აშშ-მ ორშაბათს გვიან ღამით ირანის ქეშმის კუნძულზე ჰორმუზის სრუტეში შეზღუდული დარტყმები განახორციელა, განუცხადეს აშშ-ს ოფიციალურმა პირებმა CBS-ს, BBC-ს ამერიკულ პარტნიორს. დარტყმები დაადასტურა აშშ-ს ცენტრალურმა სარდლობამ და ისინი აღწერა როგორც თავდაცვითი, რომლებიც მიზნად ისახავდა იმ სარაკეტო ბატარეებს, საიდანაც წინა დღეს ირანული თავდასხმები აშშ-ს ავიაციაზე განხორციელდა.
ირანის სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო „ირნა“-მ ქეშმზე აფეთქებები დააფიქსირა. ირანის ისლამური რევოლუციური გვარდიის კორპუსმა (IRGC) აშშ-ს დარტყმებზე კომენტარი არ გააკეთა, თუმცა განაცხადა, რომ მისმა ძალებმა კუნძულის სამხრეთით ორი ამერიკული MQM-170 ტიპის დრონი და ჰორმუზის სრუტის აღმოსავლეთით ერთი MQ-9 დრონი ჩამოაგდეს.
ირანში თავდაპირველად მომხდარში ისრაელი დაადანაშაულეს, თუმცა მოგვიანებით ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ პასუხისმგებელი აშშ იყო. ისრაელმა რაიმე მონაწილეობა უარყო. მსგავსი სამხედრო შეტაკებები, მას შემდეგ რაც მასშტაბური საომარი მოქმედებები შეწყდა, მინიმუმ სამჯერ დაფიქსირდა, რადგან აშშ და ირანი სრუტის კონტროლისთვის იბრძვიან.
დარტყმები განხორციელდა მას შემდეგ, რაც აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტმა ჯეი დი ვანსმა განაცხადა, რომ ოპტიმისტურადაა განწყობილი ომის დასრულების დიპლომატიური მცდელობების მიმართ, და აშშ-ს გადამწყვეტ შუალედურ არჩევნებამდე, სადაც მოსალოდნელია, რომ დონალდ ტრამპის რესპუბლიკური პარტია ამომრჩევლებისგან დასჯილი იქნება.
აშშ ცდილობდა შეემცირებინა თავდასხმების მნიშვნელობა, ხაზგასმით აღნიშნავდა, რომ ისინი შეზღუდული და თავდაცვითი იყო და არ წარმოადგენდა ირანზე მასშტაბური იერიშის წინაპირობას, რასაც ტრამპი არჩევნების შემდეგ ვარაუდობდა, თუ ირანის ბირთვული პროგრამა დასავლეთისთვის საფრთხედ დარჩებოდა.
აშშ-ს სამხედრო ძალებმა თავდაპირველად დარტყმებზე კომენტარი არ გააკეთეს. შუამავლები მიიჩნევენ, რომ ორ დღეში გაირკვევა, არსებობს თუ არა საფუძველი ვაშინგტონსა და თეირანს შორის არაპირდაპირი მოლაპარაკებების გაგრძელებისთვის.
ტრამპი არჩევნების წინ რეიტინგის ვარდნისა და რესპუბლიკური პარტიის შიდა ზეწოლის წინაშე აღმოჩნდა ომის დასრულების მოთხოვნით, რომელიც დაიწყო მაშინ, როდესაც აშშ და ისრაელი ირანს თებერვალში დაესხნენ თავს. ორშაბათს ჟურნალისტებთან საუბრისას მან განაცხადა, რომ არ ჩქარობს დარტყმების ინტენსიფიკაციას.
„ერთ ან მეორე გზას ავირჩევთ, მაგრამ არ ვჩქარობთ. ფინანსურად დავასუსტეთ ისინი,“ – განუცხადა ტრამპმა Axios-ს. „ფული აღარ აქვთ, ბენზინი აღარ აქვთ და ხალხი ძალიან დაიღალა.“
Fox News-თან ინტერვიუში, არჩევნების წინა დღეს, ტრამპმა თქვა, რომ აშშ-ს შესაძლოა მაინც „მოჰკიდოს ხელი პიკაქსის მთას“ – ირანის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე გამაგრებულ მიწისქვეშა ობიექტს, რომელიც ეჭვმიტანილია ქვეყნის ბირთვულ პროგრამასთან კავშირში. მისი თქმით, ასეთი ოპერაცია „დიდი საქმე“ არ იქნებოდა და „ერთი საათი“ დასჭირდებოდა.
