„მიწევდა სამსახურის დატოვება და მშობლებთან დაბრუნება, რადგან მე განვივითარე ME/ქრონიკული დაღლილობის სინდრომი. ახლა სახლიდან ვერ გავდივარ და საკუთარ თავზე ზრუნვაც არ შემიძლია. მიუხედავად იმისა, რომ ამის დამტკიცება არ შემიძლია, მტკიცედ მჯერა, რომ ხანგრძლივმა ძლიერმა სტრესმა დიდი როლი ითამაშა ჩემი ჯანმრთელობის გაუარესებაში.“
სელესტი, 24 წლის, ედინბურგის უნივერსიტეტს გასულ წელს დაამთავრა და ორი თვის განმავლობაში შოტლანდიის დედაქალაქში 100-ზე მეტ სამსახურზე გააგზავნა განაცხადი — „უბრალოდ უარს მეუბნებოდნენ ან საერთოდ არ მპასუხობდნენ, ამ განაცხადების 90% კი ოფიციანტობის პოზიციები იყო“.
„ეს მართლაც სასოწარკვეთილი პერიოდი იყო,“ — ამბობს ის. „ამ დროს ბინის ქირას ვიხდიდი და ეს იყო ჩემი ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე სტრესული პერიოდი.“
სელესტი 14 წლიდან კაფეებში ნახევარ განაკვეთზე მუშაობდა და ბოლოს სრულ განაკვეთზე დასაქმდა ერთ-ერთში, რომელსაც აღწერს, როგორც „ძალიან სტრესულ ადგილს საშინელი სამუშაო საათებით“.
ის მანამდეც ცუდად გრძნობდა თავს, სანამ ამ სამსახურს დაიწყებდა, შემდეგ კი მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდა, რის გამოც მშობლებთან, დორსეტში დაბრუნება მოუწია.
მას აგვისტოში ჩაუტარდა ჯანმრთელობის შეფასება ME/CFS-ზე, თუმცა ამბობს, რომ ოფიციალური დიაგნოზის მისაღებად შეიძლება სამი-ექვსი თვე დასჭირდეს.
როგორც კი დიაგნოზს მიიღებს, მეტი მხარდაჭერის მიღებას შეძლებს, მათ შორის სპეციალურ კურსზე მოხვედრას, სადაც „მასწავლიან, როგორ ვმართო ენერგია“ და დამაკავშირებენ დამსაქმებლებთან, „რომლებიც იცნობენ ME-ს და უკვე ჰყავთ ჩემნაირი თანამშრომლები“.
ამბობს, რომ დიაგნოზის მოლოდინი „გამაღიზიანებელია“. ამავდროულად, მისი განაცხადი პირადი დამოუკიდებლობის გადახდაზე (Pip) უარყვეს. მან გაასაჩივრა ეს გადაწყვეტილება, თუმცა ამბობს, რომ პასუხის მიღებას შეიძლება წელიწადნახევარი დასჭირდეს და ამ ეტაპზე მშობლების მხარდაჭერაზეა დამოკიდებული.
ტიპიური დღის აღწერისას ამბობს: „ძალიან იშვიათად გავდივარ გარეთ. დედა ზოგჯერ მიმყავს ახლომდებარე ტყეში. ეტლით დამატარებს, დაახლოებით 20 წუთი შემიძლია ხატვა, მერე ვიღლები და უნდა შევწყვიტო. ძირითადად უბრალოდ ვისვენებ.“
იმედოვნებს, რომ როგორც კი ოფიციალურ დიაგნოზს მიიღებს, დასაქმების გზაზე დადგება, მაგრამ მანამდე ცდილობს იფიქროს, რა სახის სამუშაოს შეძლებს თავისი მდგომარეობიდან გამომდინარე.
„ჯერ კიდევ ვცდილობ გავარკვიო, როგორ,“ — ამბობს ის. „სავარაუდოდ, რაღაც მაინც უნდა შემეძლოს.“
„ვგრძნობ, რომ ნიტი ვარ, მაგრამ განსხვავება ისაა, რომ მე ნიტი ვარ, რომელსაც სამუშაო გამოცდილება აქვს. ამას სხვადასხვა დონე აქვს. არიან ნიტები, რომლებსაც ადრე უმუშავიათ, მაგრამ ახლა აღარ მუშაობენ; ნიტები, რომლებსაც საერთოდ არ უმუშავიათ; ან ნიტები, რომლებიც სკოლაში ან უნივერსიტეტში დადიოდნენ, მაგრამ მას შემდეგ სამსახური ვერ იპოვეს.“
ლენნი, 26 წლის, თავის ნიტად ყოფნის გამოცდილებას აღწერს — ანუ არც განათლებაში, არც დასაქმებაში და არც ტრენინგში არ მონაწილეობს. მიუხედავად იმისა, რომ ალან მილბერნის ახალგაზრდული უმუშევრობის მიმოხილვა 16-24 წლის ნიტებზეა ორიენტირებული, სხვა ეკონომიკური ორგანიზაციები, მაგალითად OECD, ამ ტერმინს 29 წლამდე ასაკზეც ავრცელებენ.
