ვაშინგტონი – უკრაინა აცხადებს, რომ SpaceX-ის Starshield-ის სატელიტური კომუნიკაციების სისტემის გამოყენებაზე დაწესებული შეზღუდვები კვლავ ფართოდ მოქმედებს, რაც ართულებს უკრაინის სამხედროებს ფრონტის ხაზთან რუსული რეაქტიული დრონების ჩაჭრას და მოსკოვს დამატებით შესაძლებლობებს აძლევს უკრაინული სამიზნეების დასარტყმელად.
დენის სენიკმა, უკრაინის უმაღლესმა დიპლომატმა ვაშინგტონში, RFE/RL-ს 14 ნოემბერს განუცხადა, რომ უკრაინული ძალები კვლავ აწყდებიან შეფერხებებს, მიუხედავად იმისა, რომ არაერთი მიმართულებით არაერთი ტესტი ჩატარდა.
„დღევანდელი მდგომარეობით შემიძლია დავადასტურო, რომ შეზღუდვები ძალაშია. ეს არ არის ერთეული შემთხვევები – ისინი ფართოდ გავრცელებულია,“ – თქვა სენიკმა.
„ამიტომაც, ჩვენ შეგვიძლია რუსული რეაქტიული უპილოტო საფრენი აპარატების (UAV) ჩაჭრა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ისინი უკრაინის კონტროლირებად ტერიტორიაზე შევლენ. შესაბამისად, ფრონტის ხაზთან მათ დაუყოვნებლივ ჩამოგდებას ვერ ვახერხებთ. ეს რუსებს მეტ ბერკეტს აძლევს, რაც აქამდე არ ჰქონდათ.“
„მაგალითად, ჩვენი ‘ბარსის’ დანაყოფები Starshield-ს იყენებენ. ისინი რეაქტიულ ‘შაჰედებს’ აგდებენ. ახლა კი, ფრონტის ხაზთან ამას ვეღარ ვახერხებთ,“ – აღნიშნა მან. ამის ნაცვლად, უკრაინულ ძალებს დრონების სხვა თავდაცვით ხაზებამდე მისვლას უნდა დაელოდონ.
სენიკის თქმით, შეფერხებები უკვე ხუთი დღეა გრძელდება, უკრაინელი ოფიციალური პირები ყოველდღიურად ატარებენ ტესტებს და შედეგი უცვლელია.
უკრაინის ოფიციალური პირების ინფორმაციით, რომლებმაც RFE/RL-ს ანონიმურად ესაუბრნენ, რადგან საჯაროდ კომენტირების უფლება არ ჰქონდათ, SpaceX-მა თავდაცვის სამინისტროს განუცხადა: „ჩვენ არ ვაწესებთ არანაირ შეზღუდვებს.“
კომპანიამ ტექნიკურ პრობლემებზე მიუთითა, თუმცა არ უპასუხა დამატებით კითხვას დროებით ოკუპირებულ უკრაინულ ტერიტორიებზე არსებულ მდგომარეობასთან დაკავშირებით, განაცხადეს უკრაინელმა ოფიციალურმა პირებმა.
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმაც ეჭვქვეშ დააყენა SpaceX-ის განმარტება და აღნიშნა, რომ კიევი არ თვლის, თითქოს შეფერხებები მხოლოდ ტექნიკური ხასიათის იყოს.
ზელენსკის თქმით, Starshield-ის ტერმინალები, რომლებიც დროებით რუსული ოკუპაციის ქვეშ მყოფ უკრაინულ ტერიტორიებზე მუშაობს, ხუთი დღის განმავლობაში დაახლოებით 161 კილომეტრი საათში სიჩქარის შეზღუდვას ექვემდებარებოდა.
მან აღნიშნა, რომ შეზღუდვებს პოლიტიკური მნიშვნელობა აქვს და არგუმენტი წამოაყენა, რომ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე სერვისის შეზღუდვა ამ რეგიონების დანარჩენი უკრაინისგან განსხვავებულად აღქმას ნიშნავს.
„თუ იქ შეზღუდვებს აწესებთ, უკვე ნაწილობრივ აღიარებთ, რომ დროებით ოკუპირებული ტერიტორიები ჩვენი არ არის,“ – განაცხადა ზელენსკიმ პრეზიდენტის ოფისის მიერ 14 ნოემბერს გავრცელებულ კომენტარში.
მან აღნიშნა, რომ უფროს სამხედრო და საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლებს დაავალა, SpaceX-თან საკითხი აქტიურად განეხილათ და შეზღუდვების მოხსნა მოეთხოვათ.
