კალიფორნიის გუბერნატორმა გევინ ნიუსომმა სიკვდილმისჯილი 548 პატიმრის სასჯელი შეამსუბუქა და მათთვის სამუდამო პატიმრობა დააწესა.
„ახლა შეგვიძლია, ამ დამნაშავეებს მივცეთ უფლება, დავიწყებაში მოკვდნენ, მაშინ როცა სამუდამოდ დავიმახსოვრებთ და პატივს მივაგებთ მსხვერპლებს,“ — განაცხადა ნიუსომმა წერილში.
სიკვდილმისჯილთა შეწყალების გადაწყვეტილება, ძირითადად, სიმბოლურია იმ შტატში, სადაც 2006 წლის შემდეგ არც ერთი პატიმარი არ დაუხოცავთ, თუმცა ექსპერტები ამბობენ, რომ ეს ყოველწლიურად მილიონობით დოლარის სასამართლო ხარჯებს დაზოგავს. მას შემდეგ, რაც 1978 წელს ამომრჩევლებმა სიკვდილით დასჯა აღადგინეს, მხოლოდ 13 პატიმარი იქნა დასჯილი.
ეს გადაწყვეტილება მას შემდეგ იქნა მიღებული, რაც ნიუსომი, ყველაზე მრავალრიცხოვანი ამერიკული შტატის დემოკრატი ლიდერი, 2028 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების პოტენციურ კანდიდატად განიხილება.
ნიუსომი, რომელსაც ვადა ეწურება, ბოლო თვეებს ატარებს გუბერნატორის პოსტზე. მოსალოდნელია, რომ მის ადგილს თანაპარტიელი ხავიერ ბესერა დაიკავებს სამშაბათის შუალედური არჩევნების შემდეგ.
ნიუსომმა წერილში განმარტა, რომ იყენებს კონსტიტუციურ შეწყალების უფლებამოსილებას, რათა სასჯელები სამუდამო პატიმრობით შეცვალოს, გათავისუფლების უფლების გარეშე.
„საჯარო სამსახურში თითქმის 30-წლიანი მუშაობის შემდეგ, გავაცნობიერე, თუ რა ზღვარი აქვს იმას, რასაც მთავრობა სამართლიანად შეძლებს,“ — აღნიშნა ნიუსომმა. „ამ ნაბიჯს ვდგამ, რადგან მტკიცედ მჯერა, რომ სახელმწიფოს მიერ დაკანონებული მკვლელობა შეუთავსებელია კალიფორნიის ღირებულებებთან, ასუსტებს ჩვენი სამართლებრივი სისტემის საფუძვლებს და თითოეულ ჩვენგანს ამცირებს.“
კალიფორნიას ისტორიულად ყველაზე დიდი რაოდენობის სიკვდილმისჯილი ჰყავდა. ნიუსომმა 2019 წელს უკვე გააჩერა სიკვდილით დასჯის პროცესი შტატში.
თავის გადაწყვეტილებას „რთულ, მაგრამ მართებულ ქმედებად“ ახასიათებს და ამბობს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ბევრ კალიფორნიელს მიაჩნია, რომ სასტიკი დანაშაულის ჩამდენები სიკვდილს იმსახურებენ, თავად მივიდა დასკვნამდე, რომ „სახელმწიფოს მორალურად არ შეუძლია მათი მოკვლა“.
მისი თქმით, ყველა მაჩვენებლით, კალიფორნიის სიკვდილით დასჯის სისტემა „მარცხია“ და ის ვერასდროს იქნება სამართლიანად გამოყენებული, რის გამოც უდანაშაულო ადამიანებიც მსჯავრდებულნი ხდებიან.
ნიუსომის თქმით, გათავისუფლების უფლების გარეშე სამუდამო პატიმრობა ყველაზე მკაცრი სასჯელია, რომლის დაკისრებაც მას კანონიერად შეუძლია და რომლის აღსრულებაც სახელმწიფოს ეთიკურად მართებს.
