უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ამერიკელმა მოლაპარაკეებმა პირველად დასვეს კითხვა, თუ მზად იქნებოდა კიევი აღმოსავლეთ დონბასიდან დარჩენილი ძალების გაყვანაზე, სანაცვლოდ ნატოში გაწევრიანების ან მსგავსი უსაფრთხოების გარანტიების მიღების შემთხვევაში.
„ამერიკელებმა დასვეს კითხვა: ‘რა მოხდება, თუ უკრაინა ნატოში შევიდა? უკრაინა დონბასიდან გავა?’ ეს იყო პირველი შემთხვევა, როცა ასეთი საკითხი წამოიჭრა,“ — განუცხადა ზელენსკიმ ჟურნალისტებს შაბათს, რაზეც ასევე 13 ნოემბერს გავრცელდა ინფორმაცია.
ეს წინადადება მას ამერიკელმა დელეგატებმა ჯარედ კუშნერმა, დონალდ ტრამპის სიძემ, და უძრავი ქონების დეველოპერმა სტივ ვიტკოფმა შესთავაზეს. ზელენსკის თქმით, დეტალები ბუნდოვანი იყო და არ მოიცავდა ამერიკელი სამშვიდობო ჯარების ადგილზე ყოფნას. მისი თქმით, ნებისმიერი შეთანხმება უნდა მოიცავდეს ცეცხლის შეწყვეტას და რეალურ უსაფრთხოების გარანტიებს, რომელსაც დასავლელი პარტნიორები უზრუნველყოფენ.
ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ უკრაინა პრინციპულად ეწინააღმდეგება ტერიტორიის დათმობას, თუმცა მზად იქნებოდა უსაფრთხოების ყოვლისმომცველი პაკეტის რეფერენდუმზე გატანაზე, თუ აშშ და სხვა ნატოს პარტნიორები კონკრეტულ გარანტიებს შესთავაზებდნენ. ასეთი პაკეტი, მისი თქმით, უნდა მოიცავდეს უსაფრთხოების გარანტიებს, უკრაინის სამხედრო ძალებზე შეზღუდვების არარსებობას და ქვეყნის აღსადგენად ფინანსურ დახმარებას.
„მე ვეტყოდი უკრაინელ ხალხს ასეთი შესაძლო შეთანხმების დადებითი და უარყოფითი მხარეების შესახებ,“ — აღნიშნა მან, დაამატა, რომ „გვჭირდება კონკრეტიკა, რომელიც ჯერ არ არსებობს, და ეს ყველაფერი განხილვის პროცესშია.“ ზელენსკიმ ხაზი გაუსვა, რომ გადაწყვეტილებას ერთპიროვნულად ვერ მიიღებს და კიევი ოფიციალურად არ აღიარებს უკრაინის არც ერთ ნაწილს რუსეთის საკუთრებად.
დონბასი მოიცავს აღმოსავლეთ რეგიონებს — დონეცკსა და ლუგანსკს. რუსეთი 2014 წლიდან ამ რეგიონების დიდ ნაწილს აკონტროლებს და 2022 წელს, მასშტაბური შეჭრის შემდეგ, ოფიციალურად გამოაცხადა მათი ანექსია. ამჟამად რუსეთი უკრაინის ტერიტორიის დაახლოებით მეხუთედს აკონტროლებს, მათ შორის დონეცკისა და ლუგანსკის უმეტეს ნაწილს.
დონბასის იმ მცირე ნაწილების დათმობა, რომლებიც ჯერ კიდევ უკრაინის კონტროლქვეშაა, სიმბოლურად მნიშვნელოვანი იქნებოდა კიევისთვის, რადგან ეს რუსეთის კონტროლის აღიარებას ნიშნავს. კრემლი უკრაინისგან მთელი აღმოსავლეთ დონბასის დათმობას ითხოვს, ხოლო დონეცკის რეგიონის გადაცემა რუსეთისთვის ომის დასრულების ერთ-ერთ მთავარ პირობას წარმოადგენს.
