
ფილმის „ქალები სასამართლოზე“ გადაღებისას, რომელიც რეალურ სასამართლო პროცესს ეხება – ბავშვის წინააღმდეგ აბორტის გამო დაწყებულ საქმეს – შარლოტ გენსბურს ვიღაცამ დედამისის ფოტო გამოუგზავნა, გადაღებული იმ დროინდელ საფრანგეთში, ერთ-ერთ პრო-ჩოის დემონსტრაციაზე. „ძალიან ამაღელვებელი იყო,“ – ამბობს გენსბური, როცა დედამისი, მსახიობი ჯეინ ბირკინი, 1972 წელს, „ლამაზად გამოიყურებოდა და დემონსტრაციის შუაგულში იდგა“. იმ პერიოდში, პარიზის გარეუბან ბობინიში, ცნობილმა ადვოკატმა ჟიზელ ჰალიმიმ იცავდა 16 წლის მარი-კლერ შევალიეს, მის დედას და კიდევ ორ ქალს, რომლებმაც მას აბორტში დახმარება გაუწიეს – მაშინ საფრანგეთში აბორტი აკრძალული იყო.
გენსბური, რომელიც ჰალიმის როლს ასრულებს – ფრანგული ფემინიზმისა და აქტივიზმის ერთ-ერთ მთავარ ფიგურას, რომელიც 2020 წელს გარდაიცვალა – ამბობს, რომ ბობინის სასამართლო მისთვის ახალი იყო. „არაფერი ვიცოდი ამაზე. ჩემთვის აბორტის უფლება სიმონ ვეილით იწყებოდა“ – ფრანგი ჯანდაცვის მინისტრი, რომელმაც სამი წლის შემდეგ აბორტის დეკრიმინალიზაცია განახორციელა – „ამიტომ მომიწია ამ ყველაფრის დაჩქარებით შესწავლა“.

მარი-კლერი, რომელიც გაუპატიურების შედეგად დაორსულდა, დედის დახმარებით მიწისქვეშა აბორტი გაიკეთა. „ის ფაქტი, რომ პოლიციაში მასზე განცხადებას თავად მოძალადე აკეთებს, უბრალოდ სიგიჟეა,“ – ამბობს გენსბური. ჰალიმის ტაქტიკა იყო პროტესტის მობილიზება და იმ კანონის გამოწვევა, რომელიც აბორტს კრიმინალად თვლიდა. ამ პროცესს მხარს უჭერდნენ ცნობილი ფემინისტები, მათ შორის სიმონ დე ბოვუარი, და იმართებოდა დემონსტრაციები, რომელთაც ბირკინიც ესწრებოდა.
ლონდონის ერთ-ერთ სასტუმროში ვხვდებით. გენსბურის ბულ-ტერიერი ფეხებთან უდევს და პერიოდულად ჩემკენ მოდის – „დაფნე, არა!“ – სანამ საბოლოოდ არ დამშვიდდება. გენსბური ახლა ლონდონში ცხოვრობს თავის პარტნიორთან, მსახიობ და რეჟისორ ივან ატალთან და მათ ორ უმცროს შვილთან ერთად (სულ სამი შვილი ჰყავთ). „სასაცილოა, არასდროს მეგონა, რომ ეს ადგილი ჩემი სახლი იყო, მიუხედავად იმისა, რომ აქ დავიბადე,“ – ამბობს ის (ახლა კი ნამდვილად გრძნობს თავს სახლში, ამატებს). გაიზარდა საფრანგეთში, როგორც ბირკინისა და სერჟ გენსბურის ცნობილი შვილი.
თუ ზოგჯერ რთული იყო სერჟის, იმ ლეგენდარული პროვოკატორის შვილი ყოფნა – მათ ერთად ჩაწერეს სიმღერა Lemon Incest და მასზე გადაღებული უცნაური ვიდეო, როცა შარლოტი 12 წლის იყო, რასაც დღემდე იცავს – ყოველთვის ვფიქრობდი, როგორი გამოწვევა იქნებოდა ასეთი ლამაზი დედის გვერდით გაზრდა. „ძალიან რთული იყო,“ – ამბობს გენსბური, ღიმილით. „არა მხოლოდ დედაჩემი, არამედ ბებიაც – დედა სულ ამბობდა, რომ თავის დედასთან (მსახიობი ჯუდი კემპბელი) შედარებით უშნო ეგონა თავი. ჩვენს ოჯახში ესთეტიკა იმდენად მაღალ დონეზე იყო, რომ მე ძალიან უშნოდ ვგრძნობდი თავს და ეს...“ – ჩერდება. „ახლაც ასეა. უბრალოდ, აღარ მადარდებს. მაგრამ მოზარდობაში, ღმერთო ჩემო, საშინელება იყო.“ თავს ვალდებულად ვგრძნობ, აღვნიშნო, რომ 55 წლის გენსბური ძალიან ლამაზია და თანაც საოცრად ქულია (ის მუსიკოსიცაა). „მაგრამ ამ ოჯახში – არა.“ იცინის. „უბრალოდ, არ უნდა ჰქონდეს მნიშვნელობა.“
ყოველთვის არსებობს უფრო მნიშვნელოვანი საკითხები. მიუხედავად იმისა, რომ „ქალები სასამართლოზე“ 1972 წელს ვითარდება, ფილმი დღევანდელობაშიც აქტუალურია. ერთ მომენტში, ჰალიმი, სასამართლოში ბრწყინვალედ გამოსვლისას, ამბობს: „სირცხვილი მხარე უნდა შეიცვალოს“ – ეს სიტყვები 2024 წლის სასამართლო პროცესზე სხვა ადვოკატმა გამოიყენა, ჟიზელ პელიკოს სახელით, მისი ყოფილი ქმრისა და კიდევ 50 კაცის წინააღმდეგ, რომლებიც გაუპატიურებასა და სექსუალურ ძალადობაში გაასამართლეს. ეს ფრაზა ათწლეულების მანძილზე ისმის. 50 წელზე მეტი გავიდა, მაგრამ სირცხვილი ისევ თან სდევს ქალებს.
