რუსეთის ძალების მიერ სკოლაზე განხორციელებულმა მრავალჯერადმა დაბომბვამ, რომელიც ჰუმანიტარული დახმარების გასაცემად და ადგილობრივი მოსახლეობის თავშესაფრად გამოიყენებოდა, სამხრეთ-აღმოსავლეთ უკრაინის ზაპოროჟიეს ოლქის სოფელ კომიშუვახაში, სულ მცირე 26 ადამიანი იმსხვერპლა და ხუთი დაშავდა, – ამის შესახებ ორშაბათს უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ და საგანგებო სამსახურებმა განაცხადეს.
სოფელი ქალაქ ზაპოროჟიედან დაახლოებით 35 კილომეტრით აღმოსავლეთით მდებარეობს და ფრონტის ხაზიდან ათიოდე კილომეტრითაა დაშორებული. სკოლაში სწავლა არ მიმდინარეობდა, რადგან ის საბრძოლო მოქმედებების ეპიცენტრთან ახლოს იყო. გავრცელებული ინფორმაციით, რუსულმა ავიაციამ 10-ზე მეტი მართვადი ბომბი ჩამოაგდო, რის შედეგადაც შენობა მთლიანად ნანგრევებად იქცა.
ზელენსკის თქმით, პირველი დარტყმა მაშინ განხორციელდა, როცა ადგილობრივები ჰუმანიტარული პაკეტების მისაღებად მივიდნენ, რასაც მოჰყვა „ორმაგი დარტყმა“ თავშესაფარზე, სადაც ხალხი იმალებოდა.
„ყოველ ორშაბათს იქ ჰუმანიტარულ დახმარებას არიგებდნენ,“ – განაცხადა ზელენსკიმ თავის ყოველდღიურ მიმართვაში. „რუსებმა პირველი დარტყმა სწორედ მაშინ განახორციელეს, როცა ხალხი მივიდა – რამდენიმე ავიაბომბი. შემდეგ განმეორებითი დარტყმა – კიდევ ავიაბომბები, ამჯერად თავშესაფარზე. ეს იყო საზიზღარი ტერორისტული თავდასხმა.“
დაღუპულებს შორის არიან ორი მაშველი და ოთხი პოლიციელი, – განაცხადა ოლქის დროებითმა გუბერნატორმა მიხაილო სემიკინმა. საგანგებო სამსახურებმა მაშველებად დაასახელეს 44 წლის დენის კონოვალენკო და ოლექსი სუშჩევსკი, რომლებიც ყოველდღიურად მუშაობდნენ სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებში, რათა სხვები გადაერჩინათ. ხუთი დაშავებულიდან ორი სწორედ მაშველია, რომლებიც საავადმყოფოში მკურნალობენ.
ღამის დადგომისას, მაშველები ფანარებით ეძებდნენ გადარჩენილებს დანგრეულ შენობებში, როგორც ეს ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ გავრცელებულ ფოტო-ვიდეო მასალებში ჩანს. ზაპოროჟიეს საქალაქო საბჭოს მდივანმა რეგინა ხარჩენკომ განაცხადა, რომ 27 ადამიანი დაკარგულად ითვლება. სამაშველო სამუშაოებს ხელი შეუშალა რუსული დრონების მიერ განხორციელებულმა დამატებითმა იერიშებმა, – აღნიშნა სემიკინმა.
ზელენსკიმ თავდასხმა „სრულიად შემზარავად“ შეაფასა და აღნიშნა, რომ რუსულ ძალებს არ შეეძლოთ არ სცოდნოდათ, რომ ეს ადგილი ყოველ კვირას ჰუმანიტარული დახმარების გასაცემად გამოიყენებოდა. მისი თქმით, დაბომბვა მოწმობს, რომ მოსკოვი კვლავაც მკვლელობებს ირჩევს, ნაცვლად იმისა, რომ იშვიათი ადგილობრივი ზავის პირობებში მშვიდობისკენ გადადგას ნაბიჯები რუსების მიერ ოკუპირებულ ოლეშკიში, მეზობელ ხერსონის ოლქში.
