ხუთშაბათს საფრანგეთის მასშტაბით ასობით ათასი ადამიანი გამოვიდა ქუჩაში, რადგან ხუთმა პროფკავშირმა კოორდინირებულად გამოაცხადა გაფიცვები და დემონსტრაციები ცხოვრების გაძვირების, ხელფასების და საჯარო სერვისების შემცირების წინააღმდეგ. ქვეყნის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ აქციებში 600 000-ზე მეტი ადამიანი მონაწილეობდა, ხოლო მემარცხენე პროფკავშირმა CGT-მ მონაწილეთა რაოდენობა 1,57 მილიონად შეაფასა და ეს მობილიზაცია 2023 წლის შემდეგ „უპრეცედენტოდ“ შეაფასა.
გაფიცულ მასწავლებლებს, საავადმყოფოს პერსონალს, რკინიგზელებს და სხვა საჯარო და კერძო სექტორის თანამშრომლებს შეუერთდნენ საშუალო და უმაღლესი სასწავლებლების სტუდენტები პარიზში, მარსელში, ბორდოში, ლილში და სხვა ქალაქებში გამართულ ძირითადად მშვიდობიან აქციებზე. პროფკავშირებმა მუშებს, პენსიონერებსა და ახალგაზრდებს მოუწოდეს, შეუერთდნენ მოძრაობას და „მოიტანდნენ მას ახალ დონეზე“, ხოლო CGT-ს ლიდერმა სოფი ბინემ განაცხადა, რომ მხოლოდ მთავრობის რეაგირება მათ მოთხოვნებზე შეძლებს მობილიზაციის შეჩერებას.
პროტესტები სექტემბერში დაიწყო საშუალო სკოლებში, ანუ ლიცეუმებში, ცუდი პირობებისა და არასაკმარისი რესურსების გამო, შემდეგ კი გავრცელდა უნივერსიტეტებსა და უფრო ფართო სამუშაო ძალაზე. განახლებული „გილე ჟონების“ ანუ „ყვითელი ჟილეტების“ მოძრაობაც შეუერთდა უკმაყოფილებას მაღალი ფასების წინააღმდეგ და პარასკევსა და შაბათს დამატებითი ბლოკადებისა და დემონსტრაციებისკენ მოუწოდა.
პროფკავშირები ითხოვენ ხელფასების გაზრდას, საჯარო სერვისებისთვის დაფინანსების ზრდას და, განსაკუთრებით, მინიმალური ხელფასის, ანუ სმიკის (Smic), ამაღლებას, რომელიც ამჟამად საათში 12,31 ევროს (10 ფუნტი სტერლინგი) შეადგენს. CFDT-ს ლიდერმა მარილის ლეონმა განაცხადა, რომ მათი მოთხოვნები მინიმალურ ხელფასს სცდება. „ჩვენ ვითხოვთ თვეში 100 ევროს წმინდა მატებას“, — აღნიშნა მან.
პარიზის ცენტრში მსვლელობის დაწყებისას ბინემ განაცხადა, რომ მომიტინგეებმა „მობილიზაციის ახალ დონეს მიაღწიეს“ და მთავრობისგან დაუყოვნებლივ პასუხები მოითხოვა. ლეონმა მანამდე თქვა, რომ კმაყოფილი იქნებოდა, თუ აქციები მიაღწევდა წინა პიკს — შაბათს, 17 ოქტომბერს, როდესაც შინაგან საქმეთა სამინისტრომ 550 000 მონაწილე დააფიქსირა, ხოლო პროფკავშირებმა — 800 000. ხუთშაბათის წინასწარი მონაცემები უფრო მაღალი იყო.
მთავრობამ მობილიზება გაუკეთა 70 000 პოლიციელს, ხოლო შინაგან საქმეთა მინისტრმა ლორან ნუნიესმა დაჰპირდა „უკიდურესად მკაცრ რეაგირებას“ შესაძლო ძალადობის შემთხვევაში. პარიზში პოლიციამ საშუალო სკოლის მოსწავლეებს არ მისცა საშუალება, ლიცეუმების წინ ნაგვის ურნებით ბარიკადები აეშენებინათ და ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა, რათა სტუდენტები ელენ ბუშეს ლიცეუმში არ შესულიყვნენ.
