ევროპის მასშტაბით, სამშაბათს, სულ მცირე შვიდი სამგზავრო თვითმფრინავი შეამოწმეს ან გადაამისამართეს ეჭვმიტანილი ბომბის მუქარის გამო. ორი რეისი გაერთიანებული სამეფოდან იყო გაფრენილი, რამდენიმე კი Ryanair-ის მომსახურებას უკავშირდებოდა. ყველა თვითმფრინავი უსაფრთხოდ დაეშვა და ასაფეთქებელი მოწყობილობა არც ერთში აღმოჩენილი არ არის.
ინციდენტები ოფიციალურად ერთმანეთთან დაკავშირებული არ ყოფილა, თუმცა რამდენიმე ქვეყნის ხელისუფლება თანამშრომლობს, რათა დაადგინოს, იყო თუ არა ეს კოორდინირებული მცდელობა საჰაერო მიმოსვლის შეფერხების მიზნით. გაერთიანებული სამეფოს მთავრობამ მუქარები „ბოროტული ხუმრობები“ უწოდა.
პირველი შემთხვევა LOT-ის რეისს შეეხებოდა, რომელიც ლონდონის ჰითროუდან ვარშავაში მიფრინავდა. Boeing 737 Max-ი ვარშავის შოპენის აეროპორტის ნაცვლად მცირე მოდლინის აეროპორტში გადაამისამართეს, რომელიც თვითმფრინავის ჩამოსვლის შემდეგ დროებით დაიხურა. მგზავრები ევაკუირებული იქნენ და თვითმფრინავი საფუძვლიანად შეამოწმეს.
„მგზავრები ევაკუირებულნი იყვნენ და თვითმფრინავი უსაფრთხოების შემოწმებას დაექვემდებარა. არაფერი აღმოჩენილა,“ – განუცხადა აეროპორტის წარმომადგენელმა ადამ შაბლოვსკიმ AFP-ს. „აეროპორტი უკვე გახსნილია და ჩვეულ რეჟიმში მუშაობს.“
სკანდინავიური ავიახაზების რეისიც კოპენჰაგენიდან ვარშავა-შოპენის მიმართულებით მუქარის ობიექტი გახდა, თუმცა დაგეგმილ დროს დაეშვა. უსაფრთხოების შემოწმებამ ასაფეთქებელი მოწყობილობა ვერ აღმოაჩინა, თუმცა შოპენის აეროპორტის ნაწილი დროებით დაიხურა.
ესპანეთის სამხრეთში, Ryanair-ის რეისი მანჩესტერიდან მურსიაში საგანგებო სამსახურებმა დახვდნენ. ესპანეთის რეგიონული ხელისუფლების ცნობით, ასაფეთქებელი მოწყობილობა არც აქ აღმოჩენილა.
ერთ-ერთმა მგზავრმა, რომელმაც თავი სარა დაასახელა, BBC Radio 5 Live-ს განუცხადა, რომ ფრენისას მუქარის შესახებ არაფერი უთქვამთ.
„ფრენისას არაფერი გვითქვამთ,“ – აღნიშნა მან. „თვითმფრინავი მოულოდნელად გაჩერდა და დაახლოებით 30 წუთი ბილიკზე დაგვტოვეს.“
მისი თქმით, ადგილზე მყისიერად მივიდნენ სახანძრო მანქანები, პოლიცია და ბომბების განეიტრალების ჯგუფი, მგზავრებს კი ევაკუაცია სთხოვეს, ბარგის დატოვებით.
„მოგვიანებით გვითხრეს, რომ ეს რეალური მუქარა იყო – თვითმფრინავზე ბომბის მუქარა,“ – დასძინა სარამ.
იტალიაში, რომის ფიუმიჩინოს აეროპორტში Ryanair-ის ორი რეისი შეამოწმეს ანონიმური ბომბის მუქარის შემდეგ. როგორც აეროპორტის ოპერატორმა ADR-მა განაცხადა, ერთი რეისი ლისაბონიდან მოდიოდა, მეორე კი დუბლინიდან. დუბლინის რეისი იტალიის სამხედრო-საჰაერო ძალების გამანადგურებლებმა მიაცილეს დაშვებამდე.