„რუსები კვლავაც ამტკიცებენ თავიანთ სიძულვილს უკრაინისა და აქ არსებული ყველაფრის მიმართ,“ – განაცხადა ზელენსკიმ. „თუ რუსეთს მართლა სურდა დეესკალაცია, ოლეშკიში შექმნილი ვითარების შემდეგ ჰუმანიტარული ნაბიჯების გაგრძელების შესაძლებლობა არსებობდა. ჩვენ ეს შევთავაზეთ. მაგრამ რუსეთი კვლავ კლავს ადამიანებს.“
ექვსდღიანი ზავი სამშაბათს დაიწყო და კვირას, მოსკოვის დროით შუაღამით დასრულდა. გავრცელებული ინფორმაციით, ზავის მიღწევაში მონაწილეობა მიიღეს აშშ-ის პირველმა ლედიმ მელანია ტრამპმა და რომის პაპმა ლეო XIV-მ, რათა ოლეშკიდან ევაკუაცია განხორციელებულიყო. ზავის პერიოდში არც ერთ მხარეს დარღვევები არ დაუფიქსირებია, რაც ყველაზე ხანგრძლივი შეწყვეტა იყო საბრძოლო მოქმედებებში 2022 წლის თებერვალში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ.
გავრცელებული ცნობით, რეგიონიდან თითქმის 800 ადამიანი იქნა ევაკუირებული. უკრაინის სამხედროების ინფორმაციით, ზავის დასრულებამდე დაახლოებით 170 ადამიანი – მედიის ცნობით, ეს რიცხვი 167-დან 180-მდე მერყეობს – იქნა ევაკუირებული. ისინი რუსეთთან მიერთებული ყირიმისა და რუსეთის ქალაქ ანაპის გავლით ბელარუსში გადაიყვანეს, შემდეგ კი უკრაინაში. მათ შორის იყვნენ 22 ბავშვი და 21 ადამიანი, რომლებსაც გადაადგილებაში დახმარება სჭირდებოდათ.
მისიამ ადამიანები როგორც უკრაინის კონტროლირებად ტერიტორიაზე, ისე ყირიმში გადაიყვანა. ოპერაციას რუსეთის ადამიანის უფლებათა კომისარი იანა ლანტრატოვა და მისი უკრაინელი კოლეგა დმიტრო ლუბინეცი ხელმძღვანელობდნენ. კრემლმა ოპერაცია წარმატებულად შეაფასა, თუმცა აღნიშნა, რომ ამ ეტაპზე მსგავსი მისიის ჩატარება არ იგეგმება.
უკრაინის ერთ-ერთმა მაღალჩინოსანმა სააგენტო AFP-ს განუცხადა, რომ რუსეთმა უარი თქვა ზავის გაგრძელებაზე უკრაინის წინადადების მიუხედავად. უკრაინის გენერალურმა შტაბმა რუსული ძალები დაადანაშაულა იმაში, რომ მათ ზავის პერიოდში შეიარაღება შეივსეს, ჯარები შეცვალეს და პოზიციები გაიუმჯობესეს.
„მტერმა, პირიქით, ჰუმანიტარული პაუზა საკუთარი პოზიციების გასაუმჯობესებლად გამოიყენა,“ – ნათქვამია გენშტაბის განცხადებაში სოციალურ ქსელ X-ზე, სადაც ასევე აღნიშნულია, რომ უკრაინულმა ძალებმა ზავის პირობები დაიცვეს და მიღწეულ შეთანხმებებს არ გადაუხვიეს.
კრემლის პრესსპიკერმა დმიტრი პესკოვმა არ უარყო, რომ რუსეთმა პაუზა პოზიციების გასამაგრებლად გამოიყენა და ეს „სრულად ნორმალურ პრაქტიკად“ შეაფასა მსგავს სიტუაციებში. მან ასევე განაცხადა, რომ უკრაინულმა ძალებმა არაერთხელ გამოიყენეს ზავი საკუთარი ძალების გადასაჯგუფებლად.
ხერსონში დარჩენილ მოსახლეობას ურჩიეს, თავი აარიდონ „წითელ ზონებს“, სადაც რუსული დარტყმების რისკი კვლავ მაღალია. რუსეთის შეჭრამდე და ხერსონის ოლქის დაახლოებით 70%-ის ოკუპაციამდე, რეგიონში მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობდა. ახლა იქ დაახლოებით 140 000 ადამიანია დარჩენილი. რეგიონი თითქმის ხუთი წელია განიცდის დრონებით თავდასხმებს, საარტილერიო დაბომბვებს, მართვადი ბომბებსა და საჰაერო ნაღმებს.
აშშ-ის შუამავლობით რუსეთსა და უკრაინას შორის მოლაპარაკებები 10-11 ნოემბერს აბუ-დაბიში განახლდება, – განაცხადა აშშ-ის სპეციალურმა წარმომადგენელმა სტივ ვიტკოფმა. შეხვედრაზე მოსალოდნელია სამმხრივი მოლაპარაკებები აშშ-ის, რუსეთისა და უკრაინის ოფიციალურ პირებს შორის, სადაც ვაშინგტონს ვიტკოფი და ჯარედ კუშნერი წარადგენენ.
