდონი.
შეიძლება ეს, როგორც ალექსანდერ ჰერსტმა იკითხა, „დემოკრატიული გაზაფხული“ იყოს — რომელიც აპრილში ბუდაპეშტში ორბანის დამარცხებით დაიწყო? ჯულიან ბორგერმა გააანალიზა, როგორ აჩვენა ოთხმა გადამწყვეტმა არჩევნებმა წელს — უნგრეთში, სერბეთში, ბრაზილიასა და ახლა აშშ-ში — სამოქალაქო აქტივიზმის ძალა მოულოდნელობების გამოწვევაში და შესაძლოა, გლობალური ავტორიტარიზმისკენ სვლის შემობრუნებაც დაიწყოს.
აშშ-ის არჩევნებმა შეიძლება ევროპაში კრიზისში მყოფი ტრადიციული პარტიებიც გამოაფხიზლოს და ულტრამემარჯვენეების პოლიტიკის ფატალისტური მიბაძვის ნაცვლად ქმედებაზე უბიძგოს. სწორედ Z თაობის ამომრჩევლებმა მისცეს ბიძგი აშშ-ის „ლურჯ ტალღას“, რაც თაობათა ცვლილების სურვილზე მიუთითებს. იმ დროს, როცა ახალგაზრდული საპროტესტო მოძრაობები ევროპას არყევს, პროგრესულ პარტიებს შეუძლიათ ეს ენერგია რეალურ პოლიტიკურ ცვლილებებში გარდაქმნან. მათ ვეღარ იტყვიან, რომ დემოკრატიული განახლების, განათლების, ღირსეული საცხოვრებლის, თანასწორობისა და ტექნოლოგიური გიგანტების ძალაუფლების შეზღუდვის მოთხოვნები არ გაუგონიათ. ან რომ ამ მოთხოვნების უგულებელყოფამ შეიძლება მასობრივი უკმაყოფილება იმავე ანტისისტემურ ნიჰილიზმში გადაიზარდოს, რომელმაც მაგა გააძლიერა.
თუ გსურთ ყოველ ოთხშაბათს მიიღოთ „This Is Europe“-ის სრული ვერსია თქვენს ელფოსტაზე, გამოიწერეთ აქ.