ზელენსკიმ კატეგორიულად გამორიცხა ტერიტორიის დამატებით დათმობა რუს „ტერორისტებზე“. მან ადრე არაერთხელ განაცხადა, რომ უკრაინა გეგმავს რუსეთის მიერ ოკუპირებული ოთხი რეგიონის და ყირიმის დაბრუნებას, რომელიც მოსკოვმა 2014 წელს მიიერთა.
კიევი დიდი ხანია ცდილობს ნატოში გაწევრიანებას, როგორც ნებისმიერი სამშვიდობო შეთანხმების ნაწილის, რათა მომავალში რუსული საფრთხეები აიცილოს. რუსეთი აცხადებს, რომ უკრაინის ალიანსში გაწევრიანება მიუღებელია, მოითხოვს უკრაინის მუდმივ ნეიტრალიტეტს და არაერთხელ დაემუქრა დასავლელ ჯარებს, თუ ისინი იქ განთავსდებიან. მოსკოვმა ასევე მოითხოვა უკრაინის სამხედრო ძალების ზომის შეზღუდვა და ნატოს დაბრუნება 1997 წლის კონფიგურაციაზე, ანუ იმ მდგომარეობაზე, სანამ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნები, მათ შორის ბალტიისპირეთის სახელმწიფოები, ალიანსს შეუერთდებოდნენ.
უკრაინამ ეს პირობები უარყო, არგუმენტით, რომ შეიარაღებული ძალების შეზღუდვა მომავალში შეჭრის წინააღმდეგ ბრძოლის შესაძლებლობას წაართმევს. ამერიკელი ოფიციალური პირები ადრე აცხადებდნენ, რომ უკრაინის ნატოში გაწევრიანება დღის წესრიგში არ იყო, თუმცა კიევს შეეძლო ალიანსის წევრობის მსგავსი უსაფრთხოების გარანტიების მიღება. ზელენსკის თქმით, ბოლო წინადადებამ მას დააჯერა, რომ „ნატო კვლავ დღის წესრიგშია“, თუმცა გააფრთხილა: „თქვენ ასევე გსმენიათ პუტინის სიგნალები, და ეს უკიდურესად რთული საუბარია.“
მან რუსეთის მიერ ევროპის უსაფრთხოების არქიტექტურის განახლებული განხილვა „შემაშფოთებლად“ შეაფასა და აღნიშნა, რომ პუტინის მიერ 2021 წელს წამოყენებული მოთხოვნების დაბრუნება, რუსეთის მასშტაბური შეჭრის წინ, იმპერიული აზროვნების საგანგაშო გამოვლინებაა. „პუტინის სურვილი, შეცვალოს საზღვრები ევროპაში, ფაქტია,“ — განაცხადა ზელენსკიმ და ხაზი გაუსვა: „ჩვენ ვერ გადავატრიალებთ ყველაფერს.“
ზელენსკიმ ასევე დაადანაშაულა SpaceX-ი სიმართლის დამალვაში უკრაინის Starshield სატელიტური სისტემის შეზღუდვებთან დაკავშირებით, აღნიშნა, რომ სიჩქარის ლიმიტების დაწესების გადაწყვეტილება „პოლიტიკური“ იყო და არა „ტექნიკური“.
პარასკევს გამოსვლისას, მან თქვა, რომ უკრაინული დრონების შეზღუდვები უკვე ხუთი დღეა მოქმედებს. დრონებს აღარ შეუძლიათ 161 კმ/სთ (100 მილი/სთ) სიჩქარეზე გადაადგილება, რადგან ამაზე მაღალი სიჩქარისას კავშირი იკარგება. შედეგად, უკრაინულ ძალებს აღარ შეუძლიათ რუსული რეაქტიული Shahed დრონების ჩამოგდება, ხოლო უკრაინის საშუალო დისტანციის დარტყმები რუსეთით ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მნიშვნელოვნად შეიზღუდა.
