უგანდამ სომალიდან ჯარების გამოყვანა დაიწყო თითქმის ოცი წლის სამხედრო ჩართულობის შემდეგ, და ყველა მისი ძალა ქვეყანას 2027 წლის ბოლომდე დატოვებს.
„ფაზური გამოყვანის ოპერაციის ფარგლებში პირველი სამხედრო ჯგუფი უკვე დაბრუნდა უგანდაში,“ – ნათქვამია უგანდის არმიის განცხადებაში, რომელიც ორშაბათს გავრცელდა. არმიის მოქმედმა პრესსპიკერმა კრის მაგეზიმ აღნიშნა, რომ ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე გაგზავნილი პირველი ჯგუფი უკვე დაბრუნდა სახლში და დანარჩენებიც რამდენიმე დღეში დაბრუნდებიან.
ანგარიშების მიხედვით, უგანდის სახალხო თავდაცვის ძალების (UPDF) 109-კაციანი პირველი კონტინგენტი სომალის დედაქალაქ მოგადიშუდან პარასკევს გაემგზავრა, უგანდის არმიის ხელმძღვანელის, გენერალ მუჰოზი კაინერუგაბას განცხადების შემდეგ.
„როგორც დავპირდით, სომალიდან UPDF-ის გამოყვანა დავიწყეთ. 20 წლის სისხლისღვრისა და მსხვერპლის შემდეგ, უსაფრთხოებას ჩვენს სომალელ ძმებს ვაბარებთ,“ – დაწერა გენერალმა მუჰოზიმ გასულ კვირას X-ზე.
უგანდა პირველი აფრიკული ქვეყანა იყო, რომელმაც სომალიში ჯარები განათავსა აფრიკის კავშირის მისიის (Amisom) ფარგლებში, რომელიც 2007 წელს შეიქმნა, რათა დაიცვა ქვეყნის გარდამავალი მთავრობა ისლამისტი მებრძოლების თავდასხმებისგან. მოგვიანებით, უგანდის ძალებმა მონაწილეობა მიიღეს აფრიკის კავშირის სხვა მისიებშიც, მათ შორის აფრიკის კავშირის გარდამავალ მისიაში სომალიში (Atmis), რომელიც მიზნად ისახავდა უსაფრთხოების პასუხისმგებლობის ეტაპობრივად გადაცემას სომალელ ძალებზე.
Atmis 2025 წელს შეცვალა აფრიკის კავშირის მხარდაჭერისა და სტაბილიზაციის მისია სომალიში (AUSSOM), რომლის ამოცანაა სომალის უსაფრთხოების ინსტიტუტების გაძლიერება და მისი ძალების მომზადება ეროვნული უსაფრთხოების სრული პასუხისმგებლობის მისაღებად.
ამჟამად, სომალიში AUSSOM-ის ფარგლებში დაახლოებით 4 500 უგანდელი ჯარისკაცია განთავსებული, ხოლო კიდევ დაახლოებით 2 000 სამხედრო ორმხრივი შეთანხმებებით იმყოფება ქვეყანაში. უგანდამ განაცხადა, რომ ეტაპობრივად გაიყვანს ყველა თავის ძალას, მათ შორის AUSSOM-ის მისიის წევრებსაც, 2027 წლის ბოლომდე.
უგანდის არმიამ აღნიშნა, რომ გამოყვანა „დასასრულს მოუღებს უგანდის 20-წლიან მშვიდობისა და სტაბილიზაციის მხარდამჭერ ოპერაციებს სომალიში და სომალის შეიარაღებულ ძალებს მისცემს საშუალებას, სრულად აიღონ პასუხისმგებლობა ქვეყნის უსაფრთხოებაზე.“ მაგეზიმ ასევე განაცხადა, რომ სომალი „სრულიად აიღებს უსაფრთხოების პასუხისმგებლობას.“
უგანდელმა ჯარებმა გადამწყვეტი როლი ითამაშეს ალ-შაბაბის მებრძოლების მოგადიშუდან და სხვა რამდენიმე მსხვილი ქალაქიდან განდევნაში. ისინი სომალის ეროვნულ არმიასთან ერთად იბრძოდნენ სტრატეგიული ტერიტორიების დასაბრუნებლად და მნიშვნელოვანი სამთავრობო ობიექტების დასაცავად.
მიუხედავად ამისა, სომალი კვლავ ალ-შაბაბის, ალ-ქაიდასთან დაკავშირებული ჯგუფის, ხანგრძლივი და სისხლიანი ამბოხების ქვეშ რჩება უკვე ორი ათწლეულის განმავლობაში. ბოლო წლებში მებრძოლებმა კვლავ დაიბრუნეს გარკვეული ტერიტორიები და ახლა ცენტრალური და სამხრეთ სომალის მნიშვნელოვანი ნაწილები აკონტროლებენ.
AUSSOM-ის მომავალი დაფინანსების გაურკვევლობის გამო კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას. შეერთებულმა შტატებმა, რომელიც კოალიციის უმსხვილესი დონორია, ცოტა ხნის წინ გადაწყვიტა, შეწყვიტოს დაფინანსება გაეროს ლოგისტიკური ოფისისთვის, რომელზეც მისია მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული. ვაშინგტონმა ასევე უკმაყოფილება გამოხატა ალ-შაბაბის წინააღმდეგ პროგრესის ნაკლებობის გამო და სომალის მთავრობა დაადანაშაულა ქვეყნის გაერთიანების და პოლიტიკური რეფორმების განხორციელების უუნარობაში.
გეგმები მზადდება აშშ-ისა და გაეროს მხარდაჭერის ეტაპობრივად შეწყვეტისთვის, 12-თვიანი გარდამავალი გეგმა კი იანვრიდან დაიწყება, რათა სომალიმ და აფრიკის კავშირმა ალტერნატიული დაფინანსების წყაროები მოძებნონ.
გამოყვანის შესახებ განცხადება მას შემდეგ გაკეთდა, რაც სომალის პრეზიდენტი შეიხ მოჰამუდი უგანდის პრეზიდენტ იოვერი მუსევენის გასულ კვირას კამპალაში შეხვდა. მათი მოლაპარაკებები, სავარაუდოდ, სომალის უსაფრთხოების მდგომარეობას, ასევე სავაჭრო და ეკონომიკურ ურთიერთობებს შეეხებოდა. გავრცელებული ინფორმაციით, სომალის პრეზიდენტი ცდილობდა, უგანდა დაერწმუნებინა სამხედრო ყოფნის გაგრძელებაში, თუმცა შედეგი საჯაროდ არ გახმაურებულა. ვიზიტის დროს მუსევენიმ სომალის ლიდერებსა და მოქალაქეებს მოუწოდა, გაერთიანდნენ ალ-შაბაბის წინააღმდეგ ბრძოლაში.
უგანდის განცხადება ასევე დაემთხვა გაეროს პოლიტიკური მისიის დასრულებას სომალიში. გაეროს გარდამავალმა დახმარების მისიამ სომალიში შაბათს დახურა ოფისი, 30 წელზე მეტი ხნის სამშვიდობო საქმიანობის შემდეგ, და პასუხისმგებლობა სომალის მთავრობასა და სხვადასხვა გაეროს სააგენტოს გადააბარა.
სომალი მომავალ წელს, მაისში, არჩევნებს გეგმავს, თუმცა უსაფრთხოების პრობლემები და ოპოზიციასთან უთანხმოებები პროცესის ჩაშლის საფრთხეს ქმნის.
