ბარსელონაში პოლიციასა და ნიღბიან მამაკაცთა ჯგუფებს შორის შეტაკებები დაიწყო მას შემდეგ, რაც ათიათასობით ადამიანი ესპანეთის ბოლო 14 წლის განმავლობაში პირველ საერთო ეროვნულ გაფიცვაში ჩაერთო. გაფიცვა ქვეყნის მთავარმა პროფკავშირებმა გამოაცხადეს საცხოვრებელი ბინების დეფიციტის, მაღალი ქირებისა და ცხოვრების გაძვირების გამო.
ხელისუფლების ინფორმაციით, მადრიდში, მიუხედავად გადაუღებელი წვიმისა, დემონსტრაციაში დაახლოებით 120 000 ადამიანი მონაწილეობდა, ხოლო ბარსელონას ოფიციალური პირების შეფასებით, იქ მარშში 55 000 ადამიანი ჩაერთო. საცხოვრებელი აქტივისტები ამტკიცებდნენ, რომ ბარსელონაში მონაწილეთა რაოდენობა 400 000-საც კი აღწევდა. ქალაქის დემონსტრანტები უზარმაზარი ბანერის უკან მიიწევდნენ წარწერით: „იცხოვრე. უბრალოდ გადარჩენა საკმარისი არ არის“, ხოლო ქვეყნის მასშტაბით გაფიცვა სლოგანით მიმდინარეობდა: „ხელფასები. საცხოვრებელი. ფასები.“
მილიონობით მუშაკი შეუერთდა პიკეტებსა და დემონსტრაციებს ესპანეთის მასშტაბით, რამაც ტრანსპორტისა და სხვა საჯარო სერვისების პარალიზება გამოიწვია და გზებზე სერიოზული შეფერხებები შექმნა. რამდენიმე ავიაკომპანიამაც კი დააფიქსირა ფრენების დაგვიანება და გაუქმება მას შემდეგ, რაც აეროპორტისა და ავიახაზების თანამშრომლებიც გაფიცვაში ჩაერთნენ.
ბარსელონაში კადრებში ჩანს, როგორ წვავენ ნიღბიანი მამაკაცები ნაგვის ურნებს, ამტვრევენ მაღაზიების ვიტრინებს და პოლიციას ფოიერვერკებს ესვრიან. მცირე ხანძრები გაჩნდა Passeig de Gràcia-ს ქუჩებზე, Plaça de Catalunya-ს მახლობლად, ხოლო ცნობების მიხედვით, მაღაზიები, მათ შორის Lego-ს მაღაზია, გაიძარცვა და დემონსტრანტებმა Apple Store-ში შეღწევაც სცადეს. პოლიციელები ჩაფხუტებითა და ანტისაომარი ფარებით ცრემლსადენ გაზს იყენებდნენ, ხოლო შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცნობით, სხვადასხვა ინციდენტის გამო ათეულობით ადამიანი დააკავეს.
დღის დასაწყისში მოძრაობა შეჩერდა მადრიდისა და ბარსელონას რამდენიმე მთავარ გზაზე. მადრიდის Mercamadrid-ის საბითუმო ბაზარზე გაფიცულებმა განაცხადეს, რომ პოლიციამ ბრბოს წინააღმდეგ წიწაკის სპრეი გამოიყენა, რის გამოც მინიმუმ 13 ადამიანს სამედიცინო დახმარება დასჭირდა.
პროფკავშირების ლიდერებმა გაფიცვა წარმატებულად გამოაცხადეს. UGT-ის პროფკავშირის ხელმძღვანელმა პეპე ალვარესმა აღნიშნა, რომ მონაწილეობის მასშტაბი „გიგანტური“ იყო, ხოლო CC OO-ს უნაი სორდომ მონაწილეთა რაოდენობა „ძალიან მნიშვნელოვანად“ შეაფასა.
