უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ამერიკელმა მოლაპარაკებლებმა წამოჭრეს შესაძლებლობა, უკრაინამ გაიყვანოს დარჩენილი ძალები აღმოსავლეთ დონბასიდან ნატოში გაწევრიანების ან ნატოს მსგავსი უსაფრთხოების გარანტიების სანაცვლოდ.
ეს წინადადება განიხილეს დონალდ ტრამპის სიძემ, ჯარედ კუშნერმა და უძრავი ქონების დეველოპერმა სტივ ვიტკოფმა, რომლებმაც ზელენსკის დუბლინში შეხვდნენ ხუთშაბათს, მას შემდეგ რაც მოსკოვში რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინთან გამართეს მოლაპარაკებები. ზელენსკის თქმით, პირველად სწორედ ამ შეხვედრაზე წამოიჭრა ეს იდეა.
„ამერიკელებმა დასვეს კითხვა: ‘თუ უკრაინა ნატოში შევა, გაიყვანს უკრაინა ჯარებს დონბასიდან?’“ – განაცხადა ზელენსკიმ პარასკევს გაკეთებულ განცხადებაში, რომელიც მისმა ოფისმა შაბათს გაავრცელა. მისი თქმით, წინადადება ბუნდოვანი იყო და არ მოიცავდა ამერიკელი სამშვიდობო ძალების ადგილზე განთავსებას.
ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ ნებისმიერ წინადადებას, რომელიც შეიცავს უსაფრთხოების გარანტიებს, უკრაინის სამხედრო ძალებზე შეზღუდვების არქონას და ქვეყნის აღსადგენად საჭირო ფინანსებს, რეფერენდუმზე გაიტანდა. მისი თქმით, ამ წინადადებამ დაარწმუნა, რომ „ნატო კვლავ დღის წესრიგშია“, თუმცა გააფრთხილა: „თქვენ ასევე მოისმინეთ პუტინის სიგნალები და ეს უკიდურესად რთული საუბარია.“
უკრაინა დიდი ხანია ცდილობს ნატოში გაწევრიანებას, თუმცა ამას წარსულში აშშ და სხვა ქვეყნები ეწინააღმდეგებოდნენ, მაშინ როცა რუსეთი აცხადებს, რომ კიდევ ერთი ნატოს წევრი მის საზღვართან მიუღებელია. კიევი უარყოფს სუვერენული ტერიტორიის დათმობას, ხოლო ზელენსკიმ კატეგორიულად გამორიცხა უკრაინის მიწების გადაცემა რუს „ტერორისტებზე“.
რუსეთი აკონტროლებს უკრაინის ტერიტორიის დაახლოებით მეხუთედს, მათ შორის დონეცკისა და ლუგანსკის უმეტეს ნაწილს – ორ რეგიონს, რომლებიც დონბასს ქმნიან. მოსკოვი დაჟინებით მოითხოვს, რომ უკრაინამ დათმოს მთელი აღმოსავლეთი რეგიონი. დონეცკისა და ლუგანსკის იმ მცირე ტერიტორიების დათმობა, რომლებიც ჯერ კიდევ უკრაინის კონტროლქვეშაა, კიევისთვის სიმბოლურად მნიშვნელოვანი იქნებოდა.
რუსეთს წარსულში მოუთხოვია ტერიტორიული დათმობები, უკრაინის შეიარაღებული ძალების ზომის შეზღუდვა და კიევის ნეიტრალიტეტის გარანტია. უკრაინამ ეს პირობები უარყო, რადგან მიიჩნევს, რომ ისინი მომავალში თავდაცვის შესაძლებლობას წაართმევდა. ზელენსკის არაერთხელ უთქვამს, რომ უკრაინამ უნდა დაიბრუნოს რუსეთის მიერ ოკუპირებული ოთხი რეგიონის ტერიტორიები და ასევე ყირიმი, რომელიც მოსკოვმა 2014 წელს მიიერთა.
მისი თქმით, ომი მხოლოდ მაშინ დასრულდება, თუ ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებას დასავლელი პარტნიორების რეალური უსაფრთხოების გარანტიები დაუჭერს მხარს. რუსეთი კი დაჟინებით აცხადებს, რომ ბრძოლას არ შეწყვეტს, სანამ საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმება, რომელიც ტერიტორიულ და უსაფრთხოების საკითხებს მოიცავს, არ გაფორმდება.
