აშშ-ში შუალედური არჩევნებამდე სულ რამდენიმე დღე დარჩა – არჩევნები, რომელიც შესაძლოა დონალდ ტრამპის პრეზიდენტობის დარჩენილ პერიოდზე მნიშვნელოვნად იმოქმედოს.
3 ნოემბერს ამერიკელები კონგრესის წევრებს აირჩევენ, რომელიც ორ პალატას აერთიანებს – წარმომადგენელთა პალატასა და სენატს.
არჩევნები ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ტარდება, ხოლო როდესაც ისინი პრეზიდენტის ოთხწლიანი ვადის შუაში იმართება, მათ შუალედურ არჩევნებს უწოდებენ.
კონგრესის მთავარი ამოცანაა ფედერალური კანონების შექმნა და მიღება – კანონები, რომლებიც მთელ ქვეყანაზე ვრცელდება.
შუალედური არჩევნების შედეგები განსაზღვრავს, რომელი პოლიტიკური პარტია – ტრამპის რესპუბლიკელები თუ ოპოზიციური დემოკრატები – გააკონტროლებს კონგრესს და რამდენად მარტივი იქნება პრეზიდენტისთვის საკუთარი გეგმების განხორციელება.
ამ შედეგებს ასევე მიიჩნევენ, როგორც მაჩვენებელს იმისა, რამდენად კმაყოფილია ამერიკის მოსახლეობა პრეზიდენტის საქმიანობით.
კონგრესის ქვედა პალატის – წარმომადგენელთა პალატის – ყველა 435 წევრი აირჩევა. მათი ვადა ორი წელია. სწორედ წარმომადგენელთა პალატაში ხდება კანონპროექტების ინიცირება და განხილვა.
ამასთან, სენატის, ანუ ზედა პალატის, 100 ადგილიდან 35-იც იქნება არჩევნებზე. სენატორები ექვსწლიან ვადებს ემსახურებიან. მათ შორის სხვა ფუნქციებთან ერთად, ისინი ამტკიცებენ ან ბლოკავენ წარმომადგენელთა პალატიდან მიღებულ კანონპროექტებს.
იმავე დღეს, ამერიკის უმეტეს შტატში ამომრჩევლები შტატის დონეზე პოლიტიკოსებსაც აირჩევენ. კალიფორნიის, ფლორიდის, ჯორჯიისა და მიჩიგანის გუბერნატორის არჩევნები ყველაზე ყურადღების ცენტრში იქნება.
ამომრჩეველთა დიდი ნაწილი ეკონომიკურ საკითხებზე ფიქრობს – საწვავის, საკვების, საცხოვრებლისა და ჯანდაცვის ფასების ზრდა მათთვის სერიოზული პრობლემაა.
ინფლაცია კვლავაც იმაზე მაღალია, ვიდრე აშშ-ის ფედერალური რეზერვის მიზნობრივი მაჩვენებელია, რაც ნაწილობრივ იმ ომის შედეგია, რომელიც აშშ-მა და ისრაელმა ირანთან 2024 წლის თებერვალში დაიწყეს.
დემოკრატები ამტკიცებენ, რომ ტრამპის სავაჭრო ტარიფების პროგრამამაც გაზარდა ფასები ამერიკელებისთვის.
იმიგრაცია კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია. რესპუბლიკელები ამბობენ, რომ ტრამპმა 2024 წლის წინასაარჩევნო მთავარი დაპირება შეასრულა – გაამკაცრა საზღვარი და დაიწყო ფართომასშტაბიანი, ხშირად საკამათო, ბრძოლა არალეგალურ იმიგრაციასთან.
ბოლო კვირებში AI-ის მიმართ შეშფოთება კიდევ უფრო გაიზარდა. ორივე პარტიის წამყვანი პოლიტიკოსები შეთანხმდნენ, რომ საჭიროა ტექნოლოგიის რეგულირება – რაც ტრამპისგან განსხვავებულ პოზიციას წარმოადგენს, რადგან მან უარი თქვა AI-ის განვითარების კონტროლის კანონების იდეაზე.
კონგრესი სამ მთავარ შტოს შორის ერთ-ერთია – პრეზიდენტობასა და სასამართლოსთან ერთად. მისი კონტროლი მნიშვნელოვანია კანონმდებლობის ფორმირებისათვის.
ამჟამად წარმომადგენელთა პალატასა და სენატს რესპუბლიკური პარტია აკონტროლებს, თუმცა უმრავლესობა ძალიან მცირეა. მათ წარმომადგენელთა პალატაში 218 ადგილი აქვთ – ეს მინიმალური რაოდენობაა კონტროლისთვის – და ერთი დამოუკიდებელი, რომელიც მათთან ერთად აძლევს ხმას.