„ქალაქი მთლიანად გავაჩერეთ,“ – განუცხადა მადრიდში ერთ-ერთმა დემონსტრანტმა Reuters-ს და აღნიშნა, რომ ფართო მხარდაჭერაა, მიუხედავად წვიმიანი ამინდისა. „ყველა ქუჩაშია, მიუხედავად წვიმისა; ყველა გარეთაა.“
ოლგა დომინგო, 37 წლის მასწავლებელი, ამბობს, რომ პროტესტს უერთდება, რადგან მთავრობა „მუდმივად ამცირებს დაფინანსებას“ და „საცხოვრებელი მდგომარეობა აღმაშფოთებელია. ცხოვრების მიმდინარე ღირებულება ხელფასებთან შედარებით სრულიად არამდგრადია.“
პროტესტების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი გახდა 87 წლის მარიკარმენ აბასკალის გამოსახლება მადრიდის ბინიდან, სადაც მან შვიდი ათწლეული იცხოვრა. რამდენიმე კვირაში ის საავადმყოფოში გარდაიცვალა. გამოსახლება, რომელიც მოხდა მას შემდეგ, რაც ახალმა მფლობელებმა ქირა გაასამმაგეს, ესპანეთის საცხოვრებელი კრიზისის სიმბოლოდ იქცა და, როგორც 27 წლის გონსალო ალვარესი ამბობს, „ეს იყო პატარა ნაპერწკალი“, რომელმაც პროტესტები გააჩინა.
ალვარესი, რომელიც გაყიდვებში მუშაობს და საცხოვრებელ პროფკავშირში მოხალისეობს, მეგობარ გოგონასთან ერთად მადრიდის არგანზუელას რაიონში პატარა ერთოთახიან ბინას ქირაობს. ისინი თვეში 1 000 ევროს იხდიან, რაც იმას ნიშნავს, რომ თითოეული მათგანი ხელფასის დაახლოებით ნახევარს ქირაში იხდის, სხვა გადასახადების გამოკლებით.
„ეს აბსოლუტურად სიგიჟეა... საკვებზე, ელექტროენერგიაზე, წყალზე, გაზზე,“ – ამბობს ის. „სახლი რომ იყიდო, წარმოუდგენელი რაოდენობის ფული უნდა დააგროვო. ამხელა ხელფასებით ეს შეუძლებელია.“
ბოლო წლებში მადრიდში ქირის ფასები მკვეთრად გაიზარდა. Idealista-ს მონაცემებით, 50 კვადრატული მეტრის ბინის საშუალო თვიური ღირებულება ოქტომბერში 1 170 ევრო იყო (1 300 დოლარი; 1 000 გირვანქა სტერლინგი), მაშინ როცა ესპანეთში საშუალო მთლიანი თვიური ხელფასი დაახლოებით 2 460 ევროს შეადგენს. ეს თითქმის საშუალო ხელფასის ნახევარია, რაც ბევრად აღემატება საცხოვრებელი ექსპერტებისა და საჯარო ინსტიტუტების მიერ რეკომენდებულ 30%-იან ხელმისაწვდომობის ზღვარს.
ესპანეთში საცხოვრებელი ბინების დეფიციტი დაახლოებით 750 000-ს შეადგენს, ცენტრალური ბანკის შეფასებით, და ეს მაჩვენებელი 2028 წლისთვის მილიონს გადააჭარბებს. რადგან სულ უფრო ნაკლებ ადამიანს შეუძლია ბინის ყიდვა, მკვეთრად გაიზარდა ქირით მცხოვრებთა რაოდენობა. ესპანეთის ახალგაზრდული საბჭოს მონაცემებით, საშუალო ქირა 1 176 ევროა (1 315 დოლარი), რაც საშუალო ახალგაზრდა ადამიანის ხელფასის 99%-ს უდრის.
„ჩვენ არ გავჩერდებით, სანამ ამ ქვეყნის საცხოვრებელ მოდელს ფუნდამენტურად არ შევცვლით ისე, რომ სახლები საცხოვრებლად იყოს და არა [მფლობელ] უმცირესობისთვის,“ – განაცხადა მადრიდის ქირავნობის პროფკავშირის წარმომადგენელმა ალისია დელ რიომ.
სოციალისტმა პრემიერ-მინისტრმა პედრო სანჩესმა 29 ნოემბრისთვის ვადამდელი საპარლამენტო არჩევნები დანიშნა მას შემდეგ, რაც პარლამენტმა მისი საცხოვრებელი რეფორმები დაბლოკა. მოგვიანებით მისმა მთავრობამ ორი საგანგებო დეკრეტი დაამტკიცა, რომლებიც უარყოფილ რეფორმებს ანალოგიურ ზომებს შეიცავდა.