ორშაბათს, კითხვაზე, განაახლებს თუ არა აშშ მასშტაბურ დარტყმებს არჩევნების შემდეგ, ტრამპმა უპასუხა: „არა“. Fox News-თან საუბარში, არჩევნების დღეს, მან თქვა: „ომი არ მძვინვარებს. შეიძლება მოხდეს, თუ შეთანხმებას არ დადებენ, მაგრამ ძალიან უნდათ შეთანხმება და დიდი შანსია, რომ მივაღწიოთ.“
მან ასევე შეამცირა კონფლიქტის გავლენა აშშ-ს ეკონომიკაზე. საარჩევნო კამპანიის დასასრულს ვაშინგტონიდან, ტრამპმა ნავთობის ფასების მკვეთრი ვარდნა აღნიშნა, ხოლო მისი ადმინისტრაცია განახლებული დიპლომატიური ძალისხმევით დაიკვეხნა. ომის გამო გაზრდილი ბენზინის ფასები შუალედურ არჩევნებში მთავარ საკითხად იქცა.
Associated Press-მა ორი რეგიონული ოფიციალური პირის ციტირებით დაწერა, რომ ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ შაბათ-კვირას სატელეფონო საუბარში ტრამპს სთხოვა, არჩევნების შემდეგ ირანზე დარტყმების ახალი ტალღა დაეწყო.
ირანის ოფიციალურმა პირებმა საპასუხოდ ესკალაციის გაფრთხილება გასცეს. საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ კაზემ ღარიბაბადიმ განაცხადა: „ჩვენ ჯერ კიდევ ომის მდგომარეობაში ვართ. აგრესია ირანის წინააღმდეგ ჩვენი თვალსაზრისით არ დასრულებულა და სანამ სამხედრო აგრესია სრულად და სამუდამოდ არ შეწყდება, ირანს აქვს ლეგიტიმური თავდაცვის უფლება.“
მან აღნიშნა, რომ ირანი არ ელოდება არჩევნების შედეგებს მოლაპარაკებებში პოზიციის შესაცვლელად და დაამატა: „ჩვენ საგარეო პოლიტიკას სხვა ქვეყნების არჩევნებს არ ვუკავშირებთ.“
ირანის პარლამენტის სპიკერმა და აშშ-სთან მთავარი მოლაპარაკე მოჰამად ბაღერ ღალიბაფმა სატელევიზიო გამოსვლაში დარტყმებზე პირდაპირი მითითება არ გააკეთა, თუმცა გააფრთხილა, რომ აშშ-ს ნებისმიერი არასწორი გათვლა შეიძლება მოულოდნელ ირანულ პასუხს გამოიწვევს.
„ახლა ბურთი ამერიკის მოედანზეა, რომ ომი აიცილოს,“ – განაცხადა ღალიბაფმა. „ისევე როგორც ირანის ისლამური რესპუბლიკა მზადაა ბრძოლისთვის და თითი აქვს სასხლეტზე, ამერიკულ მხარესაც მძლავრი და რაციონალური პასუხი მიიღო.“
არ იყო დაუყოვნებლივ ნათელი, რას გულისხმობდა ის. მან და სხვა ირანელმა ლიდერებმა მიანიშნეს, რომ ნებისმიერი კონფლიქტი შეიძლება გავრცელდეს აშშ-ს ბაზებზე ევროპაში. ნატოს ბაზების რუკები ევროპაში გამოჩნდა უფრო კონსერვატიული ირანული გაზეთების პირველ გვერდებზე, რაც მიანიშნებს, რომ ისინი შეიძლება გახდნენ სამიზნე.
ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აბას არაღჩიმ ორშაბათს განაცხადა, რომ „ძალიან ინტენსიური“ მოლაპარაკებები ომის დასრულების მიზნით მიმდინარეობს ყატარისა და პაკისტანის შუამავლობით. ვანსმა მოლაპარაკებების განახლება შესთავაზა წერილში მოჰსენ რეზაის, ირანის უზენაესი ეროვნული უშიშროების საბჭოს მდივანს, თუმცა ჯერჯერობით მოლაპარაკებებმა უშუალო კონტაქტი აშშ-სა და ირანის მხარეებს შორის არ გამოიღო.
