აშშ-სთან ურთიერთობის გაუარესებისა და ვაშინგტონის არაპროგნოზირებადი სავაჭრო პოლიტიკის ფონზე, კანადა ევროკავშირთან უპრეცედენტოდ მჭიდრო პარტნიორობას განიხილავს. საუბარია თანამშრომლობაზე ვაჭრობის, თავდაცვის, ენერგეტიკის, კრიტიკული მინერალებისა და ხელოვნური ინტელექტის სფეროებში.

კანადის პრემიერ-მინისტრმა მარკ კარნიმ ევროპარლამენტში გამოსვლისას ევროკავშირსა და კანადას შორის „ღრმა სტრატეგიული თანამშრომლობის“ შექმნას დაუჭირა მხარი. მისი განცხადება მოჰყვა ევროკომისიის პრეზიდენტ ურზულა ფონ დერ ლაიენის ინიციატივას, კანადა ევროკავშირის პირველი „ასოცირებული წევრი“ გახდეს.

ასეთი სტატუსი ევროკავშირის მოქმედ ხელშეკრულებებში ამჟამად განსაზღვრული არ არის და მისი ზუსტი შინაარსი ჯერ ჩამოსაყალიბებელია. თუმცა პოლიტიკური გზავნილი მკაფიოა: კანადა ცდილობს, შეამციროს შეერთებულ შტატებზე ეკონომიკური და სტრატეგიული დამოკიდებულება და უფრო მჭიდრო კავშირები დაამყაროს ევროპელ პარტნიორებთან.

„კანადა თავად განსაზღვრავს საკუთარ საერთაშორისო პარტნიორობას“, — განაცხადა კარნიმ აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის კრიტიკის საპასუხოდ. მისი თქმით, ევროკავშირთან დაახლოება ამერიკის წინააღმდეგ მიმართული ნაბიჯი არ არის და უფრო ძლიერი და მდგრადი კანადა საბოლოოდ შეერთებული შტატებისთვისაც უკეთესი პარტნიორი იქნება.

ვაშინგტონის ზეწოლა და „51-ე შტატის“ რიტორიკა

კანადასა და აშშ-ს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ინტეგრირებული ეკონომიკური ურთიერთობა აქვთ. თუმცა ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ დაწესებულმა ტარიფებმა, სავაჭრო ზეწოლამ და კანადის შესაძლო „51-ე შტატად“ მოხსენიებამ ორ მეზობელს შორის ურთიერთობა მნიშვნელოვნად დაძაბა.

ტრამპმა ევროკავშირსა და კანადას შორის შესაძლო ახალი ფორმატის შექმნას „მტრული ქმედებაც“ კი უწოდა და ევროპას დამატებითი სავაჭრო შეზღუდვებით დაემუქრა. კანადის ხელისუფლების პასუხი იყო, რომ ვერც აშშ და ვერც სხვა ქვეყანა ოტავას პარტნიორების არჩევანს ვერ უკარნახებს.

ამ დაპირისპირებამ ევროპასთან ურთიერთობა კანადისთვის არა მხოლოდ ეკონომიკურ, არამედ სუვერენიტეტის საკითხადაც აქცია. კარნის მთავრობის სტრატეგია ეფუძნება მოსაზრებას, რომ ქვეყანა ვერ იქნება უსაფრთხო, თუ მისი ექსპორტი, თავდაცვა, ენერგეტიკა და ტექნოლოგიური ინფრასტრუქტურა ერთ პარტნიორზე იქნება დამოკიდებული.

რას შეიძლება ნიშნავდეს „ასოცირებული წევრობა“?

კანადა ევროკავშირის სრულუფლებიან წევრობას არ ითხოვს. ინიციატივის კონკრეტული სამართლებრივი და ინსტიტუციური ფორმაც ჯერ უცნობია. თავად კარნის განცხადებით, სახელწოდებაზე მნიშვნელოვანი მომავალი თანამშრომლობის რეალური შინაარსია.

სავარაუდოდ, ახალი პარტნიორობა მოიცავს:

ვაჭრობისა და ინვესტიციების დამატებით გამარტივებას;

თავდაცვის მრეწველობასა და სამხედრო შესყიდვებში თანამშრომლობას;

კრიტიკული მინერალების მიწოდების უსაფრთხო ქსელის შექმნას;

თხევადი ბუნებრივი აირისა და წყალბადის ექსპორტს ევროპაში;

ხელოვნური ინტელექტის, კიბერუსაფრთხოებისა და მოწინავე ტექნოლოგიების განვითარებას;

ციფრული ვაჭრობის ახალ შეთანხმებას;

სტუდენტებისა და ახალგაზრდების გაცვლითი პროგრამების გაფართოებას.

