აშშ-ში ბოლო შუალედური არჩევნები 2022 წელს გაიმართა, სადაც 112 მილიონმა ამომრჩეველმა მისცა ხმა. აშშ-ის საარჩევნო სისტემა ხმის მიცემის პროცესს შტატებისა და ადგილობრივი ხელისუფლების პასუხისმგებლობაში აყენებს, ხოლო ამომრჩევლები მიდიან ადგილობრივ საარჩევნო უბნებზე, რომლებსაც 8 000 ადგილობრივი მთავრობა მართავს, აშშ-ის საარჩევნო დახმარების კომისიის (EAC) მონაცემებით.
როგორ ითვლიან ხმებს?
EAC-ის მონაცემებით, უმეტეს საარჩევნო უბანზე ხმების დათვლა ხდება ელექტრონული სკანერების საშუალებით, რომლებიც ქაღალდის ბიულეტენებს კითხულობენ.
აშშ-ის უბნების დაახლოებით მეხუთედში 2024 წლის არჩევნების დროს ხმების ხელით დათვლის მეთოდი გამოიყენეს.
ბევრ შტატში ხმის მიცემა სამ ფორმატში მიმდინარეობს: წინასწარი ხმის მიცემა, ხმის მიცემა არჩევნების დღეს და ფოსტის მეშვეობით გაგზავნილი ბიულეტენები. თითოეულ შტატს აქვს საკუთარი წესი იმის შესახებ, შეიძლება თუ არა წინასწარ ან ფოსტით მიცემული ხმების დათვლა არჩევნების დღის დასრულებამდე.
როდესაც დათვლის პროცესი იწყება არჩევნების ღამეს, უბნები იწყებენ თითოეული კანდიდატის შედეგების გამოქვეყნებას არაოფიციალური მონაცემებით, რომლებიც ასევე ეგზავნება შტატის საარჩევნო ორგანოებს.
სერტიფიცირების ვადები
ხმების დათვლის შემდეგ იწყება პროცესი, რომელსაც „კენვასი“ ეწოდება — ამ დროს ოფიციალური პირები ამოწმებენ ბიულეტენებს, აკონტროლებენ, სწორად იყო თუ არა დაცული პროცედურები და ემთხვევა თუ არა დათვლილი ბიულეტენების რაოდენობა ამომრჩეველთა საერთო რაოდენობას.
ამ შემოწმებების შემდეგ, ადგილობრივ დონეზე, შტატის კენვასის საბჭო, შტატის სახელმწიფო მდივანი ან სხვა ოფიციალური პირი აძლევს საბოლოო დამტკიცებას და შედეგები ოფიციალურად ცხადდება.
ეს პროცესი შტატების მიხედვით განსხვავდება და შეიძლება რამდენიმე დღე ან კვირა გაგრძელდეს. მაგალითად, დელავერში სერტიფიცირების პროცესი წელს 5 ნოემბრამდე უნდა დასრულდეს, რაც არჩევნების დღიდან ორი დღით შემდეგია. უმეტეს შტატში ეს ვადა 20-30 ნოემბერს შორისაა, ნიუ-იორკში კი — 15 დეკემბერს.
კონგრესის ახალ წევრებს, რომლებიც ნოემბერში აირჩევიან, უფლებამოსილება 3 იანვრიდან ეწყებათ.
რატომ სჭირდება ზოგ შტატს რამდენიმე დღე არაოფიციალური შედეგების გამოცხადებას?
ხმების დათვლის პროცესი და ის, როდის შეუძლიათ საარჩევნო მოხელეებს დათვლის დაწყება, დიდ გავლენას ახდენს შედეგების გამოცხადების სისწრაფეზე. უბანი, სადაც ყველა ბიულეტენი ხელით უნდა დაითვალონ და დათვლის დაწყება მხოლოდ არჩევნების დღის დასრულების შემდეგ შეიძლება, გაცილებით მეტ დროს მოითხოვს, ვიდრე უბანი, სადაც ფოსტით მიღებული ბიულეტენების დათვლა წინასწარ მზადდება და ადგილზე მიცემულ ხმებს მანქანები ითვლიან.
დაყოვნების კიდევ ერთი მიზეზია ფოსტით გაგზავნილი ბიულეტენების დათვლა, რომლებიც არჩევნების შემდეგ მოდის. უმეტეს შტატში ეს დაუშვებელია და ფოსტით გაგზავნილი ბიულეტენები არჩევნების დღეს უნდა იყოს მიღებული. დელავერის შემთხვევაში, ბიულეტენები ერთი დღით ადრე უნდა იყოს მიღებული. თუმცა 50 შტატიდან 13-ში ბიულეტენების მიღება მოგვიანებითაც შეიძლება, თუ ისინი არჩევნების დღეს ფოსტაშია ჩაბარებული. პენსილვანიაში ასეთი ბიულეტენები საარჩევნო ოფისში შეიძლება მივიდეს არჩევნების შემდეგ მე-14 დღემდე, ხოლო ორ შტატში — როდ-აილენდსა და ტენესიში — მიღების ვადა საერთოდ არ არის, მთავარია, ბიულეტენი არჩევნების დღეს ფოსტაში იყოს ჩაბარებული.
არსებობს ასევე გადათვლის პერსპექტივაც. ძალიან მცირე სხვაობის შემთხვევაში, შტატის საარჩევნო კანონმდებლობა ან ავტომატურ გადათვლას ითვალისწინებს, ან კანდიდატს აძლევს გადათვლის მოთხოვნის უფლებას. ეს პროცესი რამდენიმე დღეს შეიძლება გაგრძელდეს, განსაკუთრებით იმ რეგიონებში, სადაც კანდიდატს სამართლებრივი დოკუმენტების წარდგენა სჭირდება გადათვლის დასაწყებად.
არჩევნების უსაფრთხოება
ადგილობრივი ხელისუფლებები რამდენიმე ნაბიჯს დგამენ ხმის მიცემის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, მათ შორისაა საარჩევნო მანქანების ინტერნეტთან არ შეერთება და სპეციალური ბეჭდების გამოყენება საარჩევნო მოწყობილობებსა და ბიულეტენების ყუთებზე, რათა კონტროლი იყოს წვდომაზე.
ფედერალური მთავრობაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს: აშშ-ის ომის დეპარტამენტი იყენებს სადაზვერვო და კიბერუსაფრთხოების შესაძლებლობებს, რათა შეებრძოლოს უცხოელ აქტორებს, რომლებიც პროცესში ჩარევას ცდილობენ. აშშ-ის შინაგან უსაფრთხოების დეპარტამენტი კოორდინაციას უწევს თავის ძალისხმევას ომის დეპარტამენტთან და კიბერუსაფრთხოებისა და ინფრასტრუქტურის უსაფრთხოების სააგენტოსთან (CISA).
CISA თანამშრომლობს შტატებისა და ადგილობრივი საარჩევნო ორგანოებთან, ასწავლის მათ უსაფრთხოების საუკეთესო პრაქტიკებს და უზრუნველყოფს ტექნიკურ მხარდაჭერას, როგორიცაა კომპიუტერული სისტემების ტესტირება და მოწყვლადობების სკანირება, რომლებსაც შეიძლება ბოროტად გამოიყენონ.
სისტემის საბოლოო შემოწმებაა არჩევნების შემდგომი აუდიტი, რომელსაც ბევრი რეგიონი ატარებს, რათა დარწმუნდნენ, რომ საარჩევნო მანქანები სწორად მუშაობდა და ხმების დათვლა ზუსტია.
