
გადამწყვეტი კლიმატური მოლაპარაკებები გადაცილდა ოფიციალურ ბოლო დღეს, Cop31-ის გაეროს სამიტზე, რადგან ქვეყნები კვლავ დაობდნენ იმ პროექტის გარშემო, რომელიც არაფერს ამბობდა წიაღისეული საწვავის შესახებ, ხოლო სხვა მრავალი სადავო საკითხი კიდევ უფრო ართულებდა მოლაპარაკებებს.
თითქმის 200 ქვეყანამ ვერ შეძლო განსხვავებების გადალახვა ორი კვირის ინტენსიური დებატებისა და ემოციური გამოსვლების შემდეგ ანტალიაში, თურქეთში, სადაც მსჯელობდნენ კლიმატური კრიზისის გლობალურ შედეგებზე. დაგეგმილი დასრულების დრო, პარასკევის საღამო, უკვე გადაცილებული იყო.
„ამ ეტაპზე, არავინ არის კმაყოფილი,“ – განუცხადა ჟურნალისტებს ბრაზილიის კლიმატის ცვლილების ეროვნული მდივანი ალოიზიო ლოპეს პერეირა დე მელო.
The Guardian-სთვის ცნობილი გახდა, რომ, სავარაუდოდ, ახალი შეთანხმების პროექტი მოლაპარაკებებისთვის მზად არ იქნება შაბათის დილამდე. კვირის დასაწყისში გამოქვეყნებულ პირველ ვრცელ პროექტში მკაცრად იყო მოწოდება ქვანახშირის, ნავთობისა და გაზის ეტაპობრივი შეწყვეტისკენ, თუმცა ხუთშაბათს გამოქვეყნებულ მეორე, უფრო მოკლე ვერსიაში წიაღისეული საწვავი საერთოდ აღარ იყო ნახსენები და ელექტრიფიკაციის მიზნები შესუსტებული.
პარასკევს დილას აფრიკელმა მინისტრებმა დრამატული განცხადებები გააკეთეს, ერთ-ერთმა აღნიშნა: „ჩვენ აქ მოსასვლელად სათხოვნელად არ ჩამოვსულვართ.“ სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებმა, რომლებსაც მოლაპარაკებებში განსაზღვრული როლი აქვთ, ეს სამიტი „ყველაზე ცუდ Cop-ად“ გამოაცხადეს, რადგან მათი პრიორიტეტები მოლაპარაკებებში საერთოდ არ აისახა. ისინი განსაკუთრებით იმედგაცრუებულნი დარჩნენ იმის გამო, რომ ვერ მოხერხდა სამართლიანი გარდამავალი მექანიზმის წინ წაწევა, რომელიც გასულ წელს შეთანხმდა და რომლის მიზანიც იყო სოციალური, რასობრივი და ეკონომიკური სამართლიანობის უზრუნველყოფა დაბალნახშირბადიან მომავალში.

რამდენიმე Cop-ის შიდა წყაროს თქმით, საუდის არაბეთი ერთ-ერთი იყო იმ ქვეყნების შორის, რომლებიც მოლაპარაკებებს აფერხებდნენ. ეს ნავთობმწარმოებელი სახელმწიფო წლების განმავლობაში ცნობილია, რომ Cop-ის პროცესს იყენებს კლიმატური ქმედებების შესანელებლად. ცნობილია, რომ საუდის არაბეთი იმ ქვეყნებს შორისაა, რომლებიც საბოლოო შეთანხმებაში აქტიურად მოითხოვენ ნახშირბადის დაჭერის, გამოყენებისა და შენახვის (CCUS) მკაფიოდ დაფიქსირებას, როგორც საშუალებას, რომ პლანეტამ მინიმუმამდე დაიყვანოს პარიზში შეთანხმებული 1.5°C-იანი ტემპერატურული ზღვრის გადაჭარბება.
კლიმატური ანალიტიკის საკონსულტაციო ჯგუფის შერბილების საკითხებში უფროსმა ექსპერტმა ნილ გრანტმა განაცხადა, რომ CCUS ტექსტში სწორედ იმიტომ ჩნდება, რომ წიაღისეული საწვავის ინტერესები ამას მოითხოვენ. „ეს არის ტროჯანული ცხენი წიაღისეული საწვავის ინტერესებისთვის,“ – აღნიშნა მან.
რვა ქვეყანამ მოითხოვა, რომ შეთანხმების ტექსტში დაბრუნდეს „წიაღისეული საწვავისგან მკაფიო გადასვლის“ ჩანაწერი. პანამამ, ბელგიამ, კოტ-დ’ივუარმა, ფინეთმა, საბერძნეთმა, სოლომონის კუნძულებმა და შვედეთმა გამოყვეს მნიშვნელოვანი საკითხები, რომლებიც, მათი თქმით, აუცილებლად უნდა იყოს გათვალისწინებული, მათ შორის, რომ დამაბინძურებელმა ქვეყნებმა უნდა გადაიხადონ ფონდებში, რომლებიც განვითარებად ქვეყნებს კლიმატურ კრიზისთან ადაპტაციაში დაეხმარება.
