24 წლის პოლონელი მამაკაცი, რომელიც ეჭვმიტანილია კრაკოვის გადატვირთულ მთავარ ბაზრის მოედანზე ექვსი ადამიანის და საკუთარი ოჯახის სამი წევრის მკვლელობაში, საავადმყოფოში გარდაიცვალა, - განაცხადეს რეგიონულმა პოლიციამ ორშაბათს დილით.
„გაცნობებთ, რომ ტრაგიკული მოვლენების ჩამდენი პირი დღეს დილით საავადმყოფოში გარდაიცვალა,“ - დაწერა მალოპოლსკის პოლიციამ X-ზე. ეჭვმიტანილი, რომელსაც ადგილობრივი მედია მიხალ ო-ს სახელით იცნობს, პოლიციასთან სროლისას ორი დღის წინ მძიმედ დაიჭრა.
შეტევა დაიწყო შაბათს, ადგილობრივი დროით დაახლოებით 15:00 საათზე, როდესაც ეჭვმიტანილი დიდი სიჩქარით შევარდა ძველი ქალაქის მოედანზე. სამხედრო ფორმაში და ტყვიაგაუმტარ ჟილეტში გამოწყობილმა, მან შემთხვევით გახსნა ცეცხლი, რასაც კრაკოვის პოლიციის წარმომადგენელმა კატარჟინა ცისლომ მოედნის გარშემო „გიჟური სეირნობა“ უწოდა.
მომხდარ ადგილზე შეიარაღებული პოლიციელები მივიდნენ და მასთან ცეცხლი გაცვალეს, თავდასხმის დაწყებიდან სამი წუთის განმავლობაში დაჭრეს იგი. ხელისუფლების განცხადებით, სწრაფმა რეაგირებამ უფრო მასშტაბური ხოცვა-ჟლეტა აღკვეთა. ოფიციალური პირების თქმით, ეჭვმიტანილი სროლას აგრძელებდა, მიუხედავად იმისა, რომ პოლიციამ დაჭრა.
პოლიციის ერთი ვერსიით, დაიღუპა ექვსი ადამიანი — ოთხი ქალი და ორი მამაკაცი. ოთხი მათგანი პოლონელი იყო, ხოლო მსხვერპლთა შორის იყვნენ ბრიტანეთის მოქალაქე და ავსტრიელი ქალი. სხვა წყაროების მიხედვით, პოლონელი მსხვერპლები იყვნენ სამი ქალი და ერთი მამაკაცი, ხოლო ბრიტანელი — მამაკაცი. ცნობების თანახმად, დაიჭრა 15 ადამიანი, თუმცა პროკურატურა და სხვა ოფიციალური პირები დაჭრილთა რიცხვს 17-ს ასახელებენ. დაშავებულთა შორის ორი პოლიციელია, ერთ-ერთი მათგანი მძიმედ.
საერთო ჯამში, პოლიციის ინფორმაციით, საავადმყოფოში გადაიყვანეს 16 ადამიანი, მათ შორის ხუთი უცხოელი, ორი პოლიციელი და თავდამსხმელი. დაშავებული უცხოელები იყვნენ ბრიტანეთიდან, ავსტრიიდან, გერმანიიდან, პორტუგალიიდან და რუსეთიდან. ორი პოლიციელი, რომლებმაც თავდამსხმელი შეაჩერეს, კვლავ საავადმყოფოში რჩებოდნენ, თუმცა კვირას ორივე კომიდან გამოვიდა.
ეჭვმიტანილის ოჯახის სახლში, ოსტროვიეც შვიენტოკჟისკიში, რომელიც კრაკოვიდან დაახლოებით 150 კილომეტრით (93 მილი) და ორი საათის სავალზე მდებარეობს, კიდევ სამი მსხვერპლი აღმოაჩინეს. პოლიციამ ისინი ეჭვმიტანილის 53 წლის მამად, 52 წლის დედად და 21 წლის დას დაასახელა. შესაბამისად, მიიჩნევა, რომ ეჭვმიტანილმა სულ ცხრა ადამიანი მოკლა.