რამდენიმე ქალაქში არეულობის შემთხვევებიც დაფიქსირდა. ლიონში, რონის მდინარის გალიენის ხიდთან, ავტომობილი დაწვეს, როდესაც რადიკალური მემარცხენე „შავი ბლოკის“ ასობით აქტივისტი პოლიციას დაუპირისპირდა. ლიონში და ბორდოში, სადაც დემონსტრაციის ბოლოს მოედანი გაათავისუფლეს, პოლიციამ ცრემლსადენი გაზი გამოიყენა. შეტაკებები იყო რენშიც, სადაც ადგილობრივმა პრეფექტმა განაცხადა, რომ „მტრულად განწყობილი ნიღბიანი პირების ჯგუფი“ შეიკრიბა პროფკავშირების მსვლელობის წინ. პარიზის ჩრდილოეთ გარეუბან სენ-სენ-დენიში, ლიცეუმის ბლოკადისას, სტუდენტებს შორის ჩხუბისას მოზარდი დაჭრეს.
არეულობები არ ყოფილა იმ მასშტაბის, რაც 17 ოქტომბრის წინა მასობრივ აქციებზე, როდესაც 2 000-ზე მეტი მაღაზია გაძარცვეს და ისტორიული შენობები დაწვეს. ნუნიესმა ხუთშაბათისთვის სამი ძირითადი რისკი დაასახელა: რადიკალური მემარცხენე „შავი ბლოკის“ ჯგუფები, ძარცვა და დაუშვებელი სპონტანური მსვლელობები.
პარიზში, საბოლოოდ, მსვლელობას ნება დართეს, თუმცა არა იმ მარშრუტით, რომელსაც პროფკავშირები ითხოვდნენ — ბასტილიის მოედნიდან კონკორდის მოედნამდე, რაც ეროვნულ ასამბლეასთან, ელისეს სასახლესთან და პრემიერ-მინისტრის რეზიდენციასთან, მატინიონის სასტუმროსთან გაივლიდა. ამის ნაცვლად, დემონსტრანტები რესპუბლიკის მოედანსა და ნაციის მოედანს შორის გადაადგილდნენ.
ზოგიერთი მომიტინგე პოლიციის მასიურ ყოფნასა და დემონსტრაციების შეზღუდვებს აკრიტიკებდა. რებეკა, 30 წლის სოციალური მუშაკი პარიზის სამხრეთ გარეუბნიდან, რომელიც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვებთან მუშაობს, ამბობს: „ეს ისტორიული საპროტესტო მოძრაობაა, მაგრამ მთავრობის ერთადერთი რეალური პასუხი იყო პოლიციის მეშვეობით მისი მკაცრი ჩახშობა, ამიტომ დღეს ქუჩაში გამოსვლა მოგვიწია. ყველგან პოლიციაა, მაგრამ სად არის დაფინანსება სხვა საჯარო სერვისებისთვის?“
ადამიანის უფლებათა ლიგამ (Ligue des droits de l’Homme) განაცხადა, რომ ქვეყანაში შეინიშნება „ავტორიტარული გადახრა“, რომლის მიზანიც „ნებისმიერი განსხვავებული აზრის ჩახშობაა“, რაზეც მიუთითებს დემონსტრაციების შეზღუდვა ქალაქების ცენტრებში და კომენდანტის საათის დაწესება ზოგიერთ რაიონში. ბინემ სიტუაცია „ძალიან სერიოზულ პერიოდად“ შეაფასა და მთავრობის მხრიდან „საშიში ავტორიტარული გადახრის“ შესახებ ისაუბრა, ასევე გააკრიტიკა გადაწყვეტილებები, რომლითაც ზოგ ქალაქში აქციები ცენტრალური უბნებიდან განდევნეს.
საშუალო სკოლის მოსწავლეები უკვე რამდენიმე კვირაა აპროტესტებენ გადატვირთულ კლასებს, ავარიულ შენობებსა და ცუდ სასწავლო პირობებს. მთავრობამ განაცხადა, რომ ხუთშაბათს 81 ლიცეუმი იყო შეხებული, ხოლო სტუდენტური პროფკავშირების მიხედვით, ეს რიცხვი 1 000-ს აღწევდა. სტუდენტები ამბობენ, რომ კლასების ზომის შეზღუდვისა და სკოლების სარემონტო სესხების გაცემის ინიციატივები არასაკმარისია.
განათლების სამინისტრომ განაცხადა, რომ მასწავლებლების 16% გაიფიცა, ხოლო პროფკავშირების თქმით, ლიცეუმების მეოთხედზე მეტში იყო შეფერხება. მთავრობამ აღნიშნა, რომ უმაღლესი განათლების დაწესებულებების მესამედი იყო შეხებული, ხოლო სტუდენტური ჯგუფების მიხედვით, უმრავლესობა უნივერსიტეტებისა შეფერხდა. აქციებს კერძო სკოლების მასწავლებელთა პროფკავშირებიც შეუერთდნენ.
