ამ კვირაში გლობალური პოლიტიკური ცენტრი მყარად აზიაში გადაინაცვლებს, რადგან მსოფლიოს ლიდერები ერთმანეთს მიყოლებით მაღალი დონის სამიტებზე შეიკრიბებიან — ჩინეთსა და აშშ-ს შორის გავლენისათვის ბრძოლის ფონზე.
პეკინს „სახლში თამაშის“ უპირატესობა ექნება, როდესაც დონალდ ტრამპს თავის სამხრეთ ტექნოლოგიურ ცენტრში, შენჟენში, აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის (APEC) ლიდერთა შეხვედრაზე უმასპინძლებს. სამიტი იმართება ორი კვირის შემდეგ მას შემდეგ, რაც აშშ-ის ლიდერმა შუალედური არჩევნები წააგო.
სამიტი ასევე ემთხვევა უხერხულ ფაქტს: ცნობილი გახდა, რომ Nvidia-ს — ამერიკული ჩიპების მწარმოებელი კომპანიის, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში მსოფლიოს ყველაზე ძვირადღირებული კომპანია იყო — ხელმძღვანელი ურთიერთობაში იყო ქალთან, რომელსაც აშშ-ის დაზვერვა ჩინეთის ჯაშუშად მიიჩნევს.
APEC მსოფლიო მშპ-ს 60%-ზე მეტს წარმოადგენს და ძირითადად თავისუფალი ვაჭრობისა და მულტილატერალიზმის ხელშეწყობას ემსახურება. თუმცა, წლევანდელი შეხვედრის მთავარი თემა შესაძლოა გახდეს უკვე დადასტურებული სამმხრივი შეხვედრა დონალდ ტრამპს, ჩინეთის პრეზიდენტ სი ძინპინსა და რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს შორის.
ამ სამმხრივ შეხვედრას თანამედროვე იალტის კონფერენციას ადარებენ — 1945 წელს, როცა აშშ-ის მაშინდელი პრეზიდენტი ფრანკლინ დელანო რუზველტი, ბრიტანეთის უინსტონ ჩერჩილი და საბჭოთა ლიდერი იოსებ სტალინი ყირიმში შეხვდნენ და მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ევროპა გაიყვეს. თუმცა, ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ „იალტა 2.0“, რომელიც უკრაინასა და ტაივანზე მათ გარეშე მიიღებს გადაწყვეტილებებს, ნაკლებად სავარაუდოა.
ნევადის უნივერსიტეტის პოლიტიკის მეცნიერების დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორი სიაოიუ პუ ამბობს, რომ სამმხრივი შეხვედრა „შეიძლება უფრო სიმბოლური იყოს, ვიდრე შინაარსობრივი, თუმცა სიმბოლიკასაც დიდი მნიშვნელობა აქვს დიდ სახელმწიფოებს შორის დიპლომატიაში.
„ტრამპი, როგორც ჩანს, ბირთვული იარაღის კონტროლითა და დენუკლეარიზაციით არის დაინტერესებული. სი ძინპინის პრიორიტეტი, სავარაუდოდ, ვაშინგტონთან სტაბილური ურთიერთობის შენარჩუნება იქნება, პარალელურად ჩინეთის სტრატეგიული პარტნიორობის შენარჩუნებით რუსეთთან. პუტინი კი ცდილობს, უკრაინაზე ვაჭრობის ბერკეტი შეინარჩუნოს.“
APEC-ის სამიტი ოთხშაბათს იწყება და წინ უძღვის სხვა დიპლომატიური შეხვედრების სერია, რომელთაგანაც ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის (ASEAN) სამიტია ფილიპინებში, რომელიც კვირას იწყება და მას ტრამპიც დაესწრება.
მანილაში ყოფნისას, აშშ-ის ოფიციალური პირები ე.წ. „კვად“-ის (ავსტრალია, ინდოეთი, იაპონია და აშშ) შეხვედრას გამართავენ სამიტის პარალელურად. ამასთანავე, ფრანკოფონური სამიტი, რომელშიც მონაწილეობენ კანადის პრემიერ-მინისტრი მარკ კარნი და საფრანგეთის პრეზიდენტი ემანუელ მაკრონი, პარალელურად კამბოჯაში ტარდება.
ყველა ამ სამიტზე მთავარი გლობალური საკითხები იქნება ხელოვნური ინტელექტის (AI) მიწოდების ჯაჭვები და მმართველობა, ტარიფების შემცირება და მწვანე ენერგიაზე გადასვლა. ტრამპის მთავარი აქცენტი დენუკლეარიზაციაზეა. რეგიონული ყურადღების ცენტრშია სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, სადაც პეკინმა სადავო წყლებში მასშტაბური სამხედრო ბაზები ააშენა, ასევე ინდონეზიის გიგანტური ტყის ხანძრების კვამლი, რომელიც მთელ რეგიონს ფარავს.
მიანმარში ჰუმანიტარული და უსაფრთხოების კრიზისი მუდმივ პრობლემად რჩება, ისევე როგორც ტაივანის სტატუსი, რომელსაც ჩინეთი არ აღიარებს. თვითმმართველი კუნძული APEC-ზე თავის წარმომადგენლად ტექნოლოგიური კომპანია Acer-ის დამფუძნებელს აგზავნის.
