ევროპის მასშტაბით, კვირის განმავლობაში უკვე მეორედ, ბომბის საფრთხის შესახებ შეტყობინებები სულ მცირე 21 თვითმფრინავსა და რამდენიმე აეროპორტს შეეხო. დიდი ბრიტანეთი ამ ინციდენტს „ბოროტმოქმედულ ხუმრობას“ უწოდებს.
საფრენოსნო ოპერაციები ავსტრიაში, ბელგიაში, ბულგარეთში, ჩეხეთში, საფრანგეთში, იტალიაში, პოლონეთსა და რუმინეთში შეფერხდა. დუბლინიდან რომში მიმავალი Aer Lingus-ის თვითმფრინავი საფრანგეთში, სამხედრო ბაზაზე გადამისამართდა, ხოლო იტალიის გამანადგურებლებმა Finnair-ის ჰელსინკი-რომის რეისი გააცილეს.
EasyJet-მა განაცხადა, რომ ნიუკასლიდან და გლაზგოდან გაფრენილი მისი თვითმფრინავები პრაღაში პოლიციამ უსაფრთხოების მიზნით შეამოწმა. ლონდონის ჰითროუსა და ბირმინგემის აეროპორტებმა ასევე მიიღეს მუქარები, თუმცა ისინი არადამაჯერებლად შეფასდა.
ამ დრომდე ჩატარებული შემოწმებების შედეგად ასაფეთქებელი ნივთიერებები არ აღმოჩენილა და უცნობია, უკავშირდება თუ არა ეს შემთხვევები ერთმანეთს. ზოგიერთი მათგანი ნაკლებად ცნობილმა ჯგუფმა აიღო საკუთარ თავზე.
რომის აეროპორტის ადმინისტრაციამ განაცხადა, რომ ხუთშაბათს ორი შემომავალი რეისის მიმართ ბომბის მუქარის შემცველი წერილი ელექტრონული ფოსტით მიიღეს.
გაფრთხილებები ხელმოწერილი იყო ჯგუფის ან პირის სახელით, რომელიც საკუთარ თავს „მამაკაცური სახელმწიფოს მებრძოლებს“ უწოდებს. ისინი აცხადებდნენ, რომ მიზანში „ფემინისტური რეჟიმი“ ჰყავდათ ამოღებული და სურდათ „თავისი კვალი დაეტოვებინათ ისტორიაში“.
მუქარაში ნათქვამი იყო, რომ „ცას აფეთქებებით გააწითლებდნენ“.
ეს დეტალები პირველად იტალიურმა მედიამ გაავრცელა, რასაც შემდეგ BBC-ს Aeroporti di Roma-მ, რომის ორივე აეროპორტის მმართველმა კომპანიამ, დაუდასტურა.
„მამაკაცური სახელმწიფოს მებრძოლები“, სავარაუდოდ, გულისხმობს რუსულ ულტრამემარჯვენე ჯგუფს „მუჟსკოი ლეგიონი“ („მამაკაცთა ლეგიონი“), რომელიც მოსკოვის სასამართლომ 2021 წელს აკრძალა უკიდურესად რადიკალური შეხედულებების გამო. მიუხედავად ამისა, ჯგუფს ათიათასობით ონლაინ მიმდევარი შემორჩა და 2022 წელს რუსეთის უკრაინაში სრულმასშტაბიან შეჭრას მხარს უჭერდა.
თუმცა, ეს წერილი, თუნდაც ნამდვილი იყოს, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ პოლიციასა და აეროპორტის ადმინისტრაციას დაეხმაროს იმის დადგენაში, ვინ დგას ამ ხუმრობების უკან და რა მოტივით.
დიდი ბრიტანეთის ტრანსპორტის მინისტრმა ჰეიდი ალექსანდერმა ხუთშაბათის ინციდენტები „ბოროტმოქმედულ ხუმრობად“ შეაფასა.
მან აღნიშნა, რომ მთავრობა „სერიოზულად ეკიდება ამ მუქარებს“ და ხაზი გაუსვა, რომ „არსებობს დადგენილი პროცედურები მსგავსი ხუმრობებისა და ბოროტმოქმედული მუქარების სამართავად“.
დიდი ბრიტანეთის მთავრობის წარმომადგენელმა მოგვიანებით განაცხადა, რომ დღის „დილის საათებში“ დაფიქსირებული მუქარები „გადაწყვეტილად“ იქნა მიჩნეული, თუმცა დეტალები არ დაუკონკრეტებია.
ჰითროუმ მოგვიანებით გაავრცელა განცხადება, რომ დღის დასაწყისში მიღებული მუქარა „არადამაჯერებლად“ შეფასდა და „არ არსებობდა საფრთხე მგზავრებისთვის, თანამშრომლებისთვის ან თვითმფრინავებისთვის“.
„დიდი ბრიტანეთის ავიაციის უსაფრთხოების სტანდარტები საკმარისად მტკიცეა, რათა მსგავსი სიტუაციები სათანადოდ შეფასდეს და უსაფრთხოდ იმართოს,“ — ნათქვამია განცხადებაში.