მან აღიარა, რომ მისი შეწყალების გადაწყვეტილება გააბრაზებს და ატკენს ზოგიერთ კალიფორნიელს და აღნიშნა, რომ ეს „ყოველთვის მძიმე ტვირთად დამაწვება“.
„როგორც გუბერნატორი, მხოლოდ მე ვაგებ პასუხს ამ გადაწყვეტილებაზე და მის შედეგებზე, ისევე როგორც მხოლოდ მე ვიქნებოდი პასუხისმგებელი თითოეულ სიკვდილით დასჯაზე,“ — დაწერა მან.
„ამიტომაც, ვალდებული ვარ, მივყვე ჩემს სინდისს და, როგორც ჩვენი კონსტიტუცია მაძლევს უფლებას, ეს ნაბიჯი გადავდგა კალიფორნიის კეთილდღეობისთვის.“
რადგან ინდივიდუალურ შტატებს აქვთ დანაშაულის გასამართლებისა და სიკვდილით დასჯის უფლება, ამ ძალაუფლების დიდი ნაწილი გუბერნატორებს ეკუთვნით.
ბერნარდ ე. ჰარკურტმა, კოლუმბიის უნივერსიტეტის სამართლისა და სამოქალაქო თავისუფლებების პროფესორმა, BBC-ს განუცხადა, რომ საპრეზიდენტო კანდიდატისთვის არჩევნების წინ აბოლიციონისტური პოზიციის დაკავება უჩვეულო არ არის — მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-ში სიკვდილით დასჯა პოპულარულია.
მან აღნიშნა, რომ ფრანსუა მიტერანმა სწორედ ასე მოიქცა საფრანგეთში 1981 წლის საპრეზიდენტო კამპანიისას, „მაღალ ეთიკურ პოზიციაზე დადგა და საზოგადოებამ ამისთვის დააჯილდოვა“.
„ნიუსომის განცხადებებში ძალიან მსგავს ეთიკურ პოზიციონირებას ვხედავ. და აქაც, შესაძლოა, ამომრჩევლებმა ეს პატივისცემით მიიღონ,“ — დასძინა მან.
ნიუსომის გადაწყვეტილება მოჰყვა ტენესის შტატში სექტემბრის ბოლოს გახმაურებულ, წარუმატებელ სიკვდილით დასჯას ქალის მიმართ და იმ ფონზე, როცა აშშ-ში სიკვდილით დასჯის შემთხვევები მატულობს. ხუთშაბათს ინდიანაში, ფლორიდასა და ალაბამაში სამი სიკვდილით დასჯაა დაგეგმილი.
CalMatters-ის ცნობით, კალიფორნიის უზენაესი სასამართლოს მინიმუმ ოთხმა შვიდი მოსამართლიდან უნდა დაამტკიცოს შეწყალებები.
ჯერ უცნობია, როგორ იმოქმედებს ნიუსომის გადაწყვეტილება ისეთ მსჯავრდებულებზე, როგორიცაა კიტ დულინი, 53 წლის, რომელიც 1996 წელს ორ სექს-მუშაკის — ინეს ესპინოზასა და პეგი ტაკერის — მკვლელობისა და კიდევ ოთხის დაჭრისთვის სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს. დულინი უდანაშაულობას ამტკიცებს.
დულინი ათწლეულების განმავლობაში სან-კვენტინის სიკვდილმისჯილთა საკანში ცხოვრობდა, სანამ 2025 წელს სხვა ციხეში გადაიყვანეს, მას შემდეგ, რაც გუბერნატორმა გამოაცხადა, რომ ციხე ყველა პატიმრისთვის, გარდა სიკვდილმისჯილებისა, რეფორმირდება.
დულინის დედამ, დონნა ლარსენმა, BBC-ს განუცხადა, რომ ნიუსომის შეწყალების ამბავმა — რომელიც დულინსაც მოიცავს — მას შერეული ემოციები მოჰგვარა.
„ყოველ შემთხვევაში, სიკვდილით დასჯის კამერა აღარ აშენდება და კალიფორნიის მოსახლეობა აღარ მოკლავს,“ — თქვა მან.
