უკრაინის, რუსეთისა და შეერთებული შტატების მოლაპარაკეები აბუ-დაბიში ხვდებიან, რათა გამართონ პირველი სამმხრივი მოლაპარაკებები ბოლო ცხრა თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში და პირველი არსებითი მოლაპარაკებები რუსეთსა და უკრაინას შორის თებერვლის შემდეგ. მოლაპარაკებები სამშაბათს დაიწყო, მაშინ როცა ვაშინგტონი ომის „საბოლოო დასრულებისკენ“ მოუწოდებს, ხოლო კიევი ტერიტორიული დათმობებისკენ ზეწოლას განიცდის.
ევროპელი წარმომადგენლებიც ესწრებიან მოლაპარაკებებს, რადგან არსებობს შეშფოთება, რომ აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი შესაძლოა უკრაინას მოსკოვის პირობებზე შეთანხმების მიღებაზე დააძალოს. გერმანიის, საფრანგეთის, გაერთიანებული სამეფოს, იტალიისა და ევროკავშირის დელეგაციები აშშ-ის მოლაპარაკეებთან შეხვედრას გეგმავენ, რათა განიხილონ რუსეთსა და ევროპას შორის შემოთავაზებული „გრძელვადიანი უსაფრთხოების არქიტექტურა“.
ეს მოლაპარაკებები პირველი შემთხვევაა მას შემდეგ, რაც შეერთებულმა შტატებმა ისრაელთან ერთად ირანზე ერთობლივი დარტყმები განახორციელა და მას შემდეგ, რაც ტრამპმა მძიმე შუალედური არჩევნები წააგო, რამაც მისი პოზიციები ქვეყნის შიგნით შეასუსტა. ვაშინგტონი აშკარად აცხადებს, რომ შეთანხმების მიღწევა სურს.
აშშ-ის ადმინისტრაციის ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ომის დასასრულებლად „ევროპაც უნდა იჯდეს მოლაპარაკების მაგიდასთან“. მოლაპარაკებებზე შესაძლოა განიხილონ ნატო-რუსეთის საბჭოს აღდგენა, რომელიც 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ შეჩერდა, და ასევე მოსკოვისთვის სანქციების მოხსნის შესაძლებლობა შეთანხმების ფარგლებში.
აშშ-ის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ რუსეთთან განიხილეს უკრაინისთვის უსაფრთხოების გარანტიების შესაძლო მიცემა, რომლებიც ნატოს მე-5 მუხლის მსგავსია და წევრ სახელმწიფოებს თავდასხმის შემთხვევაში დაცვის გარანტიას აძლევს. რუსეთი კატეგორიულად ეწინააღმდეგება უკრაინის ნატოში გაწევრიანებას ან დასავლური ქვეყნების სამხედროების განთავსებას უკრაინაში.
„ის, რასაც ისინი მიიღებენ, ფაქტობრივად ძალიან ჰგავს ნატოს,“ – განაცხადა აშშ-ის ადმინისტრაციის წარმომადგენელმა.
„აშშ-ის უსაფრთხოების გარანტიის მიღება მართლაც ძალიან, ძალიან დიდი საქმეა,“ – დაამატა მან და აღნიშნა, რომ ამ საკითხზე ტრამპმა და უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ უნდა იმსჯელონ. „და თუ ის ამას გააკეთებს, ეს იქნება ძალიან, ძალიან მნიშვნელოვანი რესურსების, დაფინანსებისა და სამხედრო მხარდაჭერის თვალსაზრისით.“
კრიტიკოსები სვამენ კითხვას, რა შეიძლება გახდეს ასეთი გარანტიების ამოქმედების საფუძველი, რადგან ნატოს მე-5 მუხლი წევრ ქვეყნებს ერთმანეთის დაცვას არ ავალდებულებს და კიბერშეტევებმა და ჰიბრიდული ომის სხვა ფორმებმა გააბუნდოვნეს ზღვარი, რა შემთხვევაში შეიძლება სამხედრო პასუხი გახდეს საჭირო.
ჯარედ კუშნერმა, ტრამპის სიძემ და აშშ-ის წამყვანმა მოლაპარაკემ, ორშაბათს ზოგადად აღწერა ევროპისთვის შესაძლო ჩარჩო. მისი თქმით, შეერთებული შტატები ისწრაფვის „უფრო მტკიცე კონსულტაციებისკენ, სანდო კრიზისული კომუნიკაციებისკენ, სამხედრო გამჭვირვალობის გაზრდისა და ესკალაციის რისკების შემცირებისკენ მიმართული ორმხრივი ზომებისკენ, თითოეული ქვეყნის სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებების სრული პატივისცემით“.