„ახლა საქმე მხოლოდ განათლებასა და უმაღლეს განათლებაში საჯარო სერვისების [დაფინანსებას] აღარ ეხება, ეს უკვე საფრანგეთის ყველა საჯარო სერვისს მოიცავს,“ — განაცხადა სტუდენტური პროფკავშირ Unef-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ალის დე ბრიტომ.
პარიზის დემონსტრაციაზე, 46 წლის ფსიქიატრიულმა ექთანმა ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ გარეუბნიდან თქვა: „საჯარო სერვისები უნდა დავიცვათ. საავადმყოფოების შემცირებები ზეგავლენას ახდენს ჩვენს მუშაობაზე ფსიქიატრიულ პაციენტებთან. ექიმები და ექთნები ნაკლებია. ხალხი გადაღლილია და გადატვირთულია. ძნელია თავი გაიტანო ხელფასით, რომელიც წლებია სათანადოდ არ გადახედილა.“
CGT-ს წევრმა პარიზელმა მატარებლის მძღოლმა განაცხადა: „მნიშვნელოვანია, რომ ჩვენც გამოვიდეთ ქუჩაში და გამოვხატოთ პროტესტი უკიდურესად მემარჯვენეების გაძლიერების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით პრეზიდენტის არჩევნების მოახლოების ფონზე.“
შეფერხებები დაფიქსირდა სკოლებში, საავადმყოფოებსა და საზოგადოებრივ ტრანსპორტში. პარიზში დაიხურა ეიფელის კოშკი და ლუვრის ზოგიერთი საგამოფენო დარბაზი, ხოლო ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებში მუშებს წარმოების შეჩერება სთხოვეს. საფრანგეთს ელოდებოდა, რომ ელექტროენერგიის იმპორტი მოუწევდა, რადგან ბირთვულ ელექტროსადგურებში შეფერხებები იყო.
მთავრობის მონაცემებით, საჯარო სექტორის თანამშრომლების 9,89% გაიფიცა. ქვეყნის ოთხმა მთავარმა რკინიგზის პროფკავშირმა განაცხადა, რომ მთავრობის მიერ შემოთავაზებული ბიუჯეტის შემცირებები „გააღრმავებს სიღარიბეს, შეამცირებს სოციალური დაცვის გარანტიებს, გაყინავს სახელმწიფო მუშაკების ხელფასებს და შეაფერხებს გარემოსდაცვითი ღონისძიებებისთვის საჭირო ინვესტიციებს“.
პროტესტები გამწვავდა მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტ ემანუელ მაკრონის მმართველობის ბოლო თვეები შიდა კრიზისებით აღინიშნა. მთავრობა ცდილობს, დაყოფილ პარლამენტში შეამციროს ბიუჯეტის დეფიციტი და მიიღოს ეკონომიისკენ მიმართული ბიუჯეტი, მაშინ როცა ქვეყნის სახელმწიფო ვალი მშპ-ს 120%-ს უახლოვდება. მთავრობა ცდილობს, ათეულობით მილიარდი ევროს დაზოგოს და ბიუჯეტის დეფიციტი მშპ-ს 5%-მდე დაიყვანოს. მემარჯვენე რადიკალი, ანტიიმიგრანტული კანდიდატი მარინ ლე პენი, 2027 წლის არჩევნებისთვის, რომელიც მაკრონს მომავალ გაზაფხულს შეცვლის, რეიტინგებში მაღალ პოზიციებზეა.
მთავრობამ საზოგადოებრივი უკმაყოფილების შესამსუბუქებლად საწვავის ფასების შესამცირებლად სტრატეგიული მარაგებიდან 10 მილიონი ბარელი დიზელი გამოუშვა. მინისტრებმა ასევე დაჰპირდნენ სკოლის მოსწავლეებს რეფორმებს არაპოპულარული Parcoursup-ის უნივერსიტეტში ჩარიცხვის პლატფორმის მიმართულებით, რომლის ჩანაცვლებაც 2028 წლისთვის იგეგმება.
როდესაც პარიზში დაღამდა, პრემიერ-მინისტრმა სებასტიან ლეკორნუმ გამოაცხადა, რომ მომავალ ორშაბათს პროფკავშირებთან და დამსაქმებლებთან ერთად „სოციალურ კონფერენციას“ მოიწვევს. მისი თქმით, შეხვედრის მიზანი იქნება „პასუხების მოძებნა შესყიდვითი უნარისა და ხელფასების გარშემო არსებულ კითხვებზე“. თუმცა მთავრობა აღიარებს, რომ მანევრის სივრცე შეზღუდულია, რადგან ცდილობს ხარჯების შემცირებასა და დეფიციტის დაჭრას.