პოლონეთის პროკურატურამ დაიწყო გამოძიება, რასაც „ტერორისტული აქტი“ უწოდა, რომელიც მოიცავდა „ექვსი ადამიანის მოკვლას... ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით და მრავალი სხვა პირის, მათ შორის პოლიციელების, მკვლელობის მცდელობას, რაც ტერორისტულ დანაშაულს წარმოადგენს“.
შინაგან საქმეთა მინისტრმა მარჩინ კერვინსკიმ განაცხადა, რომ წინასწარი გამოძიების მიხედვით, ეჭვმიტანილი „მემარჯვენე რადიკალური იდეოლოგიებით“ იყო გატაცებული და „ძალიან რადიკალურ“ და „ულტრანაციონალისტურ“ შეხედულებებს იზიარებდა. უცნობია, ეკუთვნოდა თუ არა ის რომელიმე ექსტრემისტულ ორგანიზაციას.
შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა კაროლინა გალეცკამ აღნიშნა, რომ თავდამსხმელის ტანსაცმელზე მრავალი ემბლემა იყო, რომელთაც სპეციალისტები სწავლობენ.
„თავდამსხმელის ტანსაცმელზე მრავალი სხვადასხვა ემბლემა იყო, რომელთა ნაწილი უკვე შესწავლილია და ინტერპრეტირებულია,“ - განუცხადა გალეცკამ რადიო TOK FM-ს ორშაბათს. „ეს ნიშნები სხვადასხვა მოტივს უკავშირდება, რომელთა ანალიზიც სპეციალისტების მიერ მიმდინარეობს.“ მან გამოძიების მიმდინარეობისას დამატებითი კომენტარისგან თავი შეიკავა.
პოლონურმა მედიამ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ეჭვმიტანილს იარაღის ტარების ნებართვა ჰქონდა და შესაძლოა იარაღი ოჯახიდან ჰქონდა მოპოვებული. პოლონეთში იარაღის ტარების ნებართვა დაახლოებით 411,000 ადამიანს აქვს, სადაც იარაღის ფლობისადმი ინტერესი იზრდება, თუმცა მასობრივი სროლები იშვიათია.
ორი ქირურგი, რომლებიც მთავარ ბაზრის მოედნის მახლობლად სადილობდნენ, შემთხვევის ადგილზე გაიქცნენ თავდამსხმელისა და ორი დაჭრილი პოლიციელის დასახმარებლად. პროფესორმა მიხალ პენდზივიატრმა BBC-ს განუცხადა: „ჩვენ დავინახეთ სროლა. და რა შეუძლია ქირურგს ასეთ სიტუაციაში?... გადავწყვიტეთ, რაც შეიძლება სწრაფად დაგვეხმარებინა მსხვერპლთათვის.“
„ჩვენ შევვარდით იმ ადგილას, სადაც სროლა იყო და დავიწყეთ გადარჩენის ოპერაცია, რადგან ადგილზე არც სასწრაფო დახმარება იყო და არც სხვა პროფესიონალები,“ - თქვა მან.
პენდზივიატრის თქმით, მისმა კოლეგამ, რომელსაც ადგილობრივი მედია მატეუშ ვიერდაკის სახელით იცნობს, ხელით შეაჩერა სისხლდენა ყველაზე მძიმედ დაჭრილ პოლიციელს, სანამ სასწრაფო დახმარება მოვიდოდა.
მოწმეებმა პანიკა და დაბნეულობა აღწერეს სროლის დროს. რუბი კეტრინ უორენმა, ლონდონიდან, თქვა, რომ გაიგონა გასროლები და „დავუყვირე მეგობრებს, რომ გავქცეულიყავით და ყველანი სიცოცხლის გადასარჩენად გავიქეცით“. ისინი „უბრალოდ გარბოდნენ“, სანამ სასტუმროს არ მიაგნეს, სადაც შეაფარეს თავი.