ვიტკოფის თქმით, შეერთებული შტატები შუამავლობას გაუწევს „სამუშაო დონის“ მოლაპარაკებებს, რომელთა მიზანია „პრეზიდენტ ტრამპის მისიის წინ წაწევა ომის დასასრულებლად.“ მოლაპარაკებებზე განიხილება ომისშემდგომი უსაფრთხოების გარანტიები, დეესკალაცია, ჰუმანიტარული საკითხები და შემდგომი ნაბიჯები მშვიდობისკენ. შეხვედრაში მონაწილეობას მიიღებენ ნატო-ს, გერმანიის, დიდი ბრიტანეთისა და ევროკავშირის წარმომადგენლებიც.
მიზნად დასახულია „სრული, მდგრადი სამშვიდობო შეთანხმება, რომელიც მომავალ თაობებს უსაფრთხოებას მოუტანს.“ ტრამპი აქტიურად ცდილობს ომის დასრულების ხელშეწყობას, რომელმაც ასობით ათასი ადამიანი იმსხვერპლა და მილიონები გადაასახლა, თუმცა გარღვევას ჯერჯერობით არ მიუღწევია. კიევსა და მის ევროპელ მოკავშირეებს აშფოთებთ, რომ ტრამპი სულ უფრო მეტად იხრება მოსკოვის მხარეს.
ბრიტანეთმა და საფრანგეთმა ასევე განაცხადეს, რომ 10 ევროპული ქვეყნიდან დაახლოებით 2 800 სამხედრო მიიღებს მონაწილეობას უკრაინის მხარდამჭერი ახალი მრავალეროვნული ძალის პირველ წვრთნაში. წვრთნები 9-22 ნოემბერს პოლონეთში, უკრაინის საზღვართან ახლოს გაიმართება.
ეს ძალა მხოლოდ იმ შემთხვევაში განთავსდება, თუ ზავი ომს დაასრულებს და მისი მიზანი უკრაინის ტერიტორიული უსაფრთხოების უზრუნველყოფაა. „წვრთნები საშუალებას მოგვცემს შევამოწმოთ, რამდენად სწრაფად და ეფექტურად შეძლებენ სხვადასხვა ქვეყნები სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო ძალების მობილიზებას უკრაინის დასახმარებლად საბრძოლო მოქმედებების დასრულების შემდეგ,“ – ნათქვამია ბრიტანეთისა და საფრანგეთის ერთობლივ განცხადებაში. რუსეთს მშვიდობის მიღწევის სურვილი არ გამოუხატავს და განთავსების გეგმა შესაძლოა კიდევ უფრო გაამწვავოს მოსკოვის რეაქცია.
რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ მისმა ძალებმა უკრაინის ოდესის ოლქში სამხედრო ობიექტს დაარტყეს და ასევე გაანადგურეს სამხედრო მიზნებისთვის გამოყენებული სატვირთო გემი ოდესიდან 58 კილომეტრით სამხრეთით, შავ ზღვაში. სააგენტო Reuters-მა ოდესის ერთ-ერთ ოფიციალურ პირზე დაყრდნობით გაავრცელა ინფორმაცია, რომ რუსულ თავდასხმას ოთხი ადამიანი ემსხვერპლა.
უკრაინის ენერგოკომპანია DTEK-მა განაცხადა, რომ კიევში და მის შემოგარენში საგანგებო ელექტროენერგიის გათიშვები დაიწყო ეროვნული ქსელის ოპერატორ Ukrenergo-ს მოთხოვნით. გათიშვები მოჰყვა რუსულ თავდასხმებს ცენტრალურ უკრაინაში, რის შედეგადაც 200 000-ზე მეტი ადამიანი ელექტროენერგიის გარეშე დარჩა.
DTEK-ის ცნობით, რეგიონში ინფრასტრუქტურა სერიოზულად დაზიანდა და ენერგეტიკოსები კრიტიკული ობიექტების ელექტრომომარაგების აღდგენაზე მუშაობენ. თავდასხმები იმავე სქემით მიმდინარეობს, როგორც წინა წლებში, როდესაც რუსეთი ზამთრის პერიოდში უკრაინის ენერგოსისტემას უტევს, რათა სამოქალაქო მოსახლეობის მორალური მდგომარეობა შეასუსტოს და „ზამთარი იარაღად აქციოს“.
