WASHINGTON -- თეთრმა სახლმა წარმოადგინა ევროპული უსაფრთხოების ახალი ჩარჩო და უკრაინისთვის უსაფრთხოების გარანტიები, რადგან ტრამპის ადმინისტრაცია ემზადება სამმხრივი სამშვიდობო მოლაპარაკებებისთვის უკრაინასა და რუსეთთან აბუ-დაბიში მომავალ კვირას.
აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის წარმომადგენელმა ჯარედ კუშნერმა დეტალურად აღწერა ინიციატივა 5 ნოემბრის სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ პოსტში, ბრიუსელში უკრაინელი, NATO-სა და ევროპელი ოფიციალური პირებთან გამართული შეხვედრების შემდეგ.
წარმოდგენილი ჩარჩო მოიცავს მუდმივ უსაფრთხოების კონსულტაციებს, კრიზისულ კომუნიკაციებს, სამხედრო გამჭვირვალობის გაზრდას, ურთიერთსასარგებლო ზომებს ესკალაციის რისკების შესამცირებლად და გრძელვადიან შეთანხმებას ევროპული უსაფრთხოებისა და სტაბილურობისთვის.
კუშნერის თქმით, ინიციატივა პატივს სცემს ყველა ქვეყნის სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას, არც ერთ სახელმწიფოს არ ექნება ვეტოს უფლება სხვისი უსაფრთხოების არჩევანზე ან ალიანსებზე. მისი თქმით, NATO კვლავაც დარჩება ევროპული კოლექტიური თავდაცვის მთავარ ბირთვად.
No media source currently available
ამ განცხადებას წინ უძღოდა ტრამპის 5 ნოემბრის შეხვედრა თეთრ სახლში რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინის სპეციალურ წარმომადგენელთან, კირილ დმიტრიევთან. ტრამპმა განაცხადა, რომ „დიდი, ლამაზი შეთანხმება“ შესაძლოა ახლოს იყოს და მიანიშნა, რომ ის არა მხოლოდ უკრაინას, არამედ „მთელ ევროპას“ შეეხება.
„ეს იქნება დიდი შეთანხმება და ის უკრაინაზე მეტს მოიცავს,“ უთხრა ტრამპმა ჟურნალისტებს და იწინასწარმეტყველა, რომ „ყველა აღფრთოვანებული იქნება.“
კუშნერმა აღნიშნა, რომ კონსულტაციები გაგრძელდება ე.წ. Shell Bay ფორმატში, რომელშიც მონაწილეობას მიიღებენ უკრაინა, NATO, ევროკავშირი და სხვა ევროპელი პარტნიორები, ხოლო რუსეთი ასევე ჩაერთვება სამშვიდობო მოლაპარაკებებში.
უკრაინის უსაფრთხოების გარანტიების და უფრო ფართო ევროპული უსაფრთხოების არქიტექტურის დაკავშირების ინიციატივამ რუსეთზე სპეციალიზებული ექსპერტების კითხვები გამოიწვია ინიციატივის მასშტაბისა და NATO-ზე მისი გავლენის შესახებ.
გლენ ჰოვარდმა, Saratoga Foundation-ის პრეზიდენტმა და რუსეთზე ხანგრძლივი სტრატეგმა, RFE/RL-ს განუცხადა, რომ კუშნერის განცხადება შესაძლოა უკრაინისა და ევროპელი მოკავშირეების დამშვიდებას ემსახურებოდეს, რათა ვაშინგტონი არ ტოვებს მათ ინტერესებს, ამავე დროს რუსეთზე ზეწოლას ახდენს მოლაპარაკებებამდე.
თუმცა ჰოვარდმა აღნიშნა, რომ უფრო ფართო ევროპული უსაფრთხოების არქიტექტურის ხსენება განსაკუთრებით შემაშფოთებელია.
მან ყურადღება გაამახვილა კრემლის საგარეო პოლიტიკის მრჩევლის, იური უშაკოვის, გასულ კვირას გაკეთებულ განცხადებაზე, რომელიც NATO-ს 1997 წლამდე პოზიციაზე დაბრუნებას მოითხოვდა, ანუ ალიანსის გაფართოებამდე აღმოსავლეთ ევროპასა და ბალტიის ქვეყნებში.
„როდის დაეწყო რუსეთს უფლება, რომ NATO-ს მომავალზე და აღმოსავლეთ ფლანგის გაუქმებაზე იმოქმედოს?“ ჰკითხა ჰოვარდმა და დააყენა კითხვა, თუ რა დათმობებს შესთავაზებს რუსეთი საპასუხოდ.
მან გააფრთხილა, რომ NATO-ს პოზიციის მოლაპარაკების მაგიდაზე დაყენებამ შეიძლება პრეცედენტი შექმნას როგორც რუსეთისთვის, ასევე მომავალ აშშ-ის ადმინისტრაციებისთვის.
