აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა კონგრესს აცნობა თავისი განზრახვის შესახებ, 2027 წლის 1 იანვრიდან სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა და რუანდა ამოიღოს პრეფერენციული სავაჭრო პროგრამიდან.
აფრიკის ზრდისა და შესაძლებლობების აქტი (Agoa) უფლებამოსილ აფრიკულ ქვეყნებს საშუალებას აძლევს ათასობით პროდუქტი აშშ-ში საბაჟო გადასახადის გარეშე გაიტანონ.
აშშ-ის სავაჭრო წარმომადგენელმა ჯეიმისონ გრირმა განცხადებაში აღნიშნა, რომ წლიურმა გადახედვამ აჩვენა, რომ ორივე ქვეყანა ახორციელებს ისეთ პრაქტიკას, რომელიც შეუსაბამოა პროგრამის შესაბამისობის მოთხოვნებთან.
მან დაამატა, რომ ტრამპის ადმინისტრაციამ დამატებით აცნობა ორივე ქვეყანას აღნიშნული გადაწყვეტილების შესახებ.
ტრამპის ადმინისტრაციამ მიზეზად დაასახელა აშშ-ის ვაჭრობისა და ინვესტიციების წინაღობები, ასევე ეროვნული უსაფრთხოების და საგარეო პოლიტიკის ინტერესები რეგიონში.
სამხრეთ აფრიკის შემთხვევაში, აშშ-მ ყურადღება გაამახვილა კორუფციაზე.
სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტ სირილ რამაფოსასადმი გაგზავნილ წერილში, ტრამპმა აღნიშნა, რომ პრეტორიის ქმედებები საერთაშორისო უსაფრთხოების საკითხებზე და მისი ურთიერთობები და თანამშრომლობა იმ მთავრობებთან, რომლებიც ვაშინგტონისთვის შეშფოთების საგანია, საფრთხეს უქმნის აშშ-ის ეროვნულ უსაფრთხოებასა და საგარეო პოლიტიკის ინტერესებს.
მან ასევე დაადანაშაულა სამხრეთ აფრიკა ამერიკული ვაჭრობისა და ინვესტიციების მიმართ მნიშვნელოვანი ბარიერების შენარჩუნებაში, მათ შორის, სასოფლო-სამეურნეო ბაზარზე წვდომის შეზღუდვებში, რეგულაციურ მოთხოვნებში, ინვესტიციების დაცვასა და ინტელექტუალური საკუთრების საკითხებში.
„ტრამპის ადმინისტრაცია მუშაობს იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ჩვენი აფრიკელი პარტნიორები გადადგან საჭირო ნაბიჯები შესაბამისობის კრიტერიუმების დასაკმაყოფილებლად,“ – განაცხადა გრირმა.
სამხრეთ აფრიკის ვაჭრობის მინისტრმა პარკს ტაუმ ეს გადაწყვეტილება „სამწუხაროდ“ შეაფასა და აღნიშნა, რომ ვაშინგტონი წამოწევს ახალ საკითხებს, რომლებიც არ ყოფილა განხილული ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო მოლაპარაკებებისას, რომელიც 2025 წელს დაიწყო.
„ჩვენ გავაგრძელებთ სამხრეთ აფრიკის საექსპორტო ბაზრების დივერსიფიკაციის დაჩქარებას სამუშაო ადგილების დასაცავად,“ – განაცხადა ტაუმ.
სამხრეთ აფრიკა ასევე ცდილობს აჩვენოს, რომ Agoa-ს შეღავათების დაკარგვის პოტენციური გავლენა შედარებით მცირეა, რადგან ქვეყნის ფართო სავაჭრო ურთიერთობა აშშ-თან ბევრად სცდება ამ პროგრამას.
მთავრობის მონაცემებით, 2025 წელს სამხრეთ აფრიკის ექსპორტის დაახლოებით 89% აშშ-ში შევიდა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის ჩვეულებრივი „ყველაზე შეღავათიანი ქვეყნის“ რეჟიმით, ხოლო დაახლოებით 10%-მა ისარგებლა Agoa-ს პროგრამით, რაც 2024 წლის 28%-თან შედარებით შემცირებულია.