პოლიციის ბომბების განეიტრალების სპეციალისტებმა სტანდარტული უსაფრთხოების პროცედურები ჩაატარეს – შეამოწმეს თვითმფრინავები, მგზავრები და ბარგი. ასაფეთქებელი მოწყობილობა არც ერთ შემთხვევაში აღმოჩენილი არ არის და განგაში მოხსნილია.
ბულგარეთის ტრანსპორტის სამინისტრომ განაცხადა, რომ მუქარა მიიღო Wizz Air-ის რეისზე ბერგამოდან (ჩრდილოეთ იტალია) და Ryanair-ის რეისზე დუბლინიდან სოფიაში. ორივე რეისზე დაახლოებით 180 მგზავრი იმყოფებოდა, ორივე თვითმფრინავი უსაფრთხოდ დაეშვა და შემოწმებისას მოწყობილობა არ აღმოჩენილა.
ბულგარეთის სასაზღვრო პოლიციის ცნობით, მათ ადგილობრივი დროით 10:35 საათზე (08:35 GMT) მიიღეს ელფოსტა, სადაც საუბარი იყო „ბერგამოდან დაბრუნებულ რეისზე თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობის არსებობის შესახებ“. იმავე შეტყობინებაში „მსგავსი მუქარა“ იყო დუბლინიდან ჩამოსულ თვითმფრინავზეც.
„ასეთი შემთხვევებისთვის სტანდარტული პროცედურები მყისიერად ამოქმედდა და სხვადასხვა უწყების წარმომადგენლებისგან შემდგარი ოპერატიული შტაბი შეიკრიბა,“ – განაცხადეს სასაზღვრო პოლიციაში.
მუქარები მას შემდეგ გავრცელდა, რაც ერთი დღით ადრე Wizz Air-ის რეისმა ლონდონის ლუტონიდან სოფიაში ბუდაპეშტში გადაუდებელი დაშვება განახორციელა უნგრეთის გამანადგურებლის თანხლებით. Wizz Air-ის ცნობით, მუქარა „ფრენისას“ მიიღეს. თვითმფრინავი, რომელიც ლუტონიდან ორშაბათს, 08:15 საათზე უნდა გაფრენილიყო, დაშვების შემდეგ შეამოწმეს და არაფერი აღმოაჩინეს.
გაერთიანებული სამეფოს მთავრობამ განაცხადა, რომ მისი საავიაციო უსაფრთხოების სისტემა გათვლილია როგორც რეალურ, ისე ყალბ მუქარებთან გასამკლავებლად.
„გაერთიანებულ სამეფოს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გამართული საავიაციო უსაფრთხოების სისტემა აქვს, კარგად დამუშავებული პროცედურებით ნებისმიერი პოტენციური მუქარისა თუ ბოროტული ხუმრობის შემთხვევაში, როგორიც დღეს ვიხილეთ,“ – განაცხადა მთავრობის წარმომადგენელმა.
„ჩვენი წამყვანი პოლიცია და სადაზვერვო სააგენტოები ყოველდღიურად მჭიდროდ თანამშრომლობენ ჩვენი უსაფრთხოებისთვის, იყენებენ ყველა საჭირო ინსტრუმენტს პოტენციური მუქარის შეფასებისა და რეაგირებისთვის.“
Ryanair-მა კომენტარზე პასუხი არ გასცა.
საავიაციო უსაფრთხოების ექსპერტმა პოლ მეისონმა განაცხადა, რომ სამგზავრო თვითმფრინავებზე ბომბის მუქარები „საკმაოდ იშვიათია“, რაც სამშაბათს დაფიქსირებულ შემთხვევებს „უჩვეულოს“ ხდის.
„როგორც ჩანს, მუქარები სანდო ფორმით გავრცელდა სხვადასხვა ავიაკომპანიაზე,“ – განუცხადა მეისონმა BBC Radio 5 Live-ს. „ეს მაფიქრებინებს, რომ საქმე გვაქვს მიზანმიმართულ ქმედებასთან, ვიდრე უბრალოდ დამთხვევით ბოროტულ ზარებთან.“
მისი თქმით, ეკიპაჟისა და მიწის პერსონალისთვის არსებობს „ბევრი პროცედურა“ მუქარის სანდოობის შესაფასებლად. თუ მუქარა „გარკვეულ დონეს“ მიაღწევს, რეისი შეიძლება გადაამისამართონ, თუმცა ეკიპაჟს ყოველთვის არ ეუბნებიან, რას იძიებენ მიწაზე.