ჰოვარდმა ეს შესაძლო მიდგომა 1938 წლის მიუნხენის შეთანხმებას შეადარა, რომელმაც ნაზისტურ გერმანიას ჩეხოსლოვაკიის ნაწილის ანექსია მისცა ჰიტლერის დაპირების სანაცვლოდ, რომ აღარ ექნებოდა ტერიტორიული პრეტენზიები, და აღნიშნა უფრო ფართო შეშფოთება ტრამპის ადმინისტრაციის რუსეთისადმი დამოკიდებულებაზე, მათ შორის პენტაგონის მაღალი თანამდებობის პირის ელბრიჯ კოლბის მოწოდებაზე, რომ ბალტიის ქვეყნებმა შეამცირონ ანტირუსული რიტორიკა.
მან ასევე აღნიშნა, რომ ფრანგებისა და ბრიტანელების მზადება უკრაინაში შესაძლო სამშვიდობო მისიისთვის, ასევე გაზის უკრაინით გადამისამართების შესახებ დისკუსიები, შეიძლება მოლაპარაკებების გარშემო უფრო ფართო სტრატეგიის ნაწილი იყოს.
ჯონ ჰერბსტმა, აშშ-ის ყოფილმა ელჩმა უკრაინაში და Atlantic Council-ის ევრაზიის ცენტრის უფროსმა დირექტორმა, ასევე გამოხატა მცირე ოპტიმიზმი მოსალოდნელი მოლაპარაკებების მიმართ.
მან აღნიშნა რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის სერგეი ლავროვის ბოლო განცხადება, რომ რუსეთი არ გააკეთებს დათმობებს, და ვლადიმირ მედინსკის აბუ-დაბიში რუსული დელეგაციის ხელმძღვანელად დანიშვნის შესახებ ცნობები. მედინსკი ადრე ხელმძღვანელობდა რუსულ მოლაპარაკების ჯგუფებს, breakthroughs-ის გარეშე.
ჰერბსტის თქმით, ევროპული ჩართულობა შეიძლება დაეხმაროს უკრაინის მხარდაჭერის შენარჩუნებას და ვაშინგტონს უფრო მტკიცე პოზიციისკენ უბიძგოს. თუმცა მან გააფრთხილა, რომ ევროპული მცდელობები ადმინისტრაციაზე გავლენის მოსახდენად შეზღუდულია კრემლის შესაძლებლობებთან შედარებით, რომელიც ტრამპზე გავლენას ახდენს.
მან დასვა კითხვა, რატომ ფოკუსირდება ვაშინგტონი ომისშემდგომ უსაფრთხოების მოწყობაზე და დეესკალაციაზე, სანამ რუსეთიდან რეალური ვალდებულება არ აქვს ბრძოლების შეწყვეტაზე.
ჰერბსტმა აღნიშნა, რომ რუსეთის უარი დათმობებზე ტრამპის ადმინისტრაციას უბიძგებს, რომ სხვა სფეროებში ეძებოს პროგრესი, ვიდრე კრემლზე მეტი ზეწოლა მოახდინოს.
მისი თქმით, გამოწვევა არის ისეთი გარანტიების შექმნა, რომლებიც უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის დაარწმუნებს, მაგრამ არ იქნება იმდენად ფართო, რომ რუსეთმა შეთანხმება უარყოს.
„ეს შეუძლებელი ამოცანაა,“ უთხრა ჰერბსტმა RFE/RL-ს, არგუმენტით, რომ რუსეთს არ სურს უკრაინისთვის სერიოზული უსაფრთხოების გარანტიები, მაშინ როცა კიევს ისინი სჭირდება დამოუკიდებელი სახელმწიფოს გადარჩენისთვის.
ჰერბსტისთვის რეალური breakthrough იქნებოდა რუსეთის მკაფიო ვალდებულება ბრძოლების შეწყვეტაზე, რაც, მისი აზრით, ნაკლებად სავარაუდოა. მისი თქმით, პუტინი კვლავაც ცდილობს უკრაინაზე კონტროლის მოპოვებას და სურს, რომ ტრამპმა დაარწმუნოს კიევი, დანებდეს დონბასის იმ ნაწილს, რომელიც ჯერ კიდევ უკრაინის კონტროლქვეშაა.
რადგან სამხედრო გზით ვერ ახერხებს ტერიტორიის დაპყრობას, პუტინი შეიძლება გააგრძელოს უკრაინული ქალაქებისა და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის შეტევა, რათა კიევი იძულებული გახდეს დანებდეს, აღნიშნა ჰერბსტმა.