სანჩესი და მისი მინისტრები ოთხშაბათის გაფიცვას მხარს უჭერდნენ და აცხადებდნენ, რომ ის „უფლებების სასარგებლოდ“ ტარდებოდა და არა ვინმეს წინააღმდეგ. პრემიერის გარემოცვასთან დაახლოებული წყაროების თქმით, გაფიცვა „ოპოზიციის წინააღმდეგ“ იყო მიმართული.
„შენი რვასაათიანი სამუშაო დღე. შენი პენსია. შენი საჯარო ჯანდაცვა... ეს იყო კოლექტიური გამარჯვებები,“ – დაწერა სანჩესმა სოციალურ ქსელებში, მადლობა გადაუხადა მუშებს, რომლებიც წინა გაფიცვებში მონაწილეობდნენ. მან ასევე ესპანურ ტელევიზიას განუცხადა: „სიგიჟეა, როდესაც მუშაკთა გაფიცვის უფლებას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებენ.“
კონსერვატიულმა სახალხო პარტიამ, რომელიც გამოკითხვებში ლიდერობს, მთავრობა გაფიცვის საარჩევნო მიზნებისთვის გამოყენებაში დაადანაშაულა. მისი ლიდერი, ალბერტო ნუნიეს ფეიხო, ამ ქმედებას „სიგიჟე“-დ მოიხსენიებს და პროფკავშირებს „მაფიას“ და „ნაგავს“ უწოდებს. მისი თქმით, თუ ეს „გაფიცვა ოპოზიციის წინააღმდეგაა“, ეს „აბსურდია, რომლის ანალოგიაც არც ერთ სხვა ევროკავშირის ქვეყანაში არ არსებობს“.
PP-ს წარმომადგენელმა მიგელ ტელიადომ განაცხადა, რომ მთავრობა გაფიცვას იყენებს, რათა ამომრჩევლებს მიანიშნოს, რომ მემარჯვენე მთავრობის ფორმირება დაუშვებელია, რაც ამჟამად არჩევნების ყველაზე სავარაუდო შედეგად მიიჩნევა. მადრიდის ზოგიერთმა მცხოვრებმა ასევე დააყენა ეჭვქვეშ ეს ქმედება და მას „საარჩევნო გაფიცვა“ უწოდა, რომელიც შესაძლოა სანჩესის მთავრობას წაადგეს.
მიუხედავად იმისა, რომ UGT და სანჩესის სოციალისტური PSOE სხვადასხვა ინსტიტუტებია, მათ ისტორიულად ერთი დამფუძნებელი ჰყავთ – პაბლო იგლესიას პოსე.
ესპანეთის უმსხვილესი ბიზნესასოციაციის, CEOE-ს ვიცე-პრეზიდენტმა მიგელ გარიდომ გაფიცვა გააკრიტიკა და განაცხადა, რომ ბიზნესს საცხოვრებელი ფასების ზრდასთან მცირე კავშირი აქვს. „ეს არ არის შრომითი მიზეზებით გამოცხადებული გაფიცვა, არამედ პოლიტიკური და მჭიდროდ უკავშირდება ვადამდელი არჩევნების დანიშვნას,“ – აღნიშნა მან.
გაფიცვა იმ დღეს გაიმართა, როცა რკინიგზის მუშაკებმა ინდუსტრიული აქცია დაიწყეს მიმდინარე წელს ორი მომაკვდინებელი მატარებლის ავარიის გამო, რაც არჩევნების წინ ინფრასტრუქტურის გაუარესებასაც მნიშვნელოვან საკითხად აქცევს.
2012 წლის შემდეგ, როდესაც ხელისუფლებაში მარიანო რახოის კონსერვატიული მთავრობა იყო, ესპანეთში საერთო ეროვნული გაფიცვა არ ჩატარებულა. ელექტროენერგიის მოხმარება ინდუსტრიულ სექტორში ოთხშაბათის დილას 7.5%-ით შემცირდა, რაც 14 წლის წინანდელ საერთო გაფიცვასთან შედარებით (მაშინ შემცირება 15%-ზე მეტი იყო) ნაკლებია, იუწყება ქსელის ოპერატორი Red Eléctrica.