ფილიპ ბაუმმა, კოვენტრის უნივერსიტეტის საავიაციო უსაფრთხოების მოწვეულმა პროფესორმა, აღნიშნა, რომ ავიაკომპანიები ბომბის მუქარებს „ყოველდღიურად“ უმკლავდებიან მსოფლიოს მასშტაბით.
„უმეტესად, ეს არის ინდივიდები, რომლებსაც ხუმრობა ჰგონიათ ან ფრენის გადადება სურთ,“ – ამბობს ბაუმი. „თუ ინდუსტრია ყველა დაუდასტურებელ მუქარაზე რეაგირებას დაიწყებს, ფრენები მთლიანად შეჩერდება. რეალობა ისაა, რომ ტერორისტული ორგანიზაციები, რომლებსაც ბომბის შეტანა სურთ, წინასწარ არ აფრთხილებენ, არამედ თავდასხმის შემდეგ იღებენ პასუხისმგებლობას.“
თუმცა, ბაუმის თქმით, ის ფაქტი, რომ ზოგიერთი თვითმფრინავი გადაამისამართეს, „მიუთითებს, რომ მუქარები სანდო და კონკრეტული იყო, შესაბამისად, შესაბამისი რეაგირება იყო საჭირო“.
„ცხადია, არაფერს ვაიგნორებთ, მაგრამ უნდა განვასხვავოთ ხუმრობა და კონკრეტული მუქარა,“ – დასძინა მან. „უმეტეს შემთხვევაში თვითმფრინავი გადაამისამართებლად არ ტოვებს კურსს, რადგან მუქარა არაკონკრეტულად მიიჩნევა.“
ავიაკომპანიები რეგულირებული პროცედურებით აფასებენ და მართავენ ბომბის მუქარებს, ხოლო გაერთიანებულ სამეფოში მათ სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციაში სავალდებულო ინციდენტის ანგარიში უნდა წარადგინონ.
მარკო ჩანმა, Cathay Pacific Airways-ისა და Hong Kong Airlines-ის ყოფილმა პილოტმა, რომელიც ახლა კინგსტონის უნივერსიტეტში საავიაციო ოპერაციების უფროსი ლექტორია, აღნიშნა, რომ ბომბის მუქარა რეალურად მიიჩნევა, სანამ არ დადასტურდება მისი სიცრუე, მიუხედავად იმისა, რომ უმეტესობა ხუმრობაა.
მისი თქმით, ეკიპაჟი „ჩუმად ამოწმებს“ ტუალეტებს, სამზარეულოსა და შესანახ ადგილებს და საეჭვო ნივთს არ ეხება, თუ მისი გადატანა თვითმფრინავის სპეციალურ, ნაკლებად საშიშ ადგილას არ არის აუცილებელი.
ავიაკომპანიის ყოფილმა პილოტმა და საავიაციო უსაფრთხოების კომენტატორმა ტერი ტოზერმა აღნიშნა, რომ კაპიტანს რამდენიმე ფაქტორი უნდა გაითვალისწინოს, მათ შორის – რა შესაძლებლობები აქვს ალტერნატიულ აეროპორტს და როგორ გაგრძელდება ფრენა, თუ მუქარა ცრუ აღმოჩნდება.
ჩანის თქმით, მიწაზე დაშვების შემდეგ თვითმფრინავს, როგორც წესი, იზოლირებულ ადგილას აყენებენ, მგზავრებს აცილებენ, ხოლო პოლიცია და ბომბების განეიტრალების ჯგუფი თვითმფრინავს ამოწმებს.
ინციდენტები მოხდა საავიაციო უსაფრთხოების განახლებული შეშფოთების ფონზე, მას შემდეგ, რაც FlyDubai-ს ცალკე შემთხვევისას მეორე პილოტმა თელ-ავივისკენ მიმავალი თვითმფრინავის ჩამოგდება სცადა. ამ ინციდენტსა და სამშაბათის მუქარებს შორის კავშირი ამ დრომდე არ დადასტურებულა.