სამმხრივი აშშ-უკრაინა-რუსეთის მოლაპარაკებები დაგეგმილია 10-11 ნოემბერს და, კუშნერის თქმით, ეს იქნება პირველი ასეთი სამშვიდობო შეხვედრა თებერვლის შემდეგ.
მარკ თემნიცკიმ, Atlantic Council-ის ევრაზიის ცენტრის არარეზიდენტმა მკვლევარმა, RFE/RL-ს განუცხადა, რომ ელოდება ეტაპობრივ პროგრესს, მაგრამ breakthrough-ს არა.
მისი თქმით, მთავარი დაბრკოლებები კვლავაც ტერიტორიული დავები და უკრაინის ომისშემდგომი უსაფრთხოებაა.
უსაფრთხოების გარანტიების სანდოობისთვის, ვაშინგტონმა და ევროპულმა დედაქალაქებმა უნდა შეთანხმდნენ, როგორ განხორციელდება ისინი და ვინ დააფინანსებს უკრაინის აღდგენას.
მსოფლიო ბანკის ჯგუფი, ევროკომისია, გაერო და უკრაინის მთავრობა აღდგენის საჭიროებებს თითქმის $588 მილიარდად აფასებენ მომდევნო ათწლეულში.
თემნიცკიმ ასევე გააფრთხილა, რომ ვაშინგტონი ვერ შესთავაზებს უკრაინას ევროკავშირის წევრობას შეთანხმების ნაწილად. გადაწყვეტილება ყველა 27 წევრ სახელმწიფოზეა დამოკიდებული.
ორი მაღალი რანგის ევროპელი დიპლომატი ვაშინგტონში 5 ნოემბერს RFE/RL-ს განუცხადა, რომ ევროპელი ლიდერები არ თვლიან, რომ რუსეთი მზად არის უკრაინაზე ან ევროპულ უსაფრთხოებაზე რეალური დათმობები გააკეთოს.
ბოლო დიპლომატიური აქტივობა დაემთხვა რამდენიმე სხვა ინიციატივას, რომლებიც მიზნად ისახავს შეთანხმებისკენ პროგრესის დაჩქარებას.
5 ნოემბერს, პირველი ლედი მელანია ტრამპმა თეთრ სახლში უმასპინძლა რუს და უკრაინელ წარმომადგენლებს, რათა აღენიშნა ექვსდღიანი ცეცხლის შეწყვეტა, რომელიც მან შუამავლობით მიაღწია რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ოლეშკიში, უკრაინის ხერსონის რეგიონში. ბრძოლის შეწყვეტის პერიოდში, რომელიც ოქტომბრის ბოლოს გამოცხადდა, თითქმის 800 ადამიანი იქნა ევაკუირებული.
„ჩვენ ავირჩიეთ ჰუმანურობა ომის ნაცვლად,“ განაცხადა მელანია ტრამპმა და მოუწოდა მხარეებს, გამოიყენონ ინიციატივა საერთო ინტერესების საპოვნელად, სამოქალაქო მოსახლეობაზე ზრუნვის გზით.
ამასობაში, ზელენსკი ჩავიდა ესპანეთში უკრაინის საჰაერო თავდაცვის გაძლიერების შესახებ მოლაპარაკებებისთვის და იბერო-ამერიკული სამიტის ფარგლებში შეხვედრებისთვის. მისი თქმით, აბუ-დაბის მოლაპარაკებებამდე დაგეგმილია დამატებითი კონტაქტები აშშ-ის ოფიციალურ პირებთან.
„ჩვენ ვთანხმდებით პარტნიორებთან, რომ მივაღწიოთ კონკრეტულ შედეგებს უსაფრთხოების საკითხებზე და შემდეგ ნაბიჯებზე მშვიდობისკენ,“ დაწერა ზელენსკიმ სოციალურ ქსელში.
ტრამპის შეხვედრამ დმიტრიევთან ასევე მიიპყრო ყურადღება, რადგან რუსი წარმომადგენელი 5 ნოემბრის მდგომარეობით აშშ-ის ფინანსთა სამინისტროს სანქციების ქვეშ რჩება.
აშშ-ის ოფიციალურმა პირმა RFE/RL-ს განუცხადა, რომ ეს არ იყო მათი პირველი შეხვედრა თეთრ სახლში და უარყო ვარაუდი, თითქოს სანქციებმა დმიტრიევს აშშ-ში მოგზაურობა შეუზღუდა, აღნიშნა, რომ ვიზიტის გასაადვილებლად სპეციალური ნებართვები გაიცა. მისი სანქციების სიიდან მოხსნის შესახებ ოფიციალური გადაწყვეტილება არ გამოცხადებულა.
ალექს რაუფოღლუ არის RFE/RL-ის უფროსი კორესპონდენტი ვაშინგტონში.
