გრენლანდიის პარლამენტმა სამშაბათს დაამტკიცა აშშ-სა და დანიასთან სამმხრივი უსაფრთხოების და სამხედრო წვდომის შეთანხმება, რომელიც გზას უხსნის აშშ-ის სამხედრო ყოფნის გაფართოებას სტრატეგიულად მნიშვნელოვან და მინერალებით მდიდარ კუნძულზე.
შეთანხმებამ შეამცირა ზეწოლა, რომელიც აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მხრიდან მოდიოდა — მან მიმდინარე წლის დასაწყისში არაერთხელ დაიმუქრა, რომ კონტროლს დაამყარებდა თვითმმართველ დანიურ ტერიტორიაზე, აშშ-ის უსაფრთხოების ინტერესებზე მიუთითებდა.
რამდენიმეთვიანი მოლაპარაკებების შემდეგ, შეთანხმებას სექტემბერში მოაწერეს ხელი ტრამპმა, დანიის პრემიერ-მინისტრმა მეტე ფრედერიკსენმა და გრენლანდიის პრემიერ-მინისტრმა იენს-ფრედერიკ ნილსენმა ნიუ-იორკში, გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში.
შეთანხმება ითვალისწინებს აშშ-ის ორი ახალი სამხედრო ბაზის და ტრამპის „ოქროს გუმბათის“ სარაკეტო თავდაცვის სისტემის განთავსებას. ამავდროულად, გრენლანდია რჩება დანიის კონტროლის ქვეშ, ხოლო გრენლანდიელთა თვითგამორკვევის უფლება კიდევ ერთხელ დადასტურდა.
გრენლანდია „სტაბილურობას ვეღარ მიიღებს როგორც მოცემულობას“
სამშაბათს, დედაქალაქ ნუუკში კენჭისყრამდე ცოტა ხნით ადრე, გრენლანდიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მუტე ეგედემ მიესალმა შეთანხმების რატიფიცირებას.
„უნდა შევეგუოთ, რომ მშვიდობა და სტაბილურობა აღარ არის ის, რისი მიღებაც მოცემულობად შეგვიძლია,“ — განაცხადა ეგედემ.
გასულ თვეში გამართულ პირველ დებატებზე, გრენლანდიელი დეპუტატების უმრავლესობამ უკვე დააფიქსირა მხარდაჭერა შეთანხმების მიმართ.
პელე ბრობერგმა, დამოუკიდებლობის მომხრე პარტია ნალერაქის თავმჯდომარემ, კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა შეთანხმების სარგებელი გრენლანდიისთვის.
„ვეძებთ უკეთეს შეთანხმებას, რომლისგანაც სარგებელს მივიღებთ, როცა დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ ვიქცევით. მაგრამ ამ შეთანხმებიდან ეკონომიკური სარგებელი არ მიგვიღია,“ — აღნიშნა ბრობერგმა.
შეთანხმება ძალაში შევა დანიის პარლამენტის რატიფიცირების შემდეგ, რომელიც ნოემბერში ორ სესიაზე განიხილავს კანონპროექტს. კენჭისყრა კოპენჰაგენში 19 ნოემბერს არის დაგეგმილი.
ტრამპის ზეწოლა გრენლანდიაზე
2026 წლის იანვარში ტრამპმა დაიწყო მოწოდებები, რომ აშშ-ს გრენლანდიაზე კონტროლი უნდა დაემყარებინა და სამხედრო ძალის გამოყენებითა და აშშ-ის ევროპელი მოკავშირეების წინააღმდეგ ტარიფების დაწესებით დაიმუქრა, თუ თავისას ვერ მიაღწევდა.
ტრამპი ამტკიცებდა, რომ დანია საკმარისს არ აკეთებდა თავისი ავტონომიური არქტიკული ტერიტორიის დასაცავად ჩინეთისა და რუსეთისგან მომდინარე გაურკვეველი საფრთხეებისგან.
ტრამპის განმეორებულმა მუქარებმა დააზიანა აშშ-ის ურთიერთობები დანიასთან და შეაშფოთა აშშ-ის ევროპელი ნატო-ს მოკავშირეები.
21 იანვარს, მას შემდეგ, რაც ტრამპი დავოსში გლობალური ეკონომიკური ფორუმის ფარგლებში ნატო-ს გენერალურ მდივან მარკ რუტეს შეხვდა, დაძაბულობა შემცირდა მას შემდეგ, რაც რუტემ და ტრამპმა გამოაცხადეს „შეთანხმების კონცეფცია“, რომელიც აშშ-ს გრენლანდიაში თავდაცვითი წვდომის გაფართოების საშუალებას აძლევდა — ეს შეთანხმება შემდგომ სექტემბერში გაფორმდა.
დანია არაერთხელ აცხადებდა, რომ მზად იყო განეხილა აშშ-ის სამხედრო ყოფნის გაფართოება გრენლანდიაში, თუმცა უარყოფდა ტრამპის უფრო რადიკალურ მოთხოვნას, რომ გრენლანდია აშშ-ის ტერიტორიად ქცეულიყო.
კრიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ იგივე შეთანხმება შესაძლებელი იყო ტრამპის ტერიტორიული და ტარიფების მუქარით გამოწვეული ექსტრემალური არეულობის გარეშე.
1951 წლის შეთანხმების მიხედვით, აშშ-ს უკვე აქვს მნიშვნელოვანი სამხედრო თავისუფლება გრენლანდიაში. წლების განმავლობაში სამხედრო ძალების ნებაყოფლობითი შემცირების შემდეგ, მხოლოდ პიტუფიკის კოსმოსური ბაზა რჩება ჩრდილო-დასავლეთ გრენლანდიაში, რომელიც სარაკეტო თავდაცვასა და რადარის მეთვალყურეობისთვის გამოიყენება.