უკანასკნელი სამი წელია უმუშევარია, თუმცა მანამდე ორი წელი DIY მაღაზიაში მომხმარებელთა ასისტენტად მუშაობდა, სანამ ფსიქიკური ჯანმრთელობის გამო შესვენება არ აიღო. „მუშაობის გამოცდილება მაქვს, ვიცი, რას ნიშნავს ხელფასის აღება და საათზე დარეგისტრირება, ასე რომ ჩემთვის სამსახურში დაბრუნება უცხო არ იქნება.“
„წლების წინ შეგიძლია მაღაზიაში შესულიყავი და CV ჩაგებარებინა,“ — ამბობს ლენნი, რომელიც მშობლებთან და და-ძმებთან ერთად ბირმინგემში ცხოვრობს. „არ ნიშნავს, რომ აუცილებლად დაგასაქმებდნენ, მაგრამ მაინც უფრო პირადი იყო. ახლა ყველაფერი ონლაინაა და უბრალოდ ციფრულ პასუხს ელოდები.“
ლენნი, რომელიც საკუთარ თავს შავბრიტანელ კარიბელად აღწერს, კოლეჯის დასრულების შემდეგ, 2019 წელს, აღარ გააგრძელა სწავლა, სადაც ბიზნესისა და მუსიკის მიმართულებით BTec-ის მე-2 დონე მიიღო.
ინგლისურისა და მათემატიკის GCSE ვერ ჩააბარა. „ორჯერ გადავაბარე, მაგრამ მეორე ცდის შემდეგ უბრალოდ მუშაობა მინდოდა.“
2023-დან 2025 წლამდე უნივერსალური კრედიტით სარგებლობდა. ამის შემდეგ, ოჯახური ფინანსური დახმარების პარალელურად, ხანდახან ბაღის სამუშაოებს ასრულებდა.
ბოლო სამი წლის განმავლობაში „ალბათ 30 ან 40 სამსახურზე“ გააგზავნა განაცხადი სხვადასხვა სფეროში, მათ შორის საწყობში, მიტანის მძღოლად და საცალო ვაჭრობაში. იდეალურად ხელით სამუშაო ან ღია სივრცეში მუშაობა სურს.
ასევე ცდილობს სააგენტოებში მოძებნოს სამუშაო, თუმცა ამბობს, რომ ამას თავისი მინუსები აქვს.
„ხანდახან განაცხადს აგზავნი, შემდეგ ინდუქციაზე გგზავნიან,“ — ამბობს ის. „მიდიხარ ინდუქციაზე და სამუშაო არ არის, გეუბნებიან: ‘დაგირეკავთ, თუ რამე გამოჩნდება’. ასე რომ, ზოგჯერ გაგიმართლებს, ზოგჯერ — არა.“
ამატებს: „სამუშაო ბაზარი ლატარიაა. რამდენ სამსახურზე უნდა გააგზავნო განაცხადი, სანამ საკუთარი პერსპექტივების გამო დეპრესიაში არ ჩავარდები? იქნებ იღბლიანი რიცხვი 100, 200 ან 300-ია? მაგრამ როგორც არ უნდა ჟღერდეს ეს ციფრები, მაინც ვერ პოულობ სამსახურს. ეს აბსურდია.“
„ახლახან დავიწყე უნივერსალური კრედიტის მიღება. წარმოუდგენელი დანაშაულის გრძნობა მაქვს, თუ გავითვალისწინებთ ჩემს აკადემიურ და ზოგად შესაძლებლობებს, მაგრამ ვერც სეზონურ სამუშაოს ვშოულობ საცალო ვაჭრობაში ან ბარში.“
ფრენსისი, 25 წლის, ამბობს, რომ მისი უუნარობა, იპოვოს სამსახური მიუხედავად შესანიშნავი კვალიფიკაციისა, „სასოწარკვეთილებასა და დეპრესიას“ უტოვებს.
ინგლისურის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, მან კორტოლდის ხელოვნების ინსტიტუტში მაგისტრატურა გაიარა. იმედოვნებს, რომ მუზეუმებსა და გალერეებში, ასევე საქველმოქმედო ორგანიზაციებში, აუთრიჩისა და საგანმანათლებლო მიმართულებით დასაქმდება, თუმცა ამ სფეროებზე კონცენტრირების პარალელურად, კაფეებსა და სტუმარმასპინძლობის სფეროშიც აგზავნის განაცხადებს.
„უკვე ორი წელია ვმუშაობ მოხალისედ, მათ შორის National Trust-ში და გიდადაც,“ — ამბობს ის. „უნივერსიტეტში სხვადასხვა ცვლაში ვმუშაობდი, ნათესავებს სახლებიც დავულაგე.