უკვე ათწლეულზე მეტია, ვაშინგტონის ჩართულობა რეგიონში ჩინეთის აღმავლობის შიშით არის განპირობებული. 2011 წელს მაშინდელმა პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ ავსტრალიის პარლამენტში განაცხადა, რომ აშშ „წყნარი ოკეანის ძალაა და აქ დარჩება“ — ეს პოლიტიკა „პივოტი აზიაში“ სახელითაა ცნობილი.
ინტენსიური დიპლომატიისა და სავაჭრო შეთანხმებების სტრატეგია ჯო ბაიდენმაც გააგრძელა, რომელიც იმედოვნებდა, რომ კონტინენტზე მოკავშირეებს მოიზიდავდა, ვისაც ორივე ზესახელმწიფოსთან ბალანსის დაცვა სურდა.
ზოგი ანალიტიკოსი ტრამპის ტრანზაქციურ სტილს აზიაში სწორედ ამ პივოტის პოლიტიკის გაგრძელებად მიიჩნევს. თუმცა, პრეზიდენტის არაპროგნოზირებადობამ და მერყეობამ მცირე ქვეყნებში შიში გამოიწვია — მათთვის ჩინეთი უფრო პროგნოზირებად პარტნიორად რჩება.
სინგაპურის ISEAS-იუსოფ იშაკის ინსტიტუტის ეკონომისტმა ჯაიანტ მენონმა აღნიშნა, რომ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნები „მომავლისთვის ემზადებიან, სადაც აშშ-ზე დამოკიდებულება შემცირდება“ — მათ შორის ერთმანეთთან და ევროკავშირთან შეთანხმებების გაფორმებით.
„გაურკვევლობის პირობებში და ადმინისტრაციის პირობებში, რომელიც ნებისმიერ კანონიერ გზას იყენებს ტარიფების დასაწესებლად, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებს კიდევ ერთი ტარიფების ტალღის გადატანა მხოლოდ რეგიონული ინტეგრაციის გაღრმავებითა და აშშ-ის ბაზრის მიღმა დივერსიფიკაციით შეუძლიათ,“ — წერს მენონი East Asia Forum-ში.
თუმცა, პეკინის უფრო პროგნოზირებადი პოლიტიკა არ ნიშნავს, რომ ის რეგიონული მეზობლებისთვის უფრო მისაღებია. ჩინეთის პრემიერ-მინისტრ ლი ციანგს მანილაში ASEAN-ის სამიტზე, განსაკუთრებით სამხრეთ ჩინეთის ზღვის საკითხზე, რთული მოლაპარაკებები ელის.
ჩინეთის უმაღლესმა დიპლომატმა ვან იიმ ცოტა ხნის წინ მანილას მოუწოდა, რომ „შეაკავოს“ ფილიპინელი პოლიტიკოსები, რომლებიც, მისი თქმით, არაერთხელ „აცამტვერებენ“ პეკინს — მას შემდეგ, რაც ქვეყანაში სადავო წყლებზე ხმამაღალი პროტესტი გაჩნდა.
ბრუნეი, ჩინეთი, მალაიზია, ფილიპინები, ტაივანი და ვიეტნამი ათწლეულებია, სამხრეთ ჩინეთის ზღვის დატვირთულ წყლებში ტერიტორიულ დავებში არიან ჩართული, სადაც შესაძლოა ნავთობისა და გაზის საბადოები იყოს. ვაშინგტონმა სამხედრო გემები გაგზავნა „ნავიგაციის თავისუფლების ოპერაციებში“, მიუხედავად ჩინეთის პროტესტისა, თუმცა ტრამპის მეორე ვადაზე აშშ-ის ყურადღება ირანში, უკრაინაში, ვენესუელაში, პალესტინასა და ისრაელში არსებულ კრიზისებზე გადაერთო.
სამხრეთ ჩინეთის ზღვის შეთანხმების გაფორმება, რაზეც დიდი ხანია მუშაობენ, წლევანდელ ASEAN-ის სამიტზე მოსალოდნელი აღარ არის. მიუხედავად ყოველთვიური შეხვედრებისა, მოლაპარაკებები მომავალ წელს გაგრძელდება, როდესაც ასოციაციის თავმჯდომარეობა სინგაპურს გადაეცემა.
ASEAN-ის სამიტის დიპლომატები ყურადღებას მიაქცევენ მიანმარსაც, რომელიც რეინტეგრაციას ცდილობს. ჯგუფის თითოეული ქვეყანა აფასებს, როგორ მოექცეს იზოლირებულ მეზობელს. ამ კვირის სამიტების დრო ემთხვევა საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომელიც ხუთშაბათს შეიძლება მიანმარს გენოციდში დაადანაშაულოს. სამხედრო გადატრიალების ლიდერი მინ აუნ ჰლაინგი კვლავაც აკრძალულია ASEAN-ში, თუმცა წარმომადგენლის გაგზავნა შეუძლია.
აზიის დიპლომატიური კვირა მომავალ თვეში მაიამიში, ფლორიდაში დაგეგმილი G20-ის სამიტით გაგრძელდება, რომელზეც სი ძინპინის დასწრება მოსალოდნელია, თუ აშშ-ჩინეთის ურთიერთობები სტაბილურად გაგრძელდება.
დამატებითი კვლევა: იუ-ჩენ ლი