Guardian-ისა და სხვა ჟურნალისტებთან კიევის პრეზიდენტის სასახლეში საუბრისას, ზელენსკიმ თქვა, რომ უკრაინის სამხედრო ხელმძღვანელობას სთხოვა საკითხის SpaceX-თან, პენტაგონთან და აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტთან განხილვა.
„კომპანიასთან ინსტიტუციურ დონეზე მიმდინარეობდა საუბარი. თავდაცვის სამინისტრომ SpaceX-თან ისაუბრა. მათ უპასუხეს: ‘ჩვენ არ ვაწესებთ რაიმე შეზღუდვებს.’ ამბობენ, რომ ეს ტექნიკური საკითხია. ჩვენ არ გვჯერა, რომ ასეა,“ — აღნიშნა მან.
„არ არსებობს მკაფიო ახსნა“ ამ შეზღუდვებისთვის, დაამატა ზელენსკიმ, და თქვა, რომ პრობლემა „მთელ ფრონტის ხაზზე“ გამოვლინდა.
„საუბარი არ არის იმაზე, გვჯერა თუ არა მათი. შესაძლოა, დამატებითი შემოწმებები იყოს საჭირო. მაგრამ ყოველდღე, სხვადასხვა მიმართულებით ვამოწმებთ ამას. ყოველდღე ვიღებთ იმავე დადასტურებას. ასე რომ, ეს არ არის ცალკეული შემთხვევები — ეს მასშტაბური პრობლემაა,“ — განაცხადა მან.
უკრაინა ეჭვობს, რომ ინტერნეტის შენელება აშშ-ის მიზანმიმართული ტაქტიკაა, რათა ზელენსკი აიძულონ დათმობებზე წავიდეს რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინთან. ეს წინა თვეში მსგავსი პრობლემის შემდეგ მოხდა და დაემთხვა აშშ-ის შუამავლობით აბუ-დაბიში გამართულ მოლაპარაკებებს, სადაც უკრაინელი და რუსი წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ.
დონბასზე წინადადება გაჩნდა ომის დასრულებისკენ მიმართული დიპლომატიური ძალისხმევის ფონზე. კუშნერი და ვიტკოფი მოსკოვში ჩავიდნენ პუტინთან მოლაპარაკებებზე და შემდეგ ზელენსკის დუბლინში შეხვდნენ ხუთშაბათს. აშშ-ის, რუსეთისა და უკრაინის წარმომადგენელთა სამმხრივმა მოლაპარაკებებმა აბუ-დაბიში 10-11 ნოემბერს გარღვევას ვერ მიაღწია, თუმცა მხარეებმა შეთანხმდნენ, რომ დაიწყებენ მასშტაბური ტყვეთა გაცვლის მომზადებას.
პუტინისა და კრემლის წარმომადგენლების კომენტარები მიუთითებს, რომ რუსეთის პოზიცია არ შეცვლილა და მისი მოთხოვნები ტერიტორიაზე და უკრაინის ნეიტრალიტეტზე ბევრად სცდება იმას, რასაც კიევი მზადაა მიიღოს. ვაშინგტონი ჯერჯერობით არ გამოხმაურებია ზელენსკის ნატოს წინადადების შესახებ განცხადებას.
ზელენსკიმ პუტინის „ჰუმანიტარული მისიის“ შეთავაზება აღმოსავლეთ ქალაქ კონსტანტინოვკაში ხრიკად შეაფასა. რუსეთმა მოითხოვა ხუთდღიანი ცეცხლის შეწყვეტა, რომელიც გასულ თვეში ოკუპირებულ ოლეშკიში განხორციელებულ ზავის მოდელზეა აგებული, საიდანაც მშვიდობიანი მოსახლეობა ევაკუირდა.