პანამის კლიმატის მინისტრმა ხუან კარლოს ნავარომ განაცხადა: „მიუღებელია, რომ Cop-ს ან მის შემაჯამებელ დოკუმენტს წიაღისეული საწვავი არც კი ახსენებოდეს და ჩვენ ამას უბრალოდ ვერ შევეგუებით. საჭიროა სიმართლის თქმა და ღიად საუბარი.“
პანამამ ღია წერილი გაუგზავნა მოლაპარაკებების პრეზიდენტს, კრის ბოუნს, სადაც ჩამოთვლილი იყო მოთხოვნები, რომლებიც ქვეყნის თქმით, არ ექვემდებარებოდა მოლაპარაკებას.
„წითელი ხაზები – ასე მუშაობს მოლაპარაკებები,“ – თქვა ბოუნმა. პარასკევს შუადღეს მან დაამატა: „ჯერ კიდევ არსებობს სურვილი, რომ ყველაფერი გამოვიდეს. რა თქმა უნდა, ყველას აქვს ძლიერი პოზიციები. ამას არ ვუარყოფ. მაგრამ არავის უთქვამს ჩემთვის, მოდი, დავნებდეთ და სახლში წავიდეთ.“

პარასკევს დილას გამართულ დრამატულ პრესკონფერენციაზე განას, ზამბიის, სენეგალის, კენიისა და სიერა-ლეონეს მინისტრებმა განაცხადეს, რომ აფრიკელ ხალხს სთხოვენ გადაიხადონ იმ კრიზისისთვის, რომელიც მათ არ შეუქმნიათ. მათ მდიდარი ქვეყნები დაადანაშაულეს, რომ ცდილობენ კონტინენტის მესამე ექსპლუატაციას – მონობისა და კოლონიზმის შემდეგ – ნახშირბადის გადასახადების გამოყენებით, რათა აფრიკელებს არ მისცენ საშუალება, გამოიყენონ თავიანთი კრიტიკული მინერალების სიმდიდრე ინდუსტრიალიზაციისთვის.
განას წარმომადგენელმა, აფრიკული მოლაპარაკებების ჯგუფის მინისტრმა ზანეტორ აგიემან-როულინგსმა განაცხადა: „კონტინენტი არ მიიღებს შედეგს, რომელიც მხოლოდ დეკლარაციებს გვთავაზობს, მაგრამ არ უზრუნველყოფს მათ განსახორციელებელ რესურსებს. ჩვენ აქ სათხოვნელად არ ჩამოვსულვართ. ჩვენ მოვითხოვთ იმას, რაც სამართლიანად ეკუთვნის ჩვენს ხალხს, რომლებიც ყველაზე მძიმედ განიცდიან განვითარებული ქვეყნების ანთროპოგენული საქმიანობის შედეგებს და ახლა მათ სთხოვენ გადაიხადონ იმ გზებით, რაც არასდროს მოუთხოვიათ.“
აფრიკული ქვეყნების მთავარი მოთხოვნა იყო კლიმატური ფინანსების განხილვა. მთელი კვირის განმავლობაში სამოქალაქო საზოგადოების დამკვირვებლები მდიდარ ქვეყნებს, ევროკავშირის ხელმძღვანელობით, ადანაშაულებდნენ მოლაპარაკებებში ფინანსურ საკითხებზე პროგრესის დაბლოკვაში.
ევროპის მთავარი კლიმატური მოლაპარაკებების წარმომადგენელმა პარასკევს განაცხადა, რომ უკვე ევროპა არის მსოფლიოში წამყვანი კლიმატური ფინანსების დონორი. ევროკავშირის მაღალი თანამდებობის პირმა აღნიშნა: „ჩვენ, ევროკავშირის წევრ ქვეყნებთან ერთად, 2025 წელს ვაწვდით €32.3 მილიარდს [£27 მილიარდს] საჯარო წყაროებიდან და მობილიზებას ვახდენთ €9.3 მილიარდს კერძო ფინანსებიდან განვითარებადი ქვეყნების მხარდასაჭერად. ჩვენ ვაკეთებთ გაცილებით მეტს, ვიდრე სხვები.“
ბოლო შემთხვევა, როდესაც Cop-ის შეხვედრა დროულად დასრულდა, იყო იტალიაში 2003 წელს. ზოგიერთ მოლაპარაკებას პარასკევის დაგეგმილი დასრულების შემდეგ კვირა დღემდე გაუგრძელებია.


