ტომ ბრუკი, დასავლეთ იორკშირიდან, მოედნის მახლობლად მდებარე მაკდონალდსში იმყოფებოდა, როდესაც „რამდენიმე გასროლა გაიგონა და დაინახა, როგორ გარბოდნენ ადამიანები თავშესაფრის საძებნელად“. მოგვიანებით ის მოედანზე შევიდა და დაინახა, როგორ უწევდნენ პარამედიკოსები დახმარებას ერთ ადამიანს მაღაზიის წინ და „გარდაცვლილი, ფოლგის პლედით დაფარული სხეული 20 მეტრის მოშორებით“.
პოლონეთში გამოცხადდა ორდღიანი ეროვნული გლოვა. მთავარი ბაზრის მოედანი ხსოვნის ადგილად იქცა — მოქალაქეები სანთლებსა და ყვავილებს ტოვებდნენ. წმინდა მარიამის საყვირის მელოდია, რომელიც ყოველ საათში ერთხელ ისმის ქალაქის მთავარ მოედანზე, მსხვერპლთა პატივსაცემად შეწყდა — ეს პირველი შემთხვევაა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. წმინდა ანას ეკლესიაში კი მრევლი შეიკრიბა დაღუპულთა მოსახსენიებელ მსახურებაზე.
კრაკოვში ჩასვლის შემდეგ, პრემიერ-მინისტრმა დონალდ ტუსკმა განაცხადა: „პოლონეთში აქამდე ასეთი დრამატული ტერორისტული შემთხვევა არ გვქონია... სწორედ ასე უნდა ვუწოდოთ ამ სასტიკ თავდასხმას ადამიანების სიცოცხლეზე კრაკოვში.“
დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა ენდი ბარნჰამმა თქვა, რომ „შოკირებული და დამწუხრებულია კრაკოვში მომხდარი შემზარავი სროლით“. „ჩემი ფიქრები დაღუპულთა ოჯახებთან, ყველა დაჭრილთან და ყველა იმ ადამიანთანაა, ვინც ამ უაზრო ძალადობამ დააზარალა. გაერთიანებული სამეფო სოლიდარობას უცხადებს პოლონეთის ხალხს,“ - დასძინა მან.
მთავარი ბაზრის მოედანი კვირა საღამოს გაიხსნა, მას შემდეგ რაც უსაფრთხოების კორდონი მოიხსნა. იშვიათმა მასობრივმა სროლამ პოლონეთში ექსტრემიზმის მიმართ შეშფოთება გააღრმავა, რომელიც აქამდე ბევრ ევროპულ მეზობელზე უსაფრთხოდ მიიჩნეოდა. ეს შემთხვევა მოჰყვა ოქტომბერში რამდენიმე სკოლის დანით თავდასხმას, რის შედეგადაც ერთი ქალი დაიღუპა და რასაც ოფიციალური პირები ინტერნეტში ექსტრემისტულ კონტენტს უკავშირებენ.
სროლამ ასევე გააძლიერა შეშფოთება მემარჯვენე რადიკალიზმის ზრდის გამო და მოხდა იმ დროს, როდესაც პოლონეთი პოლიტიკურად დაძაბულ კვირას ხვდება ღრმად გაყოფილ ქვეყანაში. სამშაბათს, საკონსტიტუციო ტრიბუნალი გამართავს მნიშვნელოვან სხდომას, რომელიც ტუსკის ლიბერალურ, პროევროპულ მთავრობასა და მის მემარჯვენე ოპონენტებს შორის სასამართლო დანიშვნების გარშემო მიმდინარე დავის ცენტრშია.
ნაციონალისტური პარტია „კანონი და სამართლიანობა“ (PiS), რომელიც პოლონეთს 2015-2023 წლებში მართავდა, ამჟამინდელ ადმინისტრაციას კონსტიტუციური წესრიგის შერყევაში ადანაშაულებს. მმართველი კოალიცია კი აცხადებს, რომ ასწორებს ნაციონალისტების მიერ პოლიტიკურად მოტივირებული დანიშვნებისა და რეფორმების შედეგებს, რომლებიც, მათი აზრით, ეწინააღმდეგება ევროპულ დემოკრატიულ სტანდარტებს.