ბოლო დაპირისპირება მოჰყვა ოქტომბრის ანალოგიურ შემთხვევას, როდესაც უკრაინელმა ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ SpaceX-მა Starlink-ისა და Starshield-ის ტერმინალების სიჩქარე დაახლოებით 160 კმ/სთ-მდე შეზღუდა. სერვისი, გავრცელებული ინფორმაციით, 24 ოქტომბერს აღდგა.
SpaceX-ის დამფუძნებელი ილონ მასკი ამტკიცებს, რომ Starshield-ს აშშ-ის მთავრობა აკონტროლებს, სამხედრო უწყება წყვეტს სიჩქარისა და გამოყენების შეზღუდვებს, ხოლო საბოლოო გადაწყვეტილება პრეზიდენტ დონალდ ტრამპზეა. ტრამპი შეზღუდვებში მონაწილეობას უარყოფს.
შეფერხებებმა ასევე გაზარდა შეშფოთება ვაშინგტონში, სადაც ორივე პარტიის კონგრესმენები კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებენ, რამდენად მისაღებია კერძო სექტორის ასეთი გავლენა უკრაინის თავდაცვისთვის საჭირო საკომუნიკაციო სისტემებზე.
დემოკრატი სენატორები ჟან შაჰინი და კრის კუნსი, რომლებიც სენატის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის წევრები არიან, ოფიციალურად მიმართეს მასკს, შეინახოს ყველა ჩანაწერი უკრაინის მიერ Starlink-ისა და Starshield-ის გამოყენებაზე დაწესებულ შეზღუდვებთან დაკავშირებით.
13 ნოემბერს საჯაროდ გავრცელებულ წერილში სენატორებმა მოითხოვეს დოკუმენტები და კომუნიკაციები 1 სექტემბრიდან მოყოლებული, მათ შორის მასკის, SpaceX-ის ხელმძღვანელობის, უკრაინელი ოფიციალური პირების, თეთრი სახლისა და პენტაგონის მიმოწერა.
ასევე სთხოვეს მასკს, 30 ნოემბრამდე დაადასტუროს, რომ შესაბამისი უსაფრთხოების ზომები მიღებულია.
დემოკრატმა კონგრესმენებმაც დაგმეს შეზღუდვების განახლების შესახებ გავრცელებული ცნობები.
გრეგორი მიქსმა, წარმომადგენელთა პალატის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის წამყვანმა დემოკრატმა, და ადამ სმიტმა, შეიარაღებული ძალების კომიტეტის წამყვანმა დემოკრატმა, განაცხადეს, რომ უკრაინის მიერ Starshield-ის გამოყენებაზე შეზღუდვები ოკუპირებულ ტერიტორიებსა და კონტაქტის ხაზზე მიუღებელი იქნება, თუ დადასტურდება.
მათ აღნიშნეს, რომ წინა შეზღუდვებმა უკრაინელი მშვიდობიანი მოსახლეობის, მათ შორის ბავშვების, დაღუპვას შეუწყო ხელი და რუსეთის პოზიციები გააძლიერა.
კანონმდებლები პირობას დებენ, რომ პასუხებსა და ანგარიშვალდებულებას კვლავ მოითხოვენ.
დაპირისპირებამ კვლავ გააჩინა კითხვები იმის შესახებ, რამდენად არის უკრაინა დამოკიდებული ერთ კერძო კომპანიაზე კრიტიკულად მნიშვნელოვანი სამხედრო კომუნიკაციისთვის.
აშშ-ის არმიის გადამდგარმა ლეიტენანტ-პოლკოვნიკმა, ამოს ფოქსმა, რომელიც არიზონას სახელმწიფო უნივერსიტეტის „მომავლის უსაფრთხოების ინიციატივის“ წევრია, RFE/RL-ს განუცხადა, რომ ეს სიტუაცია აჩვენებს, რამდენად სახიფათოა ერთი მომწოდებლის იმედად ყოფნა სამხედრო შესაძლებლობებისთვის.
„მასკის დომინირების ალტერნატივა დაეხმარებოდა ისეთ ქვეყნებს, როგორიც უკრაინაა, თავი დაიცვან მასკის მსგავსი ადამიანების პოლიტიკური თამაშებისგან,“ – თქვა ფოქსმა.
მან ასევე აღნიშნა, რომ კერძო პირებს, რომლებიც მთავრობის გარეთ არიან, შეუძლიათ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინონ ეროვნული უსაფრთხოების გადაწყვეტილებებზე, როდესაც სახელმწიფოები მათ კომპანიებსა და რესურსებზე არიან დამოკიდებული.
ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პროფესორმა პოლ პოსტმა ეჭვქვეშ დააყენა, შესაძლებელია თუ არა, რომ შეფერხებები მხოლოდ ტექნიკური პრობლემებით აიხსნას.
მიუხედავად იმისა, რომ აღიარა – ტექნოლოგიური შეფერხებები ხდება, პოსტმა RFE/RL-ს უთხრა, რომ ეჭვობს, თითქოს Starshield-ის შეფერხება უბრალო ხარვეზი იყოს.
მან აღნიშნა მასკის წინა განცხადებები, რომ ადრე სიჩქარის შემცირება SpaceX-ის მომსახურების პირობების ინტერპრეტაციით იყო გამოწვეული და კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა, ხომ არ უკავშირდება ბოლო შეფერხებები უკრაინასა და რუსეთს შორის მიმდინარე დიპლომატიურ მცდელობებს.
პოსტმა გამოთქვა ვარაუდი, რომ შეფერხებები შესაძლოა ირიბად გამოიყენებოდა კიევზე ზეწოლის გასაძლიერებლად მოლაპარაკებების დროს, თუმცა ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია.
Starshield-ის გარშემო დაპირისპირება იმ დროს ვითარდება, როდესაც ტრამპის ადმინისტრაცია ცდილობს დააჩქაროს მოლაპარაკებები რუსეთის სრულმასშტაბიანი ომის დასრულებაზე უკრაინის წინააღმდეგ, სადაც ტერიტორიული დათმობებისა და ევროპული უსაფრთხოების საკითხები კვლავ საკამათოა.
აშშ-ის სპეციალურმა წარმომადგენელმა სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა – ტრამპის სიძემ – განაცხადეს, რომ ტრილატერალური მოლაპარაკებების შემდეგ კვლავ კონტაქტზე რჩებიან მოსკოვთან, კიევთან და ევროპელ პარტნიორებთან.
სოციალურ ქსელში 14 ნოემბერს გავრცელებულ განცხადებაში კუშნერმა აღნიშნა, რომ მოლაპარაკებების შემდეგი ეტაპი ფოკუსირებული იქნება რუსეთისა და ევროპული მთავრობების პირდაპირი დიალოგის ხელშეწყობაზე და ტრილატერალური მოლაპარაკებების ახალი რაუნდისთვის მზადებაზე.
მან თქვა, რომ რამდენიმე ახალი იდეა განიხილება და ხაზი გაუსვა, რომ ნებისმიერი საბოლოო შეთანხმება უნდა მოიცავდეს უკრაინისთვის სანდო უსაფრთხოების გარანტიებს.
„პრეზიდენტი ტრამპი მხარს დაუჭერს მხოლოდ ისეთ შეთანხმებებს, რომლებიც გააძლიერებს უკრაინისა და ევროპის უსაფრთხოებას და მომავალში კონფლიქტის ალბათობას შეამცირებს,“ – დაწერა კუშნერმა.
მისი კომენტარები მოჰყვა რესპუბლიკელი სენატორის ტომ კოტონის კრიტიკას, რომელმაც უარყო გავრცელებული ცნობები რუსეთის მოთხოვნაზე, რომ NATO-მ აღმოსავლეთ ევროპიდან ძალები გაიყვანოს.
„NATO-ს ქვეყნებმა საკუთარი საზღვრებიდან ჯარების გაყვანა რუსეთის აბსურდული მოთხოვნაა,“ – განაცხადა კოტონმა და დაამატა, რომ მოსკოვი ბრძოლას მხოლოდ მაშინ შეწყვეტს, როცა დარწმუნდება, რომ გამარჯვებას ვერ მიაღწევს.
ევროპელმა ლიდერებმაც გააფრთხილეს, რომ კიევზე ტერიტორიული დათმობებისკენ ზეწოლა დაუშვებელია.
საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა 14 ნოემბერს განაცხადა, რომ ქვეყნები, რომლებიც უკრაინისთვის დახმარების შეზღუდვას ცდილობენ, ფაქტობრივად უსამართლო მშვიდობის თავსმოხვევას ცდილობენ და ასეთი მიდგომა შესაძლოა ახალ ომამდე მიგვიყვანოს.
თეთრი სახლი და პენტაგონი 14 ნოემბრის ბოლოსთვის კომენტარს არ აკეთებდნენ Starshield-ის ბოლო შეფერხებებთან დაკავშირებით.
ალექს რაუფოღლუ არის RFE/RL-ის უფროსი კორესპონდენტი ვაშინგტონში.