ამასობაში, ბირმინგემის აეროპორტის წარმომადგენელმა BBC-ს განუცხადა, რომ მუქარის მიღების შემდეგ „დაუყოვნებლივ ამოქმედდა შესაბამისი პროცედურები საგანგებო სამსახურებთან და პარტნიორებთან ერთად“.
ხუთშაბათს შემდეგი რეისები აღმოჩნდა მუქარის სამიზნე:
ემილი ნოუბლი, რომელიც დუბლინიდან რომში მიმავალ Aer Lingus-ის გადამისამართებულ თვითმფრინავში იმყოფებოდა, ამბობს, რომ ფრენის დაწყებიდან დაახლოებით ერთი საათის შემდეგ, როცა მეგობრის ქორწილში მიემგზავრებოდა იტალიის დედაქალაქში, მგზავრებს „ტექნიკური“ პრობლემის შესახებ აცნობეს.
მოგვიანებით, როდესაც თვითმფრინავი საფრანგეთში დაუგეგმავ დაშვებას აპირებდა, პილოტმა განაცხადა, რომ საქმე „უსაფრთხოების“ საკითხს ეხებოდა, — უთხრა 26 წლის დუბლინელმა BBC Verify-ს.
„ბორტზე უცნაური გამოცდილება იყო,“ — ამბობს ნოუბლი. „შემაშფოთებელი იყო, რადგან არ ვიცოდით, რა ხდებოდა, მაგრამ ყველანი ვცდილობდით, მაქსიმალურად მშვიდად ვყოფილიყავით.“
ნოუბლი ამბობს, რომ დაშვებისას გამანადგურებლების ხმა ესმოდა და ერთ-ერთი მათგანი თვითმფრინავის უკან დაეშვა.
Évreux-Fauville-ის სამხედრო ბაზაზე, ნორმანდიაში დაშვების შემდეგ, მგზავრებმა გაიგეს, რომ მათი რეისი ბომბის მუქარის სამიზნე გახდა.
ნოუბლის თქმით, ისინი ბორტზე ორი საათი და ნახევარი დარჩნენ, სანამ პოლიცია და სამხედროები შემოწმებებს ატარებდნენ, მათ შორის ძაღლებითაც.
მოგვიანებით მგზავრებს აცნობეს, რომ პარიზის აეროპორტში გადაიყვანდნენ და იქიდან სხვა თვითმფრინავი რომში წაიყვანდა.
კოვენტრის უნივერსიტეტის ავიაციის უსაფრთხოების პროფესორმა ფილიპ ბაუმმა განაცხადა, რომ ინდუსტრია „ყოველდღიურად მრავალი ბომბის მუქარის წინაშე დგას“, თუმცა ამ კვირის ინციდენტებმა ის „გააოცა“.
მისი თქმით, რეისი მხოლოდ მაშინ გადამისამართდება, თუ მუქარა დამაჯერებელია და ხელისუფლებას სჯერა, რომ ბორტზე ასაფეთქებელი მოწყობილობის არსებობის რეალური საფრთხეა.
ბაუმის თქმით, მთავარი საფრთხე ისაა, რომ „თუ საკმარისად ბევრ ყალბ მუქარას გაავრცელებ, შეიძლება დაუდევრობა ჩამოყალიბდეს და რეალური საფრთხე უგულებელყონ — ან ეს შეიძლება ყურადღების გადატანის მცდელობაც იყოს“.
კინგსტონის უნივერსიტეტის ავიაციის ექსპერტმა მარკო ჩანმა BBC-ს განუცხადა, რომ მუქარები „ყველაზე მეტად ხუმრობაა, მაგრამ სისტემა სწორად იქცევა, როცა მათ რეალურად აღიქვამს“.
მისი თქმით, ზოგიერთი ექსპერტი ამ მუქარებს განიხილავს, როგორც „შესაძლო იაფფასიანი, უარყოფადი დესტაბილიზაციის ნაწილი“ საჰაერო მიმოსვლისთვის.
ხუმრობები შეიძლება მიმბაძველებისგანაც მოდიოდეს, ამბობს ის, თუმცა „სამი დღის ინციდენტი ძალიან მცირე ნიმუშია, რომ კოორდინაცია და ინფიცირება ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ“.
ორი დღის წინ, ბომბის მუქარის შემდეგ შვიდი ევროპული რეისი, მათ შორის ორი დიდი ბრიტანეთიდან, შემოწმდა. არცერთ თვითმფრინავში ასაფეთქებელი ნივთიერება არ აღმოჩნდა.
ორშაბათს, Wizz Air-ის რეისი, რომელიც ლონდონის ლუტონის აეროპორტიდან სოფიაში მიფრინავდა, უნგრეთის გამანადგურებელმა ბუდაპეშტში მიაცილა, მას შემდეგ, რაც ფრენისას ბომბის მუქარა შევიდა.