ნაციონალისტი მომიტინგეები რამდენიმე კვირაა სასამართლოს შენობასთან ბანაკობენ მის დასაცავად. დაპირისპირება გასულ თვეში გამწვავდა, როდესაც სპეცრაზმმა შესასვლელი გადაკეტა და პარლამენტის უმრავლესობის მიერ დანიშნულმა მოსამართლემ განაცხადა, რომ დროებით ხელმძღვანელობას იღებდა, რაც ფაქტობრივად მოქმედი თავმჯდომარის, მემარჯვენე და პრეზიდენტ კაროლ ნავროცკისთან დაახლოებული პირის, უფლებამოსილების შეჩერებას ნიშნავდა.
PiS-მა კრაკოვის სროლის შემდეგ ორშაბათისა და სამშაბათისთვის დაგეგმილი აქციები გააუქმა, თუმცა ისინი შესაძლოა კვირის ბოლოს განახლდეს.
განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო ოთხშაბათის დამოუკიდებლობის მარშმა — ყოველწლიურმა ღონისძიებამ, რომელიც ასობით ათას მემარჯვენე მხარდამჭერს, მათ შორის კათოლიკე კონსერვატორებს, თეთრკანიანთა უპირატესობის მომხრე მარგინალურ ჯგუფებს, ანტისემიტურ და პრორუსულ რადიკალებს იზიდავს. ნავროცკიმ განაცხადა, რომ მარშს დაესწრება. ზოგიერთი დამკვირვებელი ღონისძიებას „მაღალი რისკის“ ღონისძიებად აფასებს და შიშობს, რომ მონაწილეები შეთანხმებულ მარშრუტს დაარღვევენ და საკონსტიტუციო ტრიბუნალისკენ გაემართებიან.
ტუსკმა უარყო ხმები, თითქოს მარში აიკრძალებოდა. „არავის აქვს განზრახვა დამოუკიდებლობის მარში აკრძალოს,“ - დაწერა მან X-ზე. „ამ საკითხზე სპეკულაცია მხოლოდ დეზინფორმაციაა.“ ამასთან, მან მოუწოდა მონაწილეებს „თავი შეიკავონ აგრესიისგან“ და გააფრთხილა, რომ არ ჩაერთონ საპასუხო დემონსტრაციებში.
თავდასხმამ გააჩინა დებატები სულ უფრო რადიკალური პოლიტიკური რიტორიკის შესახებ. მწერალმა ბოგუსლავ ხრაბოტამ ყოველკვირეულ გამოცემა Rzeczpospolita-ში აღნიშნა, რომ „უკიდურესად დამანგრეველი პოლარიზაცია, რომელიც არა მხოლოდ ინსტიტუციურ დონეზე ანგრევს სახელმწიფოს, არამედ საზოგადოებას ემოციურ დონეზეც უფრო ღრმად ყოფს,“ ქმნის „პოლონელ ბრეივიკებს“ — ანდერს ბრეივიკის მსგავსად, რომელმაც 2011 წელს ნორვეგიაში 77 ადამიანი მოკლა.
ვარშავის უნივერსიტეტის პოლიტოლოგმა ევა მარჩინიაკმა განაცხადა, რომ ტრაგედია შესაძლოა პოლიტიკური მიზნებისთვის იქნას გამოყენებული. „კრაკოვში მომხდარი მსგავსი ტრაგედიები მხოლოდ ამძაფრებს პოლიტიკურ დაპირისპირებას,“ - თქვა მან. „გაერთიანებული გლოვის პერიოდის შემდეგ იწყება პასუხისმგებელთა ძიება, რაც ხდება პოლიტიკურ კლიმატში, სადაც ლიდერებს შორის ღრმა, ორმხრივი მტრობაა.“
მომდევნო საპარლამენტო არჩევნები 2027 წლის შემოდგომაზეა დაგეგმილი. მარჩინიაკის თქმით, კრაკოვის სროლისა და საკონსტიტუციო ტრიბუნალის კრიზისის მსგავსი მოვლენები, სავარაუდოდ, „კონფლიქტების გაღრმავებისთვის“ და „საზოგადოების მათში ჩათრევისთვის“ იქნება გამოყენებული.