„გაზაფხულიდან ვეძებ სამსახურს, ერთ განაცხადს მეორეს ვამატებ. დღეს უკვე 77-ე განაცხადზე ვარ. მხოლოდ ორ გასაუბრებაზე დამიბარეს, მაგრამ წარმატებას ვერ მივაღწიე. ერთმა მათგანმა, სამსაათიანი გასაუბრებისა და დავალებების მიუხედავად, არც კი მაცნობა, რომ უარი მითხრეს — თავად მომიწია დაკავშირება, რაც ძალიან ცუდი იყო.“
ფრენსისი მშობლებთან ერთად ლონდონში ცხოვრობს და ამბობს, რომ აცნობიერებს, „გაუმართლა“, რადგან მშობლები უნივერსიტეტის ხარჯებში დაეხმარნენ, რის გამოც სტუდენტური სესხი £50,000-ია. ბოლო დროს დახმარების მიღება მოუწია, თუმცა უხალისოდ.
ამჟამინდელ მდგომარეობაზე ფიქრისას ამბობს, რომ უბრალოდ „სამსახური უნდა“. „არ ვეძებ დიდ შემოსავალს,“ — ამბობს ის. „უბრალოდ მუშაობა მინდა, მინდა საზოგადოებას დავუბრუნო და წვლილი შევიტანო. მომავლის მეშინია.“
„ხანდახან განაცხადებში წერია, რომ ეს საწყისი დონის სამუშაოა საწყისი დონის ხელფასით, მაგრამ რამდენიმე წლიანი გამოცდილება სჭირდებათ. ეს ძალიან სულელურია. ზოგჯერ ვფიქრობ, საერთოდ რატომ ვცდილობ? თითქოს არსად მივდივარ.“
გლოსტერშირის უნივერსიტეტში ჟურნალიზმის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, 2023 წელს, ნეითანი იმედოვნებდა, რომ მედიაში დასაქმდებოდა. ამის ნაცვლად, მშობლებთან, პრესტონის მახლობლად დაბრუნდა და ანაზღაურებადი სამუშაოს პოვნა მხოლოდ სამი კვირით, უნივერსიტეტის საერთო საცხოვრებლის დასუფთავებაში შეძლო.
25 წლის ნეითანი კვლავ აგრძელებს მოხალისეობრივად წერა ძველი ავტომობილების ჟურნალისთვის. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მედიაში, საცალო ვაჭრობაში, საგანმანათლებლო მხარდაჭერასა და თითქმის ყველა შესაძლო სფეროში აგზავნის განაცხადებს, ანაზღაურებადი სამსახური კვლავ მიუწვდომელია.
წლის დიდი ნაწილი სხვა შესაძლებლობის ძიებაში გაატარა — ოფიცრად სამხედრო ძალებში სამსახურის დაწყება სურდა. „ჩემს ოჯახში სამხედრო სამსახურის ტრადიციაა. ბაბუა სამეფო ინჟინერი იყო, ბიძა — საჰაერო ძალებში. გარდა ამისა, ეს კარიერის სტაბილურობას ნიშნავს. სწავლობ უნარებს, რომლებიც შემდეგ სამოქალაქო ცხოვრებაშიც გამოგადგება და ჩემი ასაკისთვის ხელფასიც საკმაოდ მაღალია.“
სამწუხაროდ, მას სამუდამოდ სამედიცინო თვალსაზრისით უვარგისად ცნეს, რადგან ცოტა ხნის წინ ექსემასთვის ადგილობრივი სტეროიდი გამოუწერეს. მიუხედავად იმისა, რომ 2024 წელს ექსემის მქონე რეკრუტებისთვის ავტომატური აკრძალვა მოიხსნა, მათ, ვისაც მკურნალობა დასჭირდა, კვლავ შეიძლება სამედიცინო საფუძვლით უარი უთხრან. თუ ნეითანს 2028 წლის აპრილამდე აღარ დასჭირდება კრემის გამოყენება, მაშინ ხელახლა შეეძლება განაცხადის გაკეთება.
ეს უკუსვლა, წარუმატებელი მცდელობების ფონზე, მძიმე დარტყმა აღმოჩნდა. ნეითანი, რომელიც აუტისტია, განმეორებად განაცხადებსა და უარყოფებს „სხეულზე მიყენებულ დარტყმებს“ ადარებს. მას პანიკური შეტევები დაეწყო და თერაპევტთან სიარული დაიწყო.
„გრძნობ, რომ რაც უფრო დიდხანს ხარ უმუშევარი, მით უფრო რთულდება,“ — ამბობს ის. „CV-ში ყველა მოხალისეობრივ საქმიანობას ვუთითებ... მაგრამ ეს მაინც არ არის სამსახური. ვფიქრობ, კიდევ უფრო ფორმალური მოხალისეობრივი სამუშაო ვცადო საქველმოქმედო მაღაზიაში.“
მოტივაცია მხოლოდ CV-ს გაუმჯობესება არ არის. „თუ რამეა, უფრო იმისთვის მინდა, რომ განწყობა გამიუმჯობესდეს. დიდ დროს მარტო ვატარებ და მიუხედავად იმისა, რომ საკუთარ თავთან ყოფნა მიყვარს, მაინც მჭირდება ხალხთან ურთიერთობა და სახლიდან გასვლა.“