ყატარის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა მაჯედ ალ-ანსარიმ სამშაბათს განაცხადა, რომ ორივე მხარე „იხილავს ჩვენს მიერ წარმოდგენილ იდეებსა და წინადადებებს“ და ის კვლავ იმედოვნებს შეთანხმების მიღწევას.
„ორივე მხარე რჩება მოლაპარაკებების პროცესის ერთგული,“ – განუცხადა ალ-ანსარიმ ჟურნალისტებს დოჰაში. „ჩვენ ვახორციელებთ წინადადებების რეალურ დროში გაცვლის ხელშეწყობას მათ შორის.“
ყატარმა აღნიშნა, რომ შუამავლობა გრძელდება რეგიონული ქვეყნების მაღალი კოორდინაციით. სპარსეთის ყურის ქვეყნები, რომელთაც ეშინიათ, რომ აშშ-ს ფართო იერიშის შემთხვევაში ირანი მათაც დაესხმება თავს, ცდილობენ თავიდან აიცილონ დამატებითი ზიანი თავიანთ უკვე დასუსტებულ ეკონომიკებზე.
ცენტრალური დავა ეხება იმ წინასწარ ვალდებულებებს, რომლებიც ირანმა უნდა აიღოს ბირთვული პროგრამის შეუქცევადად დასრულების მიზნით – ეს პირობა ვანსმა განსაკუთრებით გამოკვეთა. ირანი უარს ამბობს დაუყოვნებლივ დათმობებზე, როგორიცაა გაეროს ინსპექტორების დაბრუნება დაბომბილ ბირთვულ ობიექტებზე ან დაახლოებით 400 კგ მაღალგამდიდრებული ურანის მესამე ქვეყანაში გადაგზავნა.
ერთ-ერთი შესაძლო კომპრომისი შეიძლება იყოს მარაგის შიდა განეიტრალება ირანში, საერთაშორისო ზედამხედველობით და გარე გარანტორით, მაგალითად, ჩინეთი. ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა ესმაილ ბაღაიმ პესიმისტური განცხადება გააკეთა და აშშ-ს პოზიცია ირანის ბირთვულ პროგრამაზე „საუკუნის უდიდეს და ყველაზე ძვირადღირებულ ტყუილად“ მოიხსენია. მისი თქმით, ეს პოზიცია ფესვგადგმულია ირანის, როგორც იდეისა და ისტორიული ერთეულის, წინააღმდეგობაში.
ირანმა შესთავაზა ჰორმუზის სრუტის გახსნა აშშ-ს ეკონომიკური შეზღუდვების მოხსნიდან ორი დღის განმავლობაში. ამ ვადის გასვლის შემდეგ თეირანი დაიწყებდა მოლაპარაკებებს ბირთვულ პროგრამაზე. ირანელმა მოლაპარაკეებმა ეს წინადადება შუამავლებთან გასულ კვირას განიხილეს და, გავრცელებული ინფორმაციით, მას აშშ-ს შვიდი ნაბიჯი დაუკავშირეს, მათ შორის ირანული პორტების საზღვაო ბლოკადის მოხსნა და გაყინული ირანული აქტივების განთავისუფლება.
სრუტე, რომლის გავლითაც მსოფლიოში ნავთობისა და გაზის დაახლოებით მეხუთედი გადის, ფაქტობრივად დაიხურა მას შემდეგ, რაც ირანულმა სარაკეტო და დრონულმა თავდასხმებმა კომერციულ გემებზე და აშშ-ს საზღვაო ბლოკადამ გზა გადაკეტა. ივნისში აშშ-სა და ირანს შორის მიღწეული იყო წინასწარი შეთანხმება ომის დასრულებასა და სრუტის გახსნაზე, თუმცა ის რამდენიმე კვირაში დაიშალა, როცა ირანმა გემებზე თავდასხმები განაახლა და ვაშინგტონმა ბლოკადა აღადგინა.
ირანი დაჟინებით მოითხოვს, რომ სრუტეზე გარკვეული კონტროლი შეინარჩუნოს და დაიწყო გემების მიზანში ამოღება სამხრეთის, ომანის წყლების გავლით, რაც ირანულ წყლებში მისთვის სასურველ მარშრუტს არ იყენებს. სპარსეთის ყურის არაბული ქვეყნებიდან ექსპორტის შეუფერხებლად გასაგრძელებლად, აშშ-ს სამხედრო ძალები იცავენ ტანკერებს, რომლებიც ჰორმუზის სრუტეში გადაადგილდებიან.