ევროპელი ოფიციალური პირები შეშფოთებულნი არიან, რომ რუსეთი შესაძლოა კვლავაც დაჟინებით მოითხოვოს ნატოს სამხედრო ყოფნის შემცირება აღმოსავლეთ ევროპაში, რაც მოკავშირეებს მოსკოვის გავლენის წინაშე დაუცველად დატოვებს დასავლეთთან ისტორიული დაძაბულობის ფონზე.
რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმირ პუტინი, ხელისუფლებაში მოსვლის პირველი ათწლეულის შემდეგ, მუდმივად აკრიტიკებს ნატოს აღმოსავლეთით გაფართოებას და ცდილობს ნატოსა და რუსეთს შორის ძალთა ბალანსის გადახედვას. თუმცა, მისი ეს მოთხოვნები აქამდე არცერთ მოქმედ აშშ-ის ადმინისტრაციას არ მიუღია.
მოლაპარაკებებში მონაწილე ერთ-ერთი ქვეყნის ევროპელმა უსაფრთხოების მაღალჩინოსანმა განაცხადა, რომ აშშ-ის წინადადება ჯერ კიდევ ბუნდოვანია და ევროპული მთავრობები ემზადებიან იმისთვის, რომ ვაშინგტონი აბუ-დაბის კონსულტაციებზე რუსეთისადმი მნიშვნელოვანი დათმობების მოთხოვნას დააყენებს.
„ჩვენ უკვე გვაქვს ევროპული უსაფრთხოების არქიტექტურა,“ – განაცხადა კაია კალასმა, ევროკავშირის უმაღლესმა დიპლომატმა, ორშაბათს G7-ის საგარეო საქმეთა მინისტრების შეხვედრაზე. „ეს მოიცავს საერთაშორისო შეთანხმებებს, რომლებშიც რუსეთმა აიღო ვალდებულებები, მათ შორის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის კუთხით. პრობლემა ისაა, რომ რუსეთი ამ შეთანხმებებს არ ასრულებს.“
ტრამპმა განაცხადა, რომ საბოლოო შეთანხმებაში უკრაინისგან ტერიტორიის დათმობა, სავარაუდოდ, იქნება მოსალოდნელი და ქვეყანა „ცოტა განსხვავებული ფორმით“ გამოვა. კრემლის მრჩეველ კირილ დმიტრიევთან გასულ კვირას შეხვედრის შემდეგ, ტრამპმა თქვა, რომ ის „დიდ, ლამაზ შეთანხმებას“ ეცდება, რომელიც „შეიძლება მთელ ევროპას მოიცავდეს“.
კრიტიკოსებს ეშინიათ, რომ ტრამპი და პუტინი შესაძლოა ევროპელი ლიდერების გვერდის ავლით სცადონ შეთანხმება, რომელიც რუსეთს მნიშვნელოვან დათმობებს მისცემს. „ევროპაში ამ იდეის მიმართ ბევრი ნეგატიური განწყობაა,“ – განაცხადა აშშ-ის ადმინისტრაციის წარმომადგენელმა და კონკრეტულად 2021 წლის რუსეთის წინადადებას მიუთითა, რომელიც ულტიმატუმად აღიქმებოდა და ნატოსგან აღმოსავლეთ ევროპიდან გასვლას ითხოვდა.
ამ წინადადებაში შედიოდა ნატოს გაფართოების აკრძალვა ახალ ქვეყნებზე, მათ შორის უკრაინაზე; ჯარების დაბრუნება 1997 წლამდე არსებულ პოზიციებზე და შეზღუდვები იმაზე, სად შეეძლო ნატოს რაკეტების განთავსება. ნატომ ეს მოთხოვნები უარყო, და რუსეთმა უკრაინაში შეჭრა ერთ თვეზე ნაკლებ დროში დაიწყო.
„უნდა შევქმნათ რაღაც ახალი, რაც დღეს იმუშავებს... რადგან, რომ ძველი არქიტექტურა კარგად მუშაობდეს, ამდენ ხანს ომში არ ვიქნებოდით. ასე რომ, აშკარად რაღაც არ მუშაობს და უნდა მოვიფიქროთ გზა, რომ ომის დასრულების შემდეგ ეს მართლაც საბოლოო დასასრული იყოს,“ – განაცხადა აშშ-ის ადმინისტრაციის წარმომადგენელმა.
წინადადებების დეტალები ჯერ კიდევ გაურკვეველია, თუმცა სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ ორშაბათს განაცხადა, რომ „უკვე მიღწეულია გარკვეული პროგრესი იმაზე, როგორი უნდა იყოს ეს არქიტექტურა“.
„ცხადია, ჯერ კონფლიქტი უნდა დავძლიოთ, რომ ამ ეტაპამდე მივიდეთ,“ – დასძინა მან.
