ერაყის ქურთისტანის რეგიონში საწვავის დეფიციტმა გამოიწვია დაპირისპირება სუბსიდირებული ბენზინის განაწილების წესთან დაკავშირებით. ჰალაბჯაში ქალ მძღოლებს დისკრიმინაციაზე უჩივიან მას შემდეგ, რაც ადგილობრივმა ხელისუფლებამ მათთვის ბენზინგასამართ სადგურებზე წვდომა შეზღუდა.
უკვე ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა გრძელი რიგები სახელმწიფო საწვავის სადგურებთან მთელ რეგიონში მას შემდეგ, რაც აშშ-ისა და ისრაელის სამხედრო ოპერაციებმა ირანის წინააღმდეგ, თებერვლის ბოლოს, საწვავის იმპორტი შეაფერხა.
მიუხედავად იმისა, რომ ერაყი ნავთობის ექსპორტიორი ქვეყნების ორგანიზაციის (OPEC) მეორე უმსხვილესი მწარმოებელია, ქვეყანა ძლიერ არის დამოკიდებული ნავთობპროდუქტების იმპორტზე, რადგან ადგილობრივი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები ვერ აკმაყოფილებენ ბენზინზე არსებულ მოთხოვნას.
ჰალაბჯაში, რომელიც ჩრდილო-აღმოსავლეთ ერაყში, ირანის საზღვართან მდებარეობს, მძღოლები საათობით ელოდებიან საწვავს, ზოგიერთები კი ღამესაც ატარებენ რიგში, რათა სუბსიდირებული ფასით ბენზინი მიიღონ.
უახლესი, აგვისტოს მონაცემებით, ერთი ლიტრი ბენზინი სახელმწიფო სადგურებზე 750 ერაყის დინარი ღირს, მაშინ როცა კერძო სადგურებზე დაახლოებით 1,150 დინარი ჯდება. ფასთა ეს სხვაობა მძღოლებს აიძულებს, ხანგრძლივი რიგები აიტანონ.
ქალებისთვის ტვირთის შემსუბუქების მიზნით, რომლებსაც, როგორც წესი, ღამით რიგში დგომა უფრო მეტად უჭირთ სოციალური შეზღუდვების გამო, ჰალაბჯის საწვავის კომიტეტმა თავდაპირველად ცალკე რიგები გააკეთა მამაკაცებისა და ქალებისთვის.
თუმცა, ამ მიდგომამ ზოგიერთი მამაკაცის უკმაყოფილება გამოიწვია. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ქალები უპირატესობას იღებდნენ. ზოგიერთი მათგანი ქალ მძღოლებს ადანაშაულებდა იმაში, რომ ისინი ქმრების მანქანებით მოდიოდნენ, რათა იაფი საწვავი მიეღოთ.
ამის შემდეგ ხელისუფლებამ სისტემა შეცვალა: ახლა ყოველ 10 მამაკაც მძღოლზე მხოლოდ ერთი ქალი უშვებენ სადგურში. ქალებს ასევე სთხოვენ მართვის მოწმობის წარდგენას, რაც მამაკაცებისთვის სავალდებულო არ არის.
ცვლილებებმა გააბრაზა ქალები, რომლებიც ამბობენ, რომ ახლა უფრო დიდხანს უწევთ ლოდინი, დამატებით შემოწმებასა და მამაკაცების მხრიდან შევიწროებას აწყდებიან.
„ბევრი მამაკაცი გადის, რვა ან ათი, სანამ ერთ ქალს შეუშვებენ,“ — ამბობს ადგილობრივი მძღოლი კურდა ჯამალი.
„შემდეგ ქალებს მართვის მოწმობას სთხოვენ და ადანაშაულებენ, თითქოს ქმრების მანქანებს მართავენ,“ — დასძენს ის და ამბობს, რომ ასეთი ბრალდებები დამამცირებელია და სიტუაციას კიდევ უფრო ართულებს.
კიდევ ერთი ქალი მძღოლი, კიჟან ოსმანი, თანასწორ მოპყრობას ითხოვს.
„თუ მამაკაცი იღებს ბენზინს, შემდეგი უნდა იყოს ქალი,“ — ამბობს ის. „არ უნდა იყოს ასე — ათი მამაკაცი და მერე ერთი ქალი. გვინდა, ეს დისკრიმინაცია დასრულდეს ქურთისტანის რეგიონის ყველა ბენზინგასამართ სადგურზე, განსაკუთრებით ჰალაბჯაში.“
მამაკაცი მძღოლებიც უკმაყოფილებას გამოხატავენ, ამბობენ, რომ საწვავის დეფიციტმა მათი სამუშაო და ყოველდღიური ცხოვრება დაარღვია.
ადგილობრივი მძღოლი არამ აბდულა ამბობს, რომ მასწავლებლები, სახელმწიფო მოხელეები და სხვა მუშაკები ძვირფას დროს კარგავენ საწვავის რიგში დგომით.
„შეიძლება ნახევარი დღე მხოლოდ რამდენიმე ლიტრი ბენზინის მისაღებად დაკარგო,“ — ამბობს ის. „რა დრო გრჩება დანარჩენი ცხოვრებისათვის?“
მოსახლეობა ასევე ჩივის, რომ ჰალაბჯასთვის დღეში მხოლოდ ერთი საწვავის ცისტერნის გამოყოფა მოთხოვნას ვერ აკმაყოფილებს.
ჰალაბჯის რაიონის ადმინისტრატორი სიმკო სალარი საცობებს საწვავის შემცირებულ მიწოდებას აბრალებს და განახლებული განაწილების სისტემას სამართლიანად მიიჩნევს.
„თანასწორობა არ ნიშნავს, რომ ერთი ქალი და შემდეგ ერთი მამაკაცი უნდა შევუშვათ,“ — ამბობს სალარი და ამტკიცებს, რომ წინა სისტემის დროს ქალებისთვის რიგი ბევრად მოკლე იყო, რის გამოც მამაკაცებს შვიდი საათი უწევდათ ლოდინი, ქალები კი ნახევარ საათში იღებდნენ საწვავს.
„ორივე ადამიანი ვართ,“ — დასძენს ის და ამბობს, რომ ხელისუფლება ქალებს პატივს სცემს და მათ საჩივრებს გამოიძიებს.
თუმცა, ბევრი მძღოლისთვის ფინანსური მოტივაცია კვლავ გადამწყვეტია.
სუბსიდირებული ბენზინის დაბალმა ფასმა ზოგიერთი ადგილობრივი აიძულა, საწვავის მიწოდებამდე ერთი დღით ადრე დაიწყოს რიგში დგომა და ღამე ბენზინგასამართ სადგურებთან გაათენოს, იმ იმედით, რომ დილით საწვავს მიიღებს.