„პროგრამის ფარგლებში სამხრეთ აფრიკის ექსპორტის ღირებულება 2025 წელს დაახლოებით 1.7 მილიარდ დოლარამდე (1.3 მილიარდი ფუნტი სტერლინგი) დაეცა, მაშინ როცა წინა წელს ეს მაჩვენებელი 4 მილიარდ დოლარს (3 მილიარდი ფუნტი სტერლინგი) შეადგენდა,“ – განაცხადა ტაუმ.
ორი ქვეყნის ორმხრივი ვაჭრობა 2025 წელს 28.8 მილიარდ დოლარს მიაღწია, ხოლო სამხრეთ აფრიკაში 600-ზე მეტი ამერიკული კომპანია ოპერირებს, რაც დაახლოებით 134,600 სამუშაო ადგილს უზრუნველყოფს.
პრეტორია აცხადებს, რომ ორი ეკონომიკის სავაჭრო ინტერესები ერთმანეთისთვის დამატებითია. სამხრეთ აფრიკა აშშ-ისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვან 50 მინერალიდან 12-ს აწვდის, ასევე ამერიკული იზოტოპების 70%-ს, რომლებიც, სხვათა შორის, გამოიყენება კიბოს მკურნალობაში.
სამხრეთ აფრიკის მწარმოებლები ასევე იყენებენ ამერიკულ კომპონენტებს იმ პროდუქციის წარმოებაში, რომელსაც აშშ-ში Agoa-ს ფარგლებში ექსპორტირებენ, მათ შორის ავტომობილებსა და ნავებს.
აშშ-ის ელჩმა სამხრეთ აფრიკაში ლეო ბრენტ ბოზელ III-მ განაცხადა, რომ სამწუხაროა, სამხრეთ აფრიკის პოლიტიკამ გამოიწვია მისი ამოღება Agoa-დან.
„ეს იყო პროგნოზირებადი და თავიდან აცილებადი შედეგი, რომელიც სამხრეთ აფრიკის მთავრობის მხრიდან აშშ-ის რეალური შეშფოთებების უარყოფამ გამოიწვია,“ – დაწერა მან X-ზე.
განცხადება გაკეთდა ვაშინგტონსა და ორივე ქვეყანას შორის დაძაბული ურთიერთობების ფონზე, სადაც შემოთავაზებული ამოღება საფრთხეს უქმნის მათ წვდომას აშშ-თან პრეფერენციულ სავაჭრო შეთანხმებებზე.
გასულ წელს ტრამპმა სამხრეთ აფრიკა დაადანაშაულა თეთრი უმცირესობის დევნაში და დაიწყო პროგრამა, რომლის მიხედვითაც თეთრ აფრიკანერებს შეეძლოთ თავშესაფრის მიღება აშშ-ში.
ტრამპმა ასევე გაიმეორა ფართოდ უარყოფილი მტკიცებები სამხრეთ აფრიკის თეთრი მოსახლეობის გენოციდის შესახებ.
რუანდის შემთხვევაში, ვაშინგტონმა ასევე გამოთქვა შეშფოთება ადამიანის უფლებების, პოლიტიკური პლურალიზმის, კანონის უზენაესობისა და მუშაკთა უფლებების გამო.
ეს ნაბიჯი განხორციელდა სულ რამდენიმე კვირის შემდეგ, რაც რუანდის თავდაცვის სამინისტრო აშშ-ის ფინანსთა სამინისტროს სანქციების ქვეშ მოექცა აღმოსავლეთ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში შეიარაღებულ ამბოხში სავარაუდო მონაწილეობის გამო.
აშშ-ის ფინანსთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ რუანდის თავდაცვის სამინისტრომ ათასობით ჯარისკაცი გაგზავნა აღმოსავლეთ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში M23 ამბოხებულებთან ერთად საბრძოლველად, მიაწოდა იარაღი, აღჭურვილობა, ლოგისტიკა და წვრთნა.
რუანდა უარყოფს M23-ის მხარდაჭერას, მიუხედავად უხვი მტკიცებულებისა.
აშშ-ის იმპორტის მონაცემებით, რუანდის ექსპორტი აშშ-ში 2025 წელს 43.3 მილიონ დოლარამდე გაიზარდა, მაშინ როცა 2024 წელს ეს მაჩვენებელი 13.1 მილიონი დოლარი იყო.