ენტონი დ. რომერომ, ამერიკის სამოქალაქო თავისუფლებების კავშირის აღმასრულებელმა დირექტორმა, ნიუსომის ქმედება მიესალმა.
„ეს შეწყალებები ასახავს იმას, რასაც სამართლიანობა მოითხოვს: დასრულდეს რასისტული, შეცდომებით სავსე და არაადამიანური სასჯელი, რომელმაც კალიფორნია ძალიან დიდხანს დააწვა,“ — განაცხადა რომერომ.
„ამ ნაბიჯით გუბერნატორმა ნიუსომმა დაადასტურა, რომ სიკვდილით დასჯას კალიფორნიაში ადგილი არ აქვს და ნამდვილი სიმამაცე გამოავლინა, როცა რასობრივ უსამართლობას პირდაპირ დაუპირისპირდა.“
ნეითან ჰოხმანმა, ლოს-ანჯელესის ოლქის მთავარი პროკურორმა, განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ნიუსომს სასჯელის შემსუბუქების უფლება აქვს, სიკვდილით დასჯის გაუქმება მხოლოდ შტატის საკანონმდებლო ორგანოს ან ამომრჩევლებს შეუძლიათ.
„კალიფორნიელებს ორჯერ ჰკითხეს ბიულეტენით, სურთ თუ არა სიკვდილით დასჯის გაუქმება და ორივეჯერ მათ გადაწყვიტეს, რომ ყველაზე მძიმე დანაშაულებისთვის ის დარჩეს,“ — ნათქვამია ჰოხმანის განცხადებაში.
ფედერალურ დონეზე, პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა, რომელიც დიდი ხანია სიკვდილით დასჯის მხარდამჭერია, კაპიტალური სასჯელი „აუცილებელ ინსტრუმენტად“ შეაფასა, „რომელიც ყველაზე საზარელი დანაშაულებისა და სასიკვდილო ძალადობის ჩამდენთა შეკავებასა და დასჯას ემსახურება ამერიკელი მოქალაქეების წინააღმდეგ“.
2020 წელს, თავისი პირველი ვადის განმავლობაში, მან თითქმის ოცი წლის შემდეგ ფედერალურ დონეზე სიკვდილით დასჯის მორატორიუმი დაასრულა და ექვს თვეში 13 სიკვდილით დასჯა განახორციელა.
მორატორიუმი პრეზიდენტ ბაიდენის პირობებში დაბრუნდა, თუმცა ტრამპის მეორე ვადის პირველ დღეს, 2025 წელს, მან ხელი მოაწერა აღმასრულებელ ბრძანებას, რომლითაც სიკვდილით დასჯა აღადგინა.
თუმცა, მას შემდეგ ფედერალური სიკვდილით დასჯა არ განხორციელებულა. აშშ-ში როგორც ფედერალურ მთავრობას, ისე შტატების ადგილობრივ ხელისუფლებას შეუძლია სიკვდილით დასჯის განკარგულების გაცემა.
სიკვდილით დასჯა 27 შტატში ლეგალურია, ხოლო 23 შტატსა და ვაშინგტონის ოლქში გაუქმებულია, — იუწყება Death Penalty Information Center, ეროვნული არაკომერციული ორგანიზაცია.
კალიფორნია, სადაც სიკვდილით დასჯისას ძირითადად ლეტალური ინექცია გამოიყენება, ადრე მამაკაც სიკვდილმისჯილებს სან-ფრანცისკოს ჩრდილოეთით მდებარე სან-კვენტინის სახელმწიფო ციხეში ათავსებდა, ხოლო ქალ პატიმრებს — ცენტრალური კალიფორნიის ქალთა დაწესებულებაში, ცენტრალურ ველზე.
თუმცა, 2016 წლის ბიულეტენით მიღებული ზომა მათ სხვა დაწესებულებებში გადაყვანის საშუალებას იძლევა, სადაც საჭირო უსაფრთხოების დონეა უზრუნველყოფილი, — აცხადებს კალიფორნიის სასჯელაღსრულებისა და რეაბილიტაციის დეპარტამენტი.