ქალთა რეპროდუქციული უფლებებიც, რა თქმა უნდა, კვლავ საფრთხის ქვეშაა. „შეგიძლია იგრძნო, რომ ეს ძალიან მყიფეა,“ – ამბობს გენსბური. ფილმი ამ განზრახვით არ გადაუღია. „მაგრამ ახლა, როცა ფილმი მზადაა, მშვენიერია, თუ ხალხი კვლავ გააცნობიერებს საფრთხეს. რაღაც უცნაური მორალი...“ – ჩერდება. რაღაცის მოახლოების შეგრძნება აქვს, ამბობს, „რაც ძალიან საშიშად მეჩვენება.“ გულისხმობს თუ არა უკიდურეს მემარჯვენეების გაძლიერებას (საფრანგეთს მომავალ წელს მარინ ლე პენის პრეზიდენტობის პერსპექტივა აქვს)? „რა თქმა უნდა. ყველგან ძალიან საშიშია.“ თუმცა, ამატებს, მემარცხენე ექსტრემიზმიც არანაკლებ აშინებს. „ყველა უკიდურესობა ძალიან მაშინებს.“

გენსბურის ჰალიმის როლზე დამტკიცება საკამათო აღმოჩნდა. 2025 წელს ის 200 ხელმომწერს შორის იყო Le Monde-ში გამოქვეყნებულ ღია წერილზე, სადაც ანტისემიტური თავდასხმების ზრდაზე მიუთითებდნენ და მთავრობას მოუწოდებდნენ, „ანტისიონიზმი ანტისემიტიზმის ახალ ფორმად“ ეცნო. მოგვიანებით, იმავე წელს, გენსბური და ატალი კიდევ 20 ხელმომწერს შორის იყვნენ სხვა ღია წერილზე, სადაც პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონს მოუწოდებდნენ, არ ეცნო პალესტინის სახელმწიფო გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე, სანამ არ გათავისუფლდებოდა ისრაელის მძევლები და არ დაიშლებოდა ჰამასი.
ჰალიმის ერთ-ერთმა ვაჟმა, რომელიც აღნიშნავდა, რომ მისი გარდაცვლილი დედა დიდი ხნის განმავლობაში პალესტინის უფლებების მხარდამჭერი იყო, გააკრიტიკა გენსბურის არჩევა ამ როლზე; პეტიციას ხელი 13 000-მა ადამიანმა მოაწერა, ხოლო ფემინისტურმა ორგანიზაციამ Choisir-მა, რომელიც ჰალიმიმ დააარსა, ფილმთან დისტანცირება გამოაცხადა. გენსბური ამბობს, რომ ამ საჯარო კრიტიკაზე საუბარი არ სურს და წამით აშკარად ნაღვლიანდება. „სხვების მხარდაჭერამ თავისებურად დამიცვა,“ – ამბობს ის. „მაგრამ მაინც ძალადობაა.“
თუ თანამედროვე კულტურაში ხელოვანისა და მისი შემოქმედების გამიჯვნა შეუძლებელია, გენსბურს ეს პრობლემა არ აქვს. როგორც მუსიკოსი, დიდი ხანია აღიარებს კანიე ვესტის შემოქმედებას, ხოლო მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი კინოკოლაბორაცია სკანდალურ რეჟისორ ლარს ფონ ტრიერთანაა. ორივე კაცს საჯაროდ მოუწია მკაფიო განცხადების გაკეთება – „მე ნაცისტი არ ვარ“ – ვესტს ანტისემიტური განცხადებებისა და სიმღერისთვის Heil Hitler; ფონ ტრიერს კი ჰიტლერისადმი ხუმრობით გამოხატული სიმპათიისთვის, რის გამოც კანის ფესტივალიდან გააძევეს.

