აშშ-ის ფედერალური რეესტრის ვებგვერდზე Alibaba-ს მიერ შექმნილი ჩინური ხელოვნური ინტელექტის მოდელი Qwen გამოიყენეს. სისტემა მომხმარებლებს ფედერალური რეგულაციებისა და მათზე გამოქვეყნებული საჯარო კომენტარების მოძიებაში ეხმარებოდა, თუმცა მისი არსებობის შესახებ ინფორმაციის სოციალურ ქსელებში გავრცელების შემდეგ ფუნქცია საიტიდან მოხსნეს.

აშშ-ის ეროვნული არქივის მიერ მართულ Federal Register-ის ვებგვერდზე ჩინური კომპანია Alibaba-ს ხელოვნური ინტელექტის მოდელზე დაფუძნებული საძიებო ინსტრუმენტი იყო ინტეგრირებული.

Federal Register აშშ-ის მთავრობის ოფიციალური გამოცემაა, რომელშიც ყოველდღიურად ქვეყნდება ფედერალური უწყებების ახალი და დაგეგმილი რეგულაციები, სამართლებრივი აქტები, საჯარო შეტყობინებები და პრეზიდენტის დოკუმენტები.

Reuters-ის ცნობით, Qwen-ზე დაფუძნებული საძიებო ფუნქცია მომხმარებლებს შეთავაზებული რეგულაციებისა და მათზე მოქალაქეების მიერ გამოქვეყნებული საჯარო კომენტარების დათვალიერებაში ეხმარებოდა. უცნობია, ზუსტად როდის ამოქმედდა სისტემა.

ინსტრუმენტი 16 სექტემბერს ჯერ კიდევ ხელმისაწვდომი იყო, თუმცა იმავე დღეს, დაახლოებით იმ დროს, როდესაც მის შესახებ ინფორმაცია სოციალურ ქსელებში გავრცელდა, ვებგვერდიდან მოხსნეს. Reuters-მა მისი არსებობა გვერდის დაარქივებული ვერსიისა და საწყისი კოდის ამსახველი მასალებით გადაამოწმა.

რატომ გამოიწვია ჩინური AI-ის გამოყენებამ კრიტიკა?

მთავარი პრობლემა მხოლოდ ის არ არის, რომ Qwen ჩინური კომპანია Alibaba-ს პროდუქტია.

სისტემის გამოყენების ფაქტი ცნობილი გახდა რამდენიმე დღის შემდეგ, რაც აშშ-ის სამართალდამცავმა და სადაზვერვო უწყებებმა Alibaba და კიდევ რამდენიმე ჩინური AI-კომპანია ამერიკული ტექნოლოგიების „აგრესიულ და მიზანმიმართულ კოპირებაში“ დაადანაშაულეს.

აშშ-ის ოფიციალური პირების მტკიცებით, ჩინური კომპანიები ამერიკული AI-მოდელების შედეგებს საკუთარი სისტემების უფრო სწრაფად და იაფად გასაწვრთნელად იყენებდნენ. ეს მეთოდი „დისტილაციის“ სახელითაა ცნობილი და გულისხმობს შედარებით მცირე მოდელის მომზადებას უფრო ძლიერი სისტემის მიერ გენერირებული პასუხების გამოყენებით.

ამერიკული მხარის განცხადებით, ჩინური კომპანიების სამიზნეებს შორის იყო Anthropic-ის, OpenAI-ის, Google-ისა და SpaceX-ის ტექნოლოგიები. აშშ-ის ხელისუფლებამ განსაკუთრებით Alibaba დაადანაშაულა Anthropic-ის სისტემების კოპირებაში.

ჩინეთი ამ ბრალდებებს უარყოფს. პეკინის განცხადებით, დისტილაცია ტექნოლოგიურ ინდუსტრიაში ფართოდ გავრცელებული, ნეიტრალური მეთოდია და აშშ ბრალდებებს ჩინური კომპანიებისთვის კონკურენციის შეზღუდვის მიზნით იყენებს.

ამ ფონზე ამერიკის მთავრობის ოფიციალურ ვებგვერდზე Alibaba-ს მოდელის გამოყენებამ აშშ-ის პოლიტიკის თანმიმდევრულობის შესახებ კითხვები გააჩინა.

იყო თუ არა ეს კიბერუსაფრთხოების დარღვევა?

ამ დროისთვის არ არსებობს მტკიცებულება, რომ Qwen-ის გამოყენებამ აშშ-ის სამთავრობო სისტემაში შეღწევა, საიდუმლო ინფორმაციის დაკარგვა ან კიბერშეტევა გამოიწვია.

Qwen ღია წონების — open-weight — მოდელია. ეს ნიშნავს, რომ დეველოპერებს შეუძლიათ მისი ძირითადი კომპონენტების ჩამოტვირთვა, საკუთარ სერვერზე გაშვება და კონკრეტული ამოცანისთვის შეცვლა. შესაბამისად, ასეთი მოდელის გამოყენება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მონაცემები Alibaba-ს სერვერებზე იგზავნებოდა.

ამასთან, უცნობია, კონკრეტულად როგორ იყო მოწყობილი Federal Register-ზე გამოყენებული სისტემა — მუშაობდა თუ არა ის მთლიანად აშშ-ის მთავრობის ინფრასტრუქტურაში, ან გადიოდა თუ არა მომხმარებლის რომელიმე მონაცემი Alibaba-ს მიერ კონტროლირებულ სისტემებში.

ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტის სამართლის პროფესორმა ანუპამ ჩანდერმა Reuters-ს განუცხადა, რომ Qwen-ის გამოყენება უშუალო კიბერუსაფრთხოების რისკს არ ჰგავდა. Federal Register-ის მასალები ისედაც საჯაროა და მოდელს საიდუმლო სამთავრობო დოკუმენტებთან არ უმუშავია.

თუმცა აშშ-ის სენატის დაზვერვის კომიტეტის ვიცე-თავმჯდომარის, დემოკრატი სენატორ მარკ უორნერის შეფასებით, რისკის რეალური დონე დამოკიდებულია მთავარ კითხვაზე: დატოვა თუ არა ამერიკულმა მონაცემებმა მთავრობის მიერ კონტროლირებული უსაფრთხოების სივრცე და დამუშავდა თუ არა ისინი Alibaba-ს სისტემებში.

ამ კითხვაზე საჯარო პასუხი ჯერჯერობით არ არსებობს.

„არც ერთმა ფედერალურმა უწყებამ არ უნდა გამოიყენოს ჩინური AI“

აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის ჩინეთის საკითხთა კომიტეტის თავმჯდომარემ, რესპუბლიკელმა ჯონ მულენარმა განაცხადა, რომ ფედერალურმა უწყებებმა ჩინური AI-მოდელები საერთოდ არ უნდა გამოიყენონ.

მისი შეფასებით, ასეთი ტექნოლოგიების ინტეგრაცია ამერიკის მთავრობას ჩინურ AI-ზე უფრო დამოკიდებულს ხდის და ქვეყნის ეროვნულ ინტერესებს ეწინააღმდეგება.

მსგავსი შეშფოთება აშშ-ში კერძო კომპანიებთან დაკავშირებითაც არსებობს. წარმომადგენელთა პალატის ჩინეთისა და ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებზე მომუშავე კომიტეტებმა 2026 წლის აპრილში Airbnb-ს მოსთხოვეს ინფორმაცია მის პლატფორმაში Qwen-ის გამოყენების შესახებ. გამოძიება ამერიკელების მიერ გამოყენებულ ციფრულ სერვისებში ჩინური AI-ის ინტეგრაციასთან დაკავშირებულ შესაძლო რისკებს ეხება.

ღია მოდელი — მეტი კონტროლი თუ ახალი საფრთხე?

Qwen-ის შემთხვევა ხელახლა აჩენს უფრო ფართო კითხვას: რა უფრო უსაფრთხოა სახელმწიფოსთვის — დახურული კომერციული AI-სერვისის გამოყენება თუ ღია მოდელის საკუთარ ინფრასტრუქტურაში განთავსება?

დახურული სისტემის გამოყენებისას უწყება ხშირად გარე პროვაიდერზეა დამოკიდებული და მონაცემების დამუშავების პირობებზე სრული კონტროლი არ აქვს. ღია წონების მოდელი კი შესაძლებელია ადგილობრივ სერვერზე გაეშვას, რაც მონაცემებზე კონტროლს ზრდის.

თუმცა ღია მოდელის უსაფრთხო გამოყენება შესაბამის ტექნიკურ ცოდნას მოითხოვს. ორგანიზაციამ უნდა შეამოწმოს მოდელის წარმომავლობა, კოდი, მონაცემთა მიმოცვლის გზები, შესაძლო სისუსტეები და ისიც, დამატებით რომელ გარე სერვისებს უკავშირდება სისტემა.

მოდელის „ღიაობა“ თავისთავად არც უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს და არც საფრთხეს ადასტურებს. გადამწყვეტია, სად მუშაობს ის, რა მონაცემებზე აქვს წვდომა და ვინ აკონტროლებს მის ტექნიკურ ინფრასტრუქტურას.

შემთხვევა ტექნოლოგიური სუვერენიტეტის პრობლემას აჩვენებს

Federal Register-ზე Qwen-ის გამოჩენა შესაძლოა ტექნიკური ექსპერიმენტის ან არასაკმარისად კონტროლირებული გადაწყვეტილების შედეგი ყოფილიყო. თუმცა ის მნიშვნელოვან სისტემურ პრობლემას აჩვენებს: სახელმწიფო უწყებებს ყოველთვის არ აქვთ სრული წარმოდგენა, რომელი ქვეყნის, კომპანიისა და მოდელის ტექნოლოგიაა ჩაშენებული მათ ციფრულ სერვისებში.

AI-ის გამოყენების ზრდასთან ერთად საჯარო უწყებებს მოუწევთ არა მხოლოდ სისტემის ფუნქციონალობის, არამედ მისი წარმომავლობის, მონაცემთა დაცვის წესებისა და გეოპოლიტიკური რისკების შეფასებაც.

საკითხი განსაკუთრებით წინააღმდეგობრივია მაშინ, როდესაც სახელმწიფო ერთდროულად აფრთხილებს საზოგადოებას კონკრეტული ქვეყნის ტექნოლოგიების საფრთხეზე და იმავე ქვეყნის AI-მოდელს საკუთარ ოფიციალურ პლატფორმაზე იყენებს.

Federal Register-ის შემთხვევაში საიდუმლო ინფორმაციის დაკარგვა დადასტურებული არ არის. მაგრამ შემთხვევამ მაინც გამოაჩინა მთავარი კითხვა: იცის თუ არა სახელმწიფომ, სინამდვილეში ვისი ხელოვნური ინტელექტი მუშაობს მის ოფიციალურ ვებგვერდებზე და სად შეიძლება წავიდეს ამ სისტემაში შეტანილი მონაცემები?

წყაროები: Reuters — აშშ-ის სამთავრობო საიტზე Qwen-ის გამოყენება, Reuters — აშშ-ის ბრალდებები ჩინური AI-კომპანიების წინააღმდეგ