თუ კლიმატის კრიზისის ელვისებური ტემპი საკმარისი არ არის იმისთვის, რომ ქვეყნებმა ქმედითი ნაბიჯები გადადგან თურქეთში მიმდინარე გაეროს კლიმატის მოლაპარაკებებზე, კიდევ ერთი სერიოზული საფრთხე აძლიერებს ვითარების დამძიმებას: ბოლო ათასი წლის განმავლობაში ყველაზე ძლიერი ელ-ნინიოს მოვლენაა დაფიქსირებული.
ეს „საოცარი“ ელ-ნინიო — ბუნებრივი ციკლი, რომლის დროსაც აღმოსავლეთ წყნარი ოკეანე რამდენიმე წელიწადში ერთხელ დროებით, მაგრამ გლობალური შედეგებით თბება — დამატებით დაჩქარებას აძლევს Cop31-ის სამიტზე განვითარებულ დებატებს კლიმატის დაფინანსების თაობაზე, განსაკუთრებით იმ მოწყვლადი ქვეყნებისათვის, რომლებიც იძულებულნი არიან სწრაფად უპასუხონ ახალ გამოწვევებს.
უკვე ახლა, გლობალური ამინდის ცვლილებებმა გამოიწვია მასშტაბური ტყის ხანძრები და მოსავლის ჩავარდნა ინდონეზიაში, სანაპირო ზოლის დატბორვა აშშ-ში, მძიმე გვალვა სუდანში და ძლიერი წყალდიდობები ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ეკვადორი და სომალი. „ჩვენ ვაძლიერებთ ამინდის ექსტრემებს და ელ-ნინიო იქნება რისკების გამამრავლებელი,“ — აცხადებს მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის გენერალური მდივანი, სელესტე საულო.
გვალვამ გაანადგურა მარშალის კუნძულები — პატარა ატოლი წყნარ ოკეანეში, რომელიც სასმელი წყლისთვის ძლიერ არის დამოკიდებული ნალექზე. „ეს კომპლექსური კრიზისია, ვცდილობთ მოვემზადოთ, მაგრამ გვალვა უკვე დარტყმულია და ამას ემატება ზღვის დონის აწევა, რაც ჩვენს სახლებსა და სასმელ წყალს ემუქრება,“ — ამბობს ქეთი ჯეტნილ-კიჯინერი, მარშალის კუნძულების კლიმატის ელჩი, სადაც საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა.
გასულ წელს, მდიდარმა ქვეყნებმა დათანხმდნენ, რომ სამჯერ გაზრდიან ადაპტაციის დაფინანსებას იმ ღარიბი ქვეყნებისათვის, რომლებიც ყველაზე მეტად არიან მოწყვლადნი წყალდიდობების, სიცხის ტალღების, ტყის ხანძრებისა და სხვა დამაზიანებელი კლიმატური მოვლენების მიმართ. თუმცა, 2035 წლისთვის საჭირო 305 მილიარდი დოლარიდან მხოლოდ მცირე ნაწილი მიეწოდება, ხოლო მდიდარი ქვეყნები მუდმივად ჩამორჩებიან კლიმატის დაფინანსების ვალდებულებებს.
ეს დეფიციტი განსაკუთრებით მძაფრად იგრძნობა მომავალ წელს, როცა ელ-ნინიო თავის გავლენას სრულად გამოავლენს. „ძალიან იმედგაცრუებულები ვართ, რადგან ქვეყნები, რომლებმაც ყველაზე ნაკლებად შეუწყეს ხელი კლიმატის ცვლილებას, რჩებიან გადასახდელი ანგარიშებით, რომლებსაც ვერ ვწვდებით,“ — ამბობს ჯეტნილ-კიჯინერი.
