ევან გერშკოვიჩი არის Wall Street Journal-ის ჟურნალისტი, რომელიც პუტინის ომის ადრეულ ეტაპზე უკრაინაში, რუსეთის ხელისუფლებამ ყალბი ჯაშუშობის ბრალდებით დააკავა და ერთი წელიწადი და ნახევარი რუსულ ციხეებში (თავდაპირველად ლეფორტოვოში, შემდეგ კი ეკატერინბურგში) გაატარა, სანამ 2024 წელს პატიმრების გაცვლით არ გაათავისუფლეს.
მისი წიგნის შესავალი, რომელიც ამ გამოცდილებას ეხება, ძალიან დამაინტრიგებელი და ემოციურია. გერშკოვიჩი აღწერს, როგორ დააკავეს სპეცოპერაციის დროს, მას შემდეგ, რაც შეხვდა კონტაქტს, რომელმაც დაჰპირდა, რომ მიაწვდიდა ინფორმაციას რუსეთის სამხედრო-სამრეწველო მზადების შესახებ. გერშკოვიჩი ამერიკაში, რუსი ებრაელი ემიგრანტების ოჯახში დაიბადა და ნიუ ჯერსის გარეუბანში გაიზარდა, სადაც საბჭოთა მულტფილმებს და „კრილოვის იგავებს“ უყურებდა, ვიდრე ესოპესას. ის თითქოს შუაში იყო – არც აქ და არც იქ. როდესაც 20-იან წლებში ჟურნალისტიკაში მოხვდა – ჯერ New York Times-ში ღამით რედაქტორის ასისტენტად მუშაობდა, შემდეგ კი Moscow Times-ში ჟურნალისტად დაიწყო – გერშკოვიჩი რუსეთს მიიზიდა და ამ ქვეყანას შეუყვარდა.
ჟურნალისტის ცხოვრებას აღწერისას, ის კარგად გადმოსცემს, როგორ შეიძლება ისეთი დიდი ქალაქიც კი, როგორიც მოსკოვია, უცხოელ კორესპონდენტისთვის პატარა სოფელი იყოს. როცა უკრაინაში ომი დაიწყო და კრემლმა ჟურნალისტებზე კონტროლი გაამკაცრა, ეს „სოფელი“ თანდათან დაცარიელდა. გერშკოვიჩის რუსი კოლეგებიდან ზოგი გაიქცა, ზოგიც დააკავეს. სიტუაცია უფრო საშიში გახდა. მაგრამ გერშკოვიჩმა, მცდარად ჩათვალა, რომ პუტინის ხალხი მაინც დაინდობდა უცხოელს, როგორც ამას საკუთარ მოქალაქეებს არ აკეთებდნენ, და მუშაობა გააგრძელა. ეს გასაგებია – ცოტა გმირული, ცოტა უგუნური.
მისი ციხეში გატარებული დროის აღწერა საინტერესო და ოსტატურად დაწერილია, თუმცა ნარატივი დაღლილობას იწვევს მისი დაპატიმრების შემდეგ. გერშკოვიჩი რუსულ ციხეშია, მაგრამ ამავე დროს, თითქოს არ ეკუთვნის ამ ციხეს. მას თავიდანვე ესმის, რომ მხოლოდ სავაჭრო ბარათია – რომ საბოლოოდ პატიმრების გაცვლით გაათავისუფლებენ: „მე მაინც დამკვირვებელი ვარ, ვწერდი ჩემს დღიურში. მაქვს გზა, რომ გამოვაღწიო.“ ეს უსიამოვნოა, მაგრამ მას ძალიან მცირე შანსი აქვს, რომ აწამებენ, სცემენ, გაუჩინარებენ ან ბახმუტში გაგზავნიან საბრძოლველად და დასაღუპად (ეს უკანასკნელი მისი თინეიჯერი საკნის მეზობლის ბედი იყო ეკატერინბურგის ცენტრალურ ციხეში).
ციხეში გერშკოვიჩი ბევრს კითხულობს, ისევ იწყებს მოწევას, უყურებს საშინელ რუსულ ტელევიზიას (ერთ-ერთი გამორჩეული გადაცემა არის „მონასტრის სამზარეულო“, სადაც მსუქანი შეფი, მართლმადიდებელი მღვდლის ფორმაში, თავის მეგობარ ოლეგს წინასაბჭოთა საშინელ კერძებს უმზადებს), ენატრება შეყვარებული, აფასებს ვარჯიშისა და მედიტაციის შესაძლებლობას; მოხერხებულად ამზადებს საკვებს იმ ინსტრუმენტებით, რაც აქვს; ლეფორტოვოს საკნის მეზობელთან ემოციური კავშირი უყალიბდება; და, რა თქმა უნდა, დღიურს აწარმოებს, რადგან იცის, რომ ამ ყველაფერზე მოგვიანებით დაწერს.
ის კარგად აღწერს თავისი ბრალდების უცნაურ „კაიფაბს“ – გერშკოვიჩს აწუხებს კითხვა, თუ ვინ, საერთოდ, მართლა სჯერა, რომ ის ჯაშუშია; უცნაურად ფიქრობს, რომ პუტინს შეიძლება მართლა სჯეროდეს; და ასევე, რუსული სასამართლო სისტემის „გამოძიების“ წინასწარ განსაზღვრულ შედეგებს. ბერიას პრინციპი („მაჩვენე ადამიანი და მე დაგანახებ დანაშაულს“) დღემდე რჩება პოსტსაბჭოთა მართლმსაჯულების ძირითად სისტემად.
ბევრ საინტერესო და დამთრგუნველ რამეს იგებთ რუსული ციხეების შესახებ: საკნებს შორის კომუნიკაციის მეთოდებს; ეტიკეტს (საკნის მეზობელს ხელს არასდროს ჩამოართმევ, სანამ არ დარწმუნდები, რომ სექსუალურ დანაშაულში არ არის ბრალდებული; ყოველთვის პატივისცემას გამოხატავ, თუ საკნის კართან ფეხებს ნაჭერზე გაწმენდ); სასჯელების იერარქიას; და იმას, როგორ ხდება, რომ სისტემის პატიმრები იქ უფრო კომფორტულად გრძნობენ თავს, ვიდრე გარეთ.
პრობლემა ისაა, რომ გერშკოვიჩის ანალიტიკური შესაძლებლობები, ან გუბინკაზე, ანუ „ღრმა რუსეთზე“ დაკვირვება, გარკვეულწილად შეზღუდულია, რადგან ციხეშია. (ამავე დროს, ასნე სეიერსტადი მთელი რუსეთი მოიარა თავისი წიგნისთვის Never Say War, და გერშკოვიჩის მდგომარეობა კარგად იცოდა.) როცა უკრაინასთან კონფლიქტი ვითარდება, გერშკოვიჩი ამას ციხის ტელევიზორით ადევნებს თვალს.
ცხადია, ციხიდანაც შეიძლება დაინახო რუსული მენტალიტეტის გარკვეული დეტალები. გერშკოვიჩი შოკშია, როცა ვაგნერის ლიდერი ევგენი პრიგოჟინი მოსკოვისკენ წარუმატებლად დაიძრა. მაგრამ როცა ტელევიზორში პრიგოჟინის თვითმფრინავის კატასტროფით დაღუპვის ამბავი ჩნდება, მისი საკნის მეზობელი ეუბნება, რომ ეს დილით უკვე იცოდა.
„‘რატომ არ მითხარი?’ – გავბრაზდი [...] სერიოგა მხრებს იჩეჩავს. ‘იყო და აღარ არის,’ – ამბობს. ‘საერთოდ არ მაინტერესებს.’“