ბოლო მოლაპარაკებები წინ უძღოდა ამ კვირაში აბუ-დაბიში გამართულ შეხვედრებს უკრაინის, რუსეთისა და აშშ-ის წარმომადგენლებს შორის. ამერიკელი დელეგატების შეხვედრები შედგა კიევსა და ვაშინგტონს შორის დაძაბულობის ფონზე, რაც უკრაინის მიერ რუსეთის შიდა ნავთობობიექტებზე განხორციელებულ დარტყმებს მოჰყვა. ტრამპმა უკრაინას სთხოვა, შეეჩერებინა ასეთი თავდასხმები, რათა რუსული დიზელის მიწოდება შენარჩუნებულიყო და გლობალური საწვავის ფასები შემცირებულიყო.
ზელენსკიმ ასევე დაადანაშაულა SpaceX იმაში, რომ არ ამბობს სიმართლეს უკრაინის Starshield სატელიტურ სისტემაზე დაწესებული შეზღუდვების შესახებ და აღნიშნა, რომ ეს გადაწყვეტილება, როგორც ჩანს, „პოლიტიკურია“ და არა „ტექნიკური“.
მისი თქმით, შეზღუდვები ხუთი დღეა მოქმედებს და უკრაინულ დრონებს არ აძლევს საშუალებას, 161 კმ/სთ (100 მილი/სთ) სიჩქარეზე სწრაფად იფრინონ – უფრო მაღალი სიჩქარისას კავშირი იკარგება. შედეგად, უკრაინას აღარ შეუძლია რუსული რეაქტიული Shahed დრონების ჩამოგდება, ხოლო საკუთარი საშუალო რადიუსის დარტყმები ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მნიშვნელოვნად შეიზღუდა.
„გარდიანთან“ და სხვა ჟურნალისტებთან საუბრისას კიევში, პრეზიდენტის სასახლეში, ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინის სამხედრო ხელმძღვანელობას დაავალა, საკითხი SpaceX-თან, პენტაგონსა და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტთან დაეყენებინათ. მისი თქმით, „არ არსებობს მკაფიო ახსნა“ ამ შეზღუდვების შესახებ და პრობლემა დაფიქსირდა „მთელ ფრონტის ხაზზე“.
„კომპანიასთან ინსტიტუციურ დონეზე მიმდინარეობს საუბრები. თავდაცვის სამინისტრომ SpaceX-ს ესაუბრა. მათ უპასუხეს: ‘ჩვენ არ ვაწესებთ არანაირ შეზღუდვებს.’ ამბობენ, რომ ეს ტექნიკური ხარვეზია. ჩვენ ამას არ ვეთანხმებით,“ – განაცხადა მან.
„საკითხი არ არის, ვენდობით თუ არა მათ. შესაძლოა, დამატებითი შემოწმებები ჩატარდეს. მაგრამ ყოველდღე, სხვადასხვა მიმართულებით ვამოწმებთ და ყოველდღე ვიღებთ იმავე დასტურს. ეს არ არის ცალკეული შემთხვევები – ეს მასშტაბურია.“
უკრაინა ეჭვობს, რომ ინტერნეტის შენელება აშშ-ის განზრახ ტაქტიკაა, რათა ზელენსკიზე პუტინთან დათმობებზე წასასვლელად ზეწოლა მოახდინოს. ეს შემთხვევა წინა თვეს მომხდარ ანალოგიურ ინციდენტს მოჰყვა და დაემთხვა აბუ-დაბიში აშშ-ის შუამავლობით გამართულ მოლაპარაკებებს.
ზელენსკიმ ასევე უარყო პუტინის შეთავაზება „ჰუმანიტარული მისიის“ შესახებ აღმოსავლეთ ქალაქ კონსტანტინოვკაში და მას უკრაინული ჯარების გაყვანის მცდელობა უწოდა, რათა რუსულ ძალებს ქალაქის ოკუპირების საშუალება მიეცეთ. რუსეთმა მოითხოვა ხუთდღიანი ცეცხლის შეწყვეტა, რომელიც შარშან ოკუპირებულ ოლეშკიში გამოცხადებულ ზავს ემსგავსება, საიდანაც მშვიდობიანი მოსახლეობა ევაკუირებული იქნა.
„ეს აბსოლუტურად პრიმიტიული ნაბიჯია. პუტინს უბრალოდ უნდა, რომ ჩვენ დავტოვოთ კონსტანტინოვკა, რათა მათ შეძლონ ქალაქში შესვლა და მთლიანად დაიკავონ იგი,“ – განაცხადა ზელენსკიმ. მისი თქმით, მშვიდობიანი მოსახლეობა უკვე გაიქცა რეგიონიდან, სადაც ქუჩა-ქუჩა მძაფრი ბრძოლები გრძელდება და რუსეთს დიდი დანაკარგები აქვს.
ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ ოლეშკის ზავის გავრცელება შესთავაზა ახლომდებარე, რუსების მიერ ოკუპირებულ სოფლებზე და ქალაქებზე, რომლებიც დნეპრის გასწვრივ მდებარეობს სამხრეთ უკრაინაში, თუმცა პუტინმა ეს იდეა უარყო. მისი თქმით, პუტინის რეალური მიზანია კონსტანტინოვკის, სლოვიანსკისა და კრამატორსკის უკრაინული გარნიზონების ხელში ჩაგდება.
უკრაინის პრეზიდენტმა ასევე „შემაშფოთებლად“ შეაფასა რუსეთის განახლებული მოთხოვნები ევროპის უსაფრთხოების არქიტექტურასთან დაკავშირებით. მოსკოვმა კვლავ წამოაყენა მოთხოვნა, რომ ნატო დაუბრუნდეს 1997 წლამდე არსებულ კონფიგურაციას, ანუ იმ პერიოდს, სანამ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნები, მათ შორის ბალტიისპირეთის სახელმწიფოები, ალიანსს შეუერთდებოდნენ. რუსეთმა ეს მოთხოვნა პირველად 2021 წელს წამოაყენა, რამდენიმე თვით ადრე, ვიდრე უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრა დაიწყებოდა 2022 წლის თებერვალში.
აშშ-მა და სხვა დასავლურმა ქვეყნებმა მაშინვე უარყვეს ეს მოთხოვნები. ზელენსკის თქმით, მათი განახლება თითქმის ხუთწლიანი სრულმასშტაბიანი ომის შემდეგ შემაშფოთებელი სიგნალია და იმპერიული აზროვნების მაჩვენებელია. „პუტინის სურვილი, შეცვალოს საზღვრები ევროპაში, ფაქტია,“ – აღნიშნა მან და დაამატა: „ყველაფერს ვერ გადავატრიალებთ.“
ევროპის უსაფრთხოების საკითხები ასევე განიხილეს ბოლო მოლაპარაკებების დროს. პუტინისა და კრემლის ოფიციალური პირების კომენტარებიდან ჩანს, რომ რუსეთის პოზიცია არ შეცვლილა და მისი ტერიტორიული და ნეიტრალიტეტის მოთხოვნები კვლავაც სცილდება იმას, რაზეც უკრაინა თანახმაა.
ზელენსკის თქმით, დუბლინში ევროპელ ლიდერებთან ბოლო შეხვედრებმა ხელშესახები შედეგები გამოიღო, მათ შორის დანიის დაპირება, მიაწოდოს F-16-ის თვითმფრინავებისთვის საბრძოლო მასალა, რომლითაც რუსული დრონების ჩამოგდება ხდება, ასევე ენერგეტიკული დახმარების პაკეტები კიევისა და სხვა უკრაინული ქალაქებისთვის.
მისი თქმით, რუსეთი „ყველაფერს დებს“ ზამთრის კამპანიაზე. მოსკოვმა ბოლო თვეებში გააძლიერა თავდასხმები უკრაინის ქალაქებზე, რათა მშვიდობიანი მოსახლეობა კაპიტულაციაზე აიძულოს. ზელენსკის აზრით, აშშ-ის კონგრესს შეუძლია პუტინზე ზეწოლა მოახდინოს სანქციების კანონმდებლობის მიღებით და უკრაინისთვის იარაღის მიწოდებით.
ბოლო მოლაპარაკებები კიევსა და ვაშინგტონს შორის დამატებითი დაძაბულობის ფონზე მიმდინარეობს. ზელენსკიმ მანამდეც დაადანაშაულა ამერიკელი ოფიციალური პირები უკრაინისთვის Starlink-ის ინტერნეტსერვისის შეზღუდვაში, რომელსაც თავდაცვითი ოპერაციების კოორდინაციისთვის იყენებს, ხოლო ტრამპმა განაცხადა, რომ „უკრაინას ახალი პრეზიდენტი სჭირდება“ და ახალი არჩევნების ჩატარებისკენ მოუწოდა.
არჩევნები უკრაინაში საომარი მდგომარეობის პირობებში შეჩერებულია. ზელენსკის არაერთხელ უთქვამს, რომ მზად არის, არჩევნები რამდენიმე თვეში ჩაატაროს სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევის შემდეგ და ნატოში გაწევრიანების სანაცვლოდ პრეზიდენტის პოსტზე უარი თქვას.