კარნიმ კანადის ევროკავშირის საგანმანათლებლო პროგრამა Erasmus+-ში ჩართვისა და ახალგაზრდებისთვის გადაადგილების ახალი შესაძლებლობების შექმნის იდეაც წამოაყენა.

კანადა უკვე გახდა პირველი არაევროპული ქვეყანა, რომელიც ევროკავშირის თავდაცვითი შესყიდვების ინიციატივას — Security Action for Europe-ს, ანუ SAFE-ს — შეუერთდა. ოტავა და ბრიუსელი ასევე თანამშრომლობენ უსაფრთხოების, თავდაცვის, ციფრული ტრანსფორმაციისა და კიბერუსაფრთხოების მიმართულებით.

კანადის მთავრობის მონაცემებით, ევროკავშირი ქვეყნის სიდიდით მეორე სავაჭრო პარტნიორია. 2025 წელს ორმხრივი ვაჭრობის საერთო მოცულობამ დაახლოებით 178 მილიარდ კანადურ დოლარს მიაღწია. ევროკავშირი ასევე კანადაში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მეორე უდიდესი წყაროა აშშ-ის შემდეგ.

ევროპასაც სჭირდება კანადა

დაახლოება მხოლოდ კანადის ინტერესებით არ აიხსნება. ევროკავშირიც ცდილობს, შეამციროს დამოკიდებულება აშშ-ზე, ჩინეთსა და სხვა დიდ ძალებზე და სანდო პარტნიორებთან შექმნას ენერგიის, კრიტიკული რესურსებისა და ტექნოლოგიების მიწოდების ალტერნატიული ქსელები.

კანადას აქვს ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მნიშვნელოვანი რესურსები, ასევე ლითიუმის, ნიკელის, კობალტისა და სხვა კრიტიკული მინერალების მარაგები, რომლებიც საჭიროა ელექტრომობილების, ბატარეების, ნახევარგამტარებისა და სამხედრო ტექნოლოგიების წარმოებისთვის.

ორივე მხარისთვის ასევე მნიშვნელოვანია დემოკრატიული ინსტიტუტების, კანონის უზენაესობისა და საერთაშორისო სამართლის ერთგულებაზე დაფუძნებული პოლიტიკური ალიანსის შექმნა იმ პირობებში, როდესაც სავაჭრო ტარიფები და ეკონომიკური დამოკიდებულება სულ უფრო ხშირად გამოიყენება პოლიტიკური ზეწოლის იარაღად.

ახალი ტრანსატლანტიკური რეალობა

კანადის ევროპისკენ შემობრუნება ჯერ არ ნიშნავს აშშ-სთან ეკონომიკური კავშირების გაწყვეტას — ასეთი ნაბიჯი ორივე ქვეყნისთვის უკიდურესად ძვირი და რთული იქნებოდა. თუმცა მიმდინარე პროცესი აჩვენებს, რომ ვაშინგტონის არაპროგნოზირებად პოლიტიკას გრძელვადიანი შედეგები აქვს.

ქვეყნები, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში აშშ-ს საკუთარ მთავარ მოკავშირედ და სტაბილურ პარტნიორად მიიჩნევდნენ, ახლა ალტერნატიულ კავშირებს ეძებენ. კანადა ცდილობს, აღარ იყოს მხოლოდ ამერიკის ეკონომიკური დანამატი, ხოლო ევროკავშირი ტრადიციული გეოგრაფიული საზღვრების მიღმა ახალ დემოკრატიულ პარტნიორებს ეძებს.

კანადასა და ევროკავშირს შორის შესაძლო ახალი ურთიერთობის დეტალები ოქტომბრის ბოლოს მონრეალში დაგეგმილ სამიტზე უნდა განიხილონ. სწორედ იქ შეიძლება გაირკვეს, იქცევა თუ არა „ასოცირებული წევრობა“ რეალურ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ მოდელად, თუ ის ჯერ მხოლოდ სიმბოლურ გზავნილად დარჩება.

თუმცა ერთი რამ უკვე აშკარაა: აშშ-ის ზეწოლა კანადას ევროპას არ აშორებს — პირიქით, მას ევროპისკენ კიდევ უფრო სწრაფად უბიძგებს.

წყაროები: Associated Press, Reuters — კარნის გამოსვლის ძირითადი გზავნილები, Reuters — კანადის პარტნიორობის არჩევანი, კანადის პრემიერ-მინისტრის ოფიციალური სამსახური