საერთოდ, ვსაუბრობდით იმაზე, რომ მას პროვოკატორები იზიდავს – პირველ რიგში მამამისი, რომელიც, როგორც ღიმილით ამბობს, დღეს ცოცხალი რომ იყოს, დიდი ხნის წინ „გაუქმებული“ იქნებოდა. ხომ არ ვჩქარობთ ხელოვანების გაკიცხვას მათი პოლიტიკის ან შეურაცხმყოფელი ქმედებების გამო? „პროვოკაცია – ეს არ არის აუცილებელი ხელოვანისთვის, მაგრამ შეიძლება სასარგებლო იყოს. არ ვიცი, როგორი იქნება სამყარო, თუ ყველა პროვოკაცია აიკრძალება. ძალიან მოსაწყენი იქნებოდა.“ რთული თემაა, ამბობს, და თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურად უნდა განიხილებოდეს. „ზოგადად თქმა რთულია. მაგრამ მთლიანობაში, ეს ხელოვანებს აშინებს.“
გენსბურს ფონ ტრიერთან სამი ფილმი აქვს გადაღებული და საკუთარ კარიერას „ლარსამდე და ლარსის შემდეგ“ ყოფს. მასთან მუშაობა „ნამდვილი აღმოჩენა იყო. როცა Antichrist-ში [საშინელებათა ფილმი, სადაც გენსბური გლოვისგან შეშლილ დედას თამაშობს] ვმუშაობდი, პირველად ვიგრძენი, რომ ყველა მიმართულებით მიბიძგებდნენ, მაგრამ ეს ძალიან ამაღელვებელი იყო. ძალიან ექსტრემალური ფილმი იყო.“ მეორე ფილმის, სამყაროს დასასრულის შესახებ გადაღებული Melancholia-ს გადაღებებზე გენსბური დაიბნა – ეგონა, რომ ფონ ტრიერთან მეგობრობდა, მაგრამ რეჟისორი დისტანციას იცავდა, რის გამოც გენსბური დაუცველად და დაურწმუნებლად გრძნობდა თავს. მოგვიანებით გაირკვა, რომ ეს განზრახ გააკეთა, რათა მისი თამაში შთაგონებული ყოფილიყო. ვეკითხები, ხომ არ არის ეს არაეთიკური. „ყველა თავისუფალია წავიდეს, თუ ეს წამებაა, რომელსაც ვერ აიტანს,“ – ამბობს ის. „ალბათ, ჩემში ცოტაოდენი მაზოხიზმია, ამიტომაც ყველაფერი მომწონდა.“ საბოლოოდ, ამბობს, რეჟისორს ენდობოდა. „ვხვდები, რომ ყველას არ უნდა ტანჯვა. მაგრამ ჩემთვის ეს სამუშაოს სიამოვნების ნაწილია.“
2022 წელს ფონ ტრიერმა გამოაცხადა, რომ პარკინსონის დაავადება დაუდგინდა. გენსბური ამბობს, რომ კონტაქტში არიან – ერთმანეთს წერენ – მაგრამ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე არაფერს ამხელს. შეიძლება თუ არა, რომ მის შემდეგ, სავარაუდოდ ბოლო ფილმში – რომელსაც, გავრცელებული ინფორმაციით, After ერქმევა და დაფინანსებაც უკვე აქვს – მონაწილეობა მიიღოს, თუ ფილმი საერთოდ გადაიღეს? „ვნახოთ,“ – ამბობს ღიმილით.
ახლა კი, ახალი მუსიკალური ალბომი აქვს, რომლის გამოშვებასაც მომავალ წელს იმედოვნებს, და კიდევ ერთი ფილმი ჯეიმი ადამსთან, რომელმაც Only What We Carry გადაიღო, რომელიც წელს ტრაიბეკას კინოფესტივალზე აჩვენეს (ფილმში კვენტინ ტარანტინოც მონაწილეობდა: „კვენტინი უბრალოდ თამაშობდა, ასე რომ, შესანიშნავი გამოცდილება იყო“). ადამსთან შემდეგი ფილმიც იმპროვიზებული იქნება. „მიყვარს ერთსა და იმავე ადამიანებთან მუშაობა,“ – ამბობს ის. ეს ეხმარება მორიდებულობასთან, რაზეც ადრე ბევრჯერ უსაუბრია, თუმცა ამატებს: „აღარ არის ისეთი დამბლოკავი, როგორც ადრე.“ შვილების ყოლამაც დაეხმარა – „ისინი გამოვიყენე, რომ დანარჩენი აღარ მადარდებოდა“ – და ასაკთან ერთად „პრიორიტეტები აშკარა ხდება“.
ვკითხე, თუ რამეს იღებს ისეთი ძლიერი ქალების როლებიდან, როგორიც ჟიზელ ჰალიმია – პატარა სამკაულებს, რომლებსაც საკუთარ პიროვნებას ამატებს, მაგრამ უარყოფს. თუ რამეა, ამბობს, „მისი ძალა მაშინებდა, იმ ადამიანის, რომელმაც ამდენი რამ გააკეთა. მაგრამ ამავე დროს, ვიცოდი, რატომ მთხოვეს მისი თამაში. უნდოდათ, რომ მისთვის ის მოწყვლადობაც შემეტანა, რაც, შესაძლოა, თავად იშვიათად აჩვენა.“


