სენატში რესპუბლიკელებს 53 ადგილი აქვთ. ზედა პალატა მხოლოდ მაშინ გადადის დემოკრატების ხელში, თუ ისინი 51 ადგილს მოიპოვებენ, რაც ვიცე-პრეზიდენტის – ამჟამად რესპუბლიკელის – გადამწყვეტ ხმას გადაფარავს, იმ შემთხვევაში თუ ორივე მხარეს 50-50 ადგილი ექნება.
თუ ოპოზიციური დემოკრატები მაინცდამაინც ერთ პალატას დაიბრუნებენ, მათ ექნებათ ძალაუფლება საკუთარი კანონების ინიცირებისთვის.
წარსულში ამომრჩევლები ხშირად "სჯიან" პრეზიდენტის პარტიას და მის წინააღმდეგ აძლევენ ხმას.
ბოლო გამოკითხვები პრეზიდენტის დაბალ რეიტინგს აჩვენებს. მან მეორე ვადა 50%-ზე ოდნავ მეტი მხარდაჭერით დაიწყო, Silver Bulletin-ის მონაცემებით, მაგრამ ოქტომბრის დასაწყისში ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 37%-ზე იყო. ამავე დროს, 61% პრეზიდენტის საქმიანობას უარყოფითად აფასებს.
თუმცა, ყველა ადგილი კონკურენტული არ არის – ზოგიერთი რესპუბლიკელებისთვის ან დემოკრატებისთვის უსაფრთხო ზონად ითვლება.
BBC-ის ამერიკელმა პარტნიორმა CBS News-მა ათი სენატის და 42 წარმომადგენელთა პალატის კონკურენტული ოლქი გამოავლინა, მაგალითად აიოვასა და ნიუ ჰემფშირის შტატებში, ასევე არიზონასა და ოჰაიოში.
წელს არჩევნები უფრო არაპროგნოზირებადია, რადგან ორივე პარტია წარმომადგენელთა პალატის საარჩევნო ოლქების გადანაწილების წესზე დავობს.
რესპუბლიკელებმა გარკვეულ შტატებში უფრო ხელსაყრელი საარჩევნო რუკების შექმნით უპირატესობის მოპოვება სცადეს, ხოლო დემოკრატებმა იგივე გზა აირჩიეს.
თუ დემოკრატები წარმომადგენელთა პალატას ან სენატს მოიგებენ, ტრამპს ძალიან გაუჭირდება ნებისმიერი კანონის გატანა კონგრესში.
ამიტომ, მისი საშინაო გეგმები შეიძლება შეფერხდეს, თუმცა მან უკვე იპოვა გზები პარტიის გარეთ ძალაუფლების გამოყენებისთვის.
დემოკრატების კონტროლი რომელიმე პალატაზე იმასაც ნიშნავს, რომ მათ შეეძლებათ კომიტეტების მეშვეობით ტრამპის პრეზიდენტობის სხვადასხვა ასპექტის გამოძიება – კორუფციის ბრალდებები, ახალი თეთრი სახლის დარბაზი და ICE-ის ტაქტიკა შეიძლება შემოწმების საგანი გახდეს.
დემოკრატიულ პარტიაში ასევე მიმდინარეობს დებატები ტრამპის იმპიჩმენტის შესახებ – რაც ნიშნავს ბრალდებების წამოყენებას კონგრესში, რაც პოლიტიკური, და არა სისხლის სამართლის, პროცესის საფუძველი იქნება.
თუ რესპუბლიკური პარტია შეინარჩუნებს კონგრესის კონტროლს, ტრამპს დარჩენილი ვადის განმავლობაში საკუთარი გეგმების განხორციელების შესაძლებლობა ექნება.
პრეზიდენტის სახელი შუალედურ არჩევნებში ბიულეტენზე არ არის, თუმცა ტრამპმა რესპუბლიკელებს მოუწოდა, ისე მოიქცნენ, თითქოს მისი სახელია და მისთვის ხმა მისცენ, როგორც მისი საქმიანობის მხარდაჭერა.
რომელიც არ უნდა იყოს შედეგი, ანალიტიკოსები მას გამოიყენებენ იმისთვის, რომ არგუმენტები წამოაყენონ, როგორ აფასებენ ამომრჩევლები ქვეყნის მიმართულებას ტრამპის ხელმძღვანელობით.
ტრამპს მესამე ვადაზე პრეზიდენტობისთვის კენჭისყრის უფლება არ აქვს. შუალედური არჩევნების შემდეგ, მოსალოდნელია სპეკულაციები იმის შესახებ, ვინ შეიძლება იყოს მისი შემცვლელი რესპუბლიკური პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდატად 2028 წელს – და ვინ შეეცდება მასთან დაპირისპირებას დემოკრატების მხრიდან.
დამატებითი მასალები: დირდრე ფინერტი