„ეს ელ-ნინიო დამატებით სტრესს გვმატებს და ჩვენი რეაგირების შესაძლებლობა შეზღუდულია,“ — დასძენს ის. „საგრძნობლად მეტი თანხაა საჭირო ადაპტაციისა და ზარალის ანაზღაურებისთვის — მილიარდობით მეტი, ვიდრე ახლა გვაქვს. ისინი [მდიდარი ქვეყნები] ამბობენ, რომ ფული არ არის, მაგრამ ის მიდის AI-ზე, მიდის სამხედრო ხარჯებზე, უბრალოდ არა კლიმატის ცვლილებაზე.“
ელ-ნინიოს პიკი დეკემბერშია მოსალოდნელი და შემდეგი წლის განმავლობაში სხვადასხვა კრიზისების კასკადი გავრცელდება მთელ მსოფლიოში. თითქმის უეჭველია, რომ ელ-ნინიოს გავლენით 2024 წელი იქნება ყველაზე ცხელი, რაც კი ოდესმე დაფიქსირებულა. ხმელეთზე მოსალოდნელია სიცხის ტალღები, მოსავლის დეფიციტი და ან ზედმეტი, ან უკმარისობა ნალექისა, ხოლო ოკეანეებში მარჯნები, სავარაუდოდ, გათეთრდებიან სიცხის სტრესის გამო.
„ეს ხუმრობა არ იქნება, იგრძნობა როგორც დაჩქარებული გლობალური დათბობა,“ — ამბობს ბილ ჰეარი, კლიმატის მეცნიერი და Climate Analytics-ის აღმასრულებელი დირექტორი. „სრულიად მოსალოდნელია, რომ გაიზრდება ჰუმანიტარული კატასტროფები, რომლებიც საკვებს, წყალს, გვალვას და ზოგ ადგილას ექსტრემალურ წყალდიდობებს უკავშირდება. არ ჩანს, რომ საფრთხეების მასშტაბი სათანადოდ არის აღიარებული.“
გაეროს წარმომადგენლები განსაკუთრებით შეშფოთებულნი არიან აღმოსავლეთ აფრიკაში შექმნილი მდგომარეობით, სადაც გაღრმავებული გვალვა კიდევ უფრო მეტ ადამიანს აიძულებს გადაადგილებას. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატი (UNHCR) პროგნოზირებს, რომ მხოლოდ ოთხ ქვეყანაში — კენიაში, სომალიში, სამხრეთ სუდანსა და უგანდაში — ელ-ნინიოს გამო გადაადგილებული იქნება 3 მილიონამდე ადამიანი.
„ძალიან შეშფოთებულები ვართ, რადგან ელ-ნინიოს პროგნოზი წელს ყველაზე მძიმეა ისტორიაში,“ — ამბობს ანტონ ლეის გარსია, UNHCR-ის თანაშემწე უმაღლესი კომისარი.
„მსოფლიოში ბევრია ადგილი, სადაც იძულებითი გადაადგილება ხშირია, მაგრამ თუ ერთ რეგიონზე გავამახვილებთ ყურადღებას, ეს იქნება აღმოსავლეთ აფრიკის რქა,“ — დასძენს ის. „კენიაში სიმინდის მოსავალი უკვე 40%-ით შემცირდა, რაც ნიშნავს, რომ ნაკლები საკვებია ლტოლვილებისთვის და კენიის შესაძლებლობაც მცირდება, რომ მეტი ადამიანი მიიღოს.“
Cop31-ის სამიტზე კამპანიების წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ ეს კრიზისი ქვეყნებს სწრაფ რეაგირებას ავალდებულებს.
„ადამიანებს, რომლებიც კლიმატის კრიზისში ცხოვრობენ, აღარ შეუძლიათ კიდევ ერთი დიპლომატიური დაპირების მოლოდინი,“ — ამბობს მოჰამედ ადოუ, კენიაში დაფუძნებული ანალიტიკური ცენტრის Power Shift Africa-ს დამფუძნებელი. „მოსავლის დაცვა დაპირებით შეუძლებელია. ადამიანებს ადგილზე რეალური რესურსები სჭირდებათ.“
