აშშ-ის პირველი ლედი მელანია ტრამპი უკრაინაში „მდგრადი“ ცეცხლის შეწყვეტისკენ მოუწოდებს, მას შემდეგ რაც თეთრ სახლში რუსული და უკრაინული დელეგაციები მიიღო, ხერსონის რეგიონში გასულ კვირას მიღწეული ზავის შემდეგ.

რუსეთის მიერ ოკუპირებულ უკრაინულ ქალაქ ოლეშკიში ასობით მცხოვრები, რომლებიც შიმშილისა და მუდმივი დაბომბვის საფრთხის წინაშე იდგნენ, ექვსდღიანი ზავის განმავლობაში ევაკუაციას შეძლეს. როგორც მოსკოვმა, ასევე კიევმა ტრამპს მიაწერეს ამ ზავის მოლაპარაკება.

„უდანაშაულო ადამიანების სიცოცხლე ომის დაპირისპირებაზე მაღლა უნდა იდგეს. იმედი მაქვს, ოლეშკი უფრო დიდ მშვიდობას შთააგონებს,“ – განაცხადა მან.

ამ უჩვეულო ღონისძიებაზე თეთრ სახლში უკრაინისა და რუსეთის მაღალი რანგის ოფიციალური პირები შეხვდნენ ერთმანეთს აშშ-ის შუამავლობით მიმდინარე უშედეგო სამშვიდობო მოლაპარაკებებისგან განსხვავებულ გარემოში.

დელეგაციებში შედიოდნენ უკრაინის ადამიანის უფლებათა ომბუდსმენი დმიტრო ლუბინეცი და მისი რუსი კოლეგა იანა ლანტრატოვა, აგრეთვე უკრაინის პარლამენტის წევრი დავით არახამია და კრემლის წარმომადგენელი კირილ დმიტრიევი.

კრემლის წარმომადგენელი ასევე შეხვდა დონალდ ტრამპს, როგორც მოგვიანებით აშშ-ის პრეზიდენტმა ჟურნალისტებს განუცხადა.

ტრამპმა უარი თქვა გაემხილა, რაზე ისაუბრეს, თუმცა დაადასტურა, რომ უკრაინულ დელეგაციას არ შეხვედრია. „მოლაპარაკება იქნება,“ – განაცხადა მან, – „ეს იქნება დიდი შეთანხმება და ის შეეხება არა მხოლოდ უკრაინას... შეიძლება ითქვას, რომ შესაძლოა მთელი ევროპაც იყოს ჩართული.“

მელანია ტრამპს ორივე დელეგაციამ თეთრ სახლში მნიშვნელოვანი, თუმცა დაუკონკრეტებელი როლის შესრულება მიაწერა ზავის მიღწევაში და ყველა მხარემ გადასცა მას მადლიერება რუსეთისა და უკრაინის პრეზიდენტებისგან.

აშშ-ის პირველმა ლედიმ აღნიშნა, რომ ზავის პერიოდში „განიხილა ნაღმების გაუვნებელყოფის გეგმები, საჰაერო ფოტოები, შეაფასა გზები და განიხილა ევაკუაციის მარშრუტები, საავადმყოფოებთან წვდომა, ტრანსპორტი და სამედიცინო რესურსები.“

„გასულ კვირას ოლეშკიში და ხერსონის მეზობელ რაიონებში ადამიანებმა პირველად 2022 წლის შემდეგ განიცადეს ცხოვრების უბრალო სიხარული,“ – თქვა ტრამპმა. „ისინი მშვიდად დადიოდნენ ნაცნობ ქუჩებზე აფეთქებების შიშის გარეშე.“

მან მადლობა გადაუხადა როგორც ვოლოდიმირ ზელენსკის, ასევე ვლადიმირ პუტინს, თუმცა არ უხსენებია ომის დაწყების მიზეზები, რომელიც 2022 წლის თებერვალში რუსეთის პრეზიდენტის მიერ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრით დაიწყო და რომელმაც ათასობით მშვიდობიანი მოქალაქის სიცოცხლე შეიწირა და მილიონობით ადამიანი გადაასახლა.

დმიტრიევმა, ბიზნესმენმა და პუტინის სპეციალურმა წარმომადგენელმა, რომელიც მანამდე მოსკოვის სახელით მონაწილეობდა სამშვიდობო მოლაპარაკებებში უკრაინასთან, მადლობა გადაუხადა აშშ-ის პირველ ლედის „ასობით სიცოცხლის გადარჩენისთვის და შეხებისთვის“.

„მოდით, ერთად გავაგრძელოთ ჰუმანიტარული წვლილის შეტანა; ეს ჩვენს ძალაშია,“ – განაცხადა დმიტრიევმა და მელანია ტრამპს ოლეშკიდან ევაკუირებული 11 წლის ბავშვის ნახატი გადასცა ჩარჩოში ჩასმული.

მან ასევე შეაქო ტრამპი იმ ბავშვების გაერთიანების საქმეში, რომლებიც ომმა ოჯახებისგან დააშორა, მათ შორის ბავშვები, რომლებიც, სავარაუდოდ, რუსეთმა გაიტაცა.

არახამიამ, უკრაინის პარლამენტარმა და ზელენსკის პარტიის ლიდერმა, რომელიც ასევე უკრაინის მოლაპარაკებათა ჯგუფის წევრია, განაცხადა, რომ ოლეშკის ზავი იყო „ყველაზე დიდი დეესკალაცია 2022 წლის შემდეგ“.

„ჩვენ ვქმნით იმპულსს, სადაც ორივე მხარე სწავლობს... მექანიზმებს, თუ როგორ უნდა შევინარჩუნოთ მშვიდობა, როცა ის დადგება,“ – დასძინა მან.