„ეს აბსოლუტურად პრიმიტიული ნაბიჯია. პუტინს უბრალოდ უნდა, რომ ჩვენ დავტოვოთ კონსტანტინოვკა, რათა მათ შეეძლოთ შევიდნენ და მთელი ქალაქი დაიკავონ,“ — განაცხადა ზელენსკიმ. მისი თქმით, მოსახლეობა უკვე გაიქცა რეგიონიდან, რადგან ქუჩა-ქუჩა მძაფრი ბრძოლები მიმდინარეობს და რუსული დანაკარგები დიდია.
ზელენსკიმ თქვა, რომ ოლეშკის ზავის გამეორება შესთავაზა ახლომდებარე რუსეთით ოკუპირებულ სოფლებში და ქალაქებში, დნეპრის გასწვრივ, თუმცა პუტინმა ეს იდეა უარყო. მისი თქმით, პუტინის რეალური მიზანი კონსტანტინოვკის, სლავიანსკისა და კრამატორსკის უკრაინული გარნიზონის ქალაქების დაპყრობაა.
მიუხედავად ამისა, არსებობს შესაძლო თანამშრომლობის მცირე ნიშნები. გასულ თვეში, აშშ-ის პირველი ლედი მელანია ტრამპი დაეხმარა ხერსონის რეგიონში დროებითი ზავის მიღწევას, რათა ევაკუაცია და ჰუმანიტარული დახმარების მიწოდება შესაძლებელი ყოფილიყო.
ბოლო მოლაპარაკებები კიევისა და ვაშინგტონის დაძაბული ურთიერთობის შემდეგ გაიმართა, რაც უკრაინის მიერ რუსეთის შიდა ნავთობგადამამუშავებელ ობიექტებზე დარტყმებს მოჰყვა. აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა უკრაინას სთხოვა, შეეჩერებინა ეს თავდასხმები, რათა რუსული დიზელის მიწოდება გამარტივებულიყო და გლობალური საწვავის ფასები შემცირებულიყო, რომელიც აშშ-ისა და ისრაელის მიერ ირანზე თავდასხმის შემდეგ, თებერვალში, გაიზარდა.
შემდეგ ზელენსკიმ დაადანაშაულა ამერიკელი ოფიციალური პირები უკრაინის Starlink ინტერნეტსერვისის შეზღუდვაში, რომელსაც კიევი თავდაცვითი ოპერაციების კოორდინაციისთვის იყენებს. ტრამპმა განაცხადა, რომ „უკრაინას ახალი პრეზიდენტი სჭირდება“ და ახალი არჩევნების ჩატარება მოითხოვა.
უკრაინაში არჩევნები შეჩერებულია, სანამ საომარი მდგომარეობა მოქმედებს. ზელენსკიმ ადრე თქვა, რომ მზად იქნებოდა არჩევნების ჩატარებაზე სამშვიდობო შეთანხმებიდან რამდენიმე თვეში და პრეზიდენტობის დატოვებაზე ნატოში გაწევრიანების სანაცვლოდ.
ზელენსკის თქმით, ბოლო შეხვედრები ევროპელ ლიდერებთან, რომლებიც დუბლინში გაიმართა, რეალური შედეგები გამოიღო, მათ შორის დანიის დაპირება F-16 ტიპის თვითმფრინავებისთვის საბრძოლო მასალის მიწოდებაზე, რომლებიც რუსული დრონების ჩამოსაგდებად გამოიყენება, ასევე ენერგეტიკული დახმარების პაკეტები კიევისა და სხვა უკრაინული ქალაქებისთვის.
რუსეთი „ყველაფერს დებს“ ზამთრის კამპანიაზე, — აღნიშნა მან, დაადანაშაულა მოსკოვი უკრაინულ ქალაქებზე თავდასხმების გაძლიერებაში, რათა მშვიდობიანი მოსახლეობა დანებებაზე აიძულოს. ზელენსკის თქმით, აშშ-ის კონგრესს შეუძლია პუტინზე ზეწოლა მოახდინოს სანქციების კანონების მიღებით და უკრაინისთვის იარაღის მიწოდებით.