The Wall Street Journal-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ შეერთებული შტატები მხარს უჭერს რუსული ბუნებრივი გაზის ექსპორტის სწრაფ განახლებას ევროპაში უკრაინის გავლით, როგორც ენერგეტიკული ზავის მიღწევის მცდელობის ნაწილს ზამთრის დადგომამდე. გამოცემის ცნობით, ეს წინადადება გულისხმობს რუსული გაზის გაყიდვას ამერიკელი შუამავლის მეშვეობით, რათა ევროპული სანქციები იქნეს გვერდის ავლით მოტოვებული. გაზეთის ინფორმაციით, იდეა ჯარედ კუშნერმა და სტივ ვიტკოფმა სექტემბერში მოსკოვსა და კიევში ვიზიტებისას წამოაყენეს. ეს ინფორმაცია დამოუკიდებლად ჯერჯერობით ვერ დადასტურდა.
რუსეთის წილი ევროპულ გაზის ბაზარზე 11%-მდეა შემცირებული, მაშინ როცა სრულმასშტაბიანი ომის დაწყებამდე 45% შეადგენდა. ევროკავშირი მიზნად ისახავს 2027 წლის ბოლომდე მთლიანად შეწყვიტოს რუსული გაზის იმპორტი და ევროკავშირის ლიდერები აცხადებენ, რომ არ სურთ კვლავ დამოკიდებულნი გახდნენ რუსულ ენერგიაზე.
ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა შეწყვეტს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე თავდასხმებს, თუ ვაშინგტონი კიევს Patriot-ის ტიპის საზენიტო-სარაკეტო სისტემებს მიაწვდის. Fox News-თან საუბარში მან აღნიშნა, რომ ამ საკითხზე „სხვადასხვა და არაერთი“ საუბარი ჰქონდა ტრამპთან და მის გუნდთან.
„ვუთხარით, თუ გსურთ, რომ რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე არ ვიტევდეთ, მათ არ უნდა დაარტყან ჩვენს ენერგოსისტემას,“ – განაცხადა ზელენსკიმ. „სხვა ალტერნატივა – მოგვცეთ Patriot-ის რაკეტები. ჩვენ თავად ვიპოვით თანხებს, მხოლოდ დახმარება კი არა.“
მისი თქმით, უკრაინა ერთი თვის განმავლობაში შეაჩერებს თავდასხმებს რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე, თუ შეერთებული შტატები ამავე ვადით მიაწვდის სარაკეტო სისტემებს. კითხვაზე, არ აშინებს თუ არა, რომ ეს წინადადება შეიძლება ტრამპზე ზეწოლად აღიქვან, ზელენსკიმ უპასუხა: „არანაირი შიში არ მაქვს, როცა პარტნიორებს სიმართლეს ვუზიარებ.“
უკრაინის ხელისუფლება უკვე რამდენიმე კვირაა აფრთხილებს, რომ Patriot-ის რაკეტების მარაგი იწურება. ოლეშკის ზავის დასრულების შემდეგ, უკრაინამ კვლავ განაახლა თავდასხმები რუსულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე.
რუსეთმა და უკრაინამ ასევე განაცხადეს, რომ მათი საგანგებო შეტყობინებების აპლიკაციები კიბერშეტევების შედეგად გატეხეს. უკრაინის საჰაერო ძალების ცნობით, კვირა საღამოს მათ საჰაერო განგაშის აპლიკაციაში ჰაკერებმა ცრუ შეტყობინებები გაავრცელეს ბირთვული, ქიმიური და რადიაციული საფრთხეების შესახებ. სისტემა ჩვეულებრივ რუსული დრონებისა და რაკეტების შესახებ ინფორმაციას აწვდის.
უკრაინის სტრატეგიული კომუნიკაციების ცენტრმა SPRAVDI-მ პასუხისმგებლობა რუსეთს დააკისრა. მოგვიანებით რუსეთის საგანგებო სიტუაციების სამინისტრომაც განაცხადა, რომ მათ მობილურ აპლიკაციაზე „მასიური კიბერშეტევა“ განხორციელდა, რის შედეგადაც თავდამსხმელებმა საზოგადოებას ცრუ ინფორმაცია მიაწოდეს. ოფიციალური პირების თქმით, სისტემის აღდგენაზე მუშაობენ.
რუსეთმა წელს თავდასხმები გააძლიერა, მათ შორის ბალისტიკური რაკეტებითა და სწრაფი, რეაქტიული დრონებით, რომელთა ჩამოგდებაც რთულია. რუსეთში საგანგებო შეტყობინებების აპლიკაცია ფართოდ არ გამოიყენება და უკრაინული დრონების შესახებ გაფრთხილებები, როგორც წესი, მესაზღვრე რეგიონებში SMS-ით იგზავნება.