მან აღიარა, რომ კონფლიქტის დასრულების „პოლიტიკური ტრასა“ რთულია, მაგრამ აღნიშნა, რომ უკრაინელები მელანია ტრამპს სთხოვენ „გააგრძელოს და იპოვოს ახალი მისიები და კიდევ უფრო შეამციროს დაძაბულობა“.

ღონისძიების ბოლოს ტრამპმა დმიტრიევსა და არახამიას ორი წერილი გადასცა, რომლებიც მათ შესაბამის პრეზიდენტებს პირადად უნდა ჩააბარონ.

თეთრმა სახლმა მოგვიანებით განაცხადა, რომ მელანია ტრამპმა სტუმრებს ორი ისტორიული არტეფაქტის ნახვა შესთავაზა, რომლებიც მან „პირადად შეარჩია, როგორც მშვიდობის ძლიერი სიმბოლოები“.

ერთ-ერთი იყო მე-18 საუკუნის სამედიცინო ყუთი, რომელიც თეთრი სახლიდან გაიტანეს, როდესაც ბრიტანელებმა 1812 წელს მას ცეცხლი წაუკიდეს. „ერთ დროს მოწინააღმდეგეები, აშშ და დიდი ბრიტანეთი საბოლოოდ მტკიცე ალიანსად იქცნენ,“ – ნათქვამია თეთრი სახლის განცხადებაში.

მეორე არტეფაქტი იყო თასი, რომელიც 1899 წელს საფრანგეთის ელჩს გადასცეს მადლიერების ნიშნად მისი ძალისხმევისთვის ესპანეთ-ამერიკის ომის დასრულებაში.

მელანია ტრამპი, როგორც წესი, დისკრეტულია საგარეო პოლიტიკის საკითხებში და არც მოსკოვს, არც კიევს არ დაუკონკრეტებიათ მისი როლის ბუნება ან მასშტაბი ამ დელიკატური ზავის კოორდინაციაში – რომელიც ამ ომის ყველაზე მდგრადი და ფართომასშტაბიანია.

ხერსონის რეგიონის ადგილობრივი ხელისუფლების ერთ-ერთმა თანამშრომელმა BBC-ს განუცხადა, რომ ოლეშკის ევაკუაციაზე მუშაობა თითქმის ერთი წელია მიმდინარეობდა.

თუმცა, ამავე წყაროს თქმით, „გარკვეულ ეტაპზე პროცესში სხვა პირები ჩაერთვნენ, როგორც ჩანს, მას შემდეგ, რაც ძირითადი სამუშაო უკვე შესრულებული იყო და შემდგომში მათ მიითვისეს მიღწეული პროგრესი.“

წყარომ აღნიშნა, რომ რთული იყო ზუსტად განესაზღვრა, ვინ რა როლი შეასრულა და პროცესის რომელ ეტაპზე, და დაამატა, რომ „ისინი, ვინც თითქმის ერთი წლის განმავლობაში უშუალოდ მონაწილეობდნენ მოლაპარაკებებში, საბოლოოდ საჯაროდ საუბრისგან ჩამოშორდნენ.“

თეთრ სახლში შეხვედრის შემდეგ უკრაინის პრეზიდენტმა ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ოლეშკის ზავის წარმატებამ „ძალიან მარტივი რამ დაამტკიცა: როცა პუტინს სურს, ბრძოლა შეწყდეს – ის წყდება.“

„იგივე ეხება ჩვენს ხალხს, რომლებიც რუსულ ტყვეობაში არიან. როცა პუტინს უნდა, ისინი სახლში ბრუნდებიან.“

ამერიკელ ოფიციალურ პირებთან დაახლოებულმა წყარომ BBC-ს ანალოგიური შეფასება გაუზიარა და მიანიშნა, რომ მიუხედავად გარეგნული ქების, „ის, ვინც [ზავი] შესაძლებელი გახადა, მოგვწონს ეს თუ არა, ფაქტობრივად პუტინია.“

„და ეს გაკეთდა იმისთვის, რომ ბურთი [დონალდ] ტრამპისკენ გადაეგდოთ... რათა მის შუალედურ არჩევნებზე დადებითი ეფექტი ჰქონოდა.“

რუსეთის პოზიციაში არანაირი ცვლილება არ მომხდარა, BBC-ს განუცხადა უკრაინელმა პოლიტიკურმა ანალიტიკოსმა დმიტრო ლევუსმა.

მოსკოვმა „დაეთანხმა ამას, რადგან ამერიკული მხრიდან ზეწოლა იყო... ამით რუსებმა დაადასტურეს ზელენსკის სიტყვები, რომ საჭიროების შემთხვევაში, აღმოჩნდა, რუსეთს შეუძლია სწრაფად შეწყვიტოს სროლა და ზავის შენარჩუნებაც კი.“

ხერსონის ფრონტის რეგიონში, სადაც რამდენიმე წლის შემდეგ პირველად დაისადგურა ექვსდღიანმა სიმშვიდემ, უკრაინის დანარჩენი ნაწილი კვლავაც რუსული თავდასხმების ქვეშ რჩებოდა.

ამ კვირაში დრონებისა და რაკეტების რამდენიმე თავდასხმამ ქვეყნის მასშტაბით მშვიდობიანი მოსახლეობა იმსხვერპლა და დააზიანა. მხოლოდ ორშაბათს, ზაპოროჟიეს რეგიონში ჰუმანიტარული დახმარების ცენტრზე ერთმა რუსულმა დარტყმამ 40-ზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა. ვარაუდობენ, რომ ნანგრევებში კიდევ მრავალია მოყოლილი.

დამატებითი რეპორტაჟი: ანასტასია ლევჩენკო, კიევი