ირანის ისლამური რევოლუციური გვარდიის კორპუსმა პარასკევს განაცხადა, რომ მისმა აეროკოსმოსურმა ძალებმა ბაჰრეინში ამერიკის შეერთებული შტატების ადრეული გაფრთხილების რადარის სისტემა დააზიანეს და გაანადგურეს, ოპერაცია კი შეერთებული შტატების მიერ სირიკის ოლქში, ჰორმუზის სრუტის პირას მდებარე ირანულ სანაპიროზე საკომუნიკაციო ანძაზე განხორციელებულ ავიაიერიშზე პასუხად შეაფასა. ეს ირანის პირველი პირდაპირი თავდასხმა იქნებოდა ამერიკულ სამხედრო ობიექტებზე ბოლო რამდენიმე თვის განმავლობაში.
„ეს სერიოზული გაფრთხილებაა აგრესორი მტრისთვის, რომ შეწყვიტოს საჰაერო პროვოკაციები და ნავთობის კონტრაბანდა ჰორმუზის სრუტეში,“ — ნათქვამია ირანის რევოლუციური გვარდიის განცხადებაში. „გარღვევებისა და აგრესიის განმეორების შემთხვევაში, გვარდიის აეროკოსმოსური ძალა სრულ მზადყოფნაშია მტრის წინააღმდეგ შეზღუდვების გარეშე მოქმედებისთვის.“
ამერიკის ცენტრალურმა სარდლობამ უარყო ინფორმაცია რადარის განადგურების შესახებ და განაცხადა, რომ მისმა ძალებმა ბაჰრეინის მიმართულებით მიმავალი ორი ირანული „ერთმხრივი თავდასხმის დრონი“ გაანეიტრალეს. მათი ცნობით, მსხვერპლი ან ზიანი არ დაფიქსირებულა.
ომი, რომელიც 28 თებერვალს ამერიკისა და ისრაელის იერიშებით დაიწყო, ამჟამად დეესკალაციის ფაზაშია, თუმცა ძირითადი საკითხები კვლავ გადაუწყვეტელია. შეერთებულმა შტატებმა და ისრაელმა ბოლო კვირებში არჩევნების მიმდინარეობისას თავი შეიკავეს მასშტაბური თავდასხმებისგან. ამავდროულად, თეირანი აგრძელებს ჰორმუზის სრუტის კონტროლისთვის ბრძოლას — ეს გლობალური ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ტრანზიტის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პუნქტია — და თავს ესხმის გემებს, რომლებსაც წყლის გზის არალეგალურ მომხმარებლებად მიიჩნევს.
ამერიკის საზღვაო ძალები, რომლებიც ირანულ ხომალდებზე ბლოკადას აწესებენ, ბოლო პერიოდში ტანკერებს აცილებენ სრუტეში, სადაც ცეცხლმოკიდებული გემების შესახებ ცნობები ვრცელდება. აშშ-ის შუალედურ არჩევნებამდე პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა: „შესაძლოა კიდევ ერთი პატარა Epic Fury ჩავატაროთ,“ რითაც მანამდე განხორციელებულ ამერიკულ-ისრაელის იერიშებს გულისხმობდა, თუმცა კონკრეტული ვადები არ დაუსახელებია.
ტრამპმა ბოლო 24 საათში მიცემულ რამდენიმე ინტერვიუში აღნიშნა, რომ ირანზე თავდასხმას მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში განახორციელებს. მისი თქმით, სპარსეთის ყურის ქვეყნები, მათ შორის საუდის არაბეთი, სთხოვდნენ მას, თავი შეეკავებინა ფართომასშტაბიანი სამხედრო იერიშებისგან. ასევე განაცხადა, რომ ვიცე-პრეზიდენტ ჯეი დი ვანსისთვის უთხოვია, უარი ეთქვა ირანთან ახალი შეთანხმების მოლაპარაკებებზე და ყურადღება დემოკრატების მიერ მართულ ქალაქებსა და შტატებში კორუფციასა და თაღლითობაზე გადაეტანა.
ვანსი ირანელი ოფიციალური პირებისთვის ტრამპთან ყველაზე სანდო ფიგურად მიიჩნეოდა, თუმცა ირანმა უარი თქვა მის თხოვნაზე, პირადად შეხვედროდა ირანელ მოლაპარაკებლებს მშვიდობის შეთანხმების პირობების განსახილველად. აპრილში პაკისტანის შუამავლობით გამართული აშშ-ირანის სამშვიდობო მოლაპარაკებები უშედეგოდ დასრულდა.
ვანსი ასევე იყო რესპუბლიკელთა იმ ჯგუფის სათავეში, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ ომმა რესპუბლიკელებს შუალედურ არჩევნებში მასშტაბური დანაკარგები მოუტანა. ტრამპმა აღნიშნა, რომ ამერიკელი საზოგადოებით იმედგაცრუებულია და დაამატა, რომ დიზელის ფასების ზრდა მცირე ფასია იმისთვის, რომ ირანს ბირთვული იარაღის შეძენა არ დაუშვან.
მომდევნო კვირას ტრამპი ჩინეთში დაგეგმილ APEC-ის ლიდერთა სამიტზე ჩინეთის პრეზიდენტ სი ძინპინს და რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინს შეხვდება, სადაც ირანში ომის დასრულების საკითხიც განიხილება.
YouGov-ის მიერ არაბულ-ბრიტანული ურთიერთგაგების საბჭოსთვის სამშაბათსა და ოთხშაბათს ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ ბრიტანეთის მოსახლეობის 65% შეერთებული შტატების მიერ ირანში ომის განახლების წინააღმდეგია, ხოლო 14% მხარს უჭერს. გამოკითხვა ჩატარდა მანამდე, სანამ ხუთშაბათს ორი ირანელი ბრიტანეთში ჟურნალისტებზე ჯაშუშობისა და თავდასხმის დაგეგმვისთვის დამნაშავედ ცნეს. ირანის საელჩომ სასამართლოს გადაწყვეტილება პოლიტიკურ დღის წესრიგზე ორიენტირებულ მცდელობად შეაფასა.
გამოკითხვამ ასევე აჩვენა, რომ ბრიტანეთის ბაზების ირანზე თავდასხმისთვის გამოყენებას 54% ეწინააღმდეგება, ხოლო 29% მხარს უჭერს. ირანის წინააღმდეგ დამატებითი ბრიტანული სანქციების მხარდაჭერა 45%-ია, ხოლო 22% წინააღმდეგია.
Caabu-ს დირექტორმა, კრის დოილმა, განაცხადა: „ბრიტანეთის საზოგადოება სკეპტიკურადაა განწყობილი ირანთან ომის მიმართ და ეჭვობს მის შედეგებში. რაც შეიძლება ბარნჰამის მთავრობამ გაითვალისწინოს, არის ომისადმი ძალიან მაღალი წინააღმდეგობა 2024 წლის ლეიბორისტი ამომრჩევლების შორის — 79%-ის დონეზე.“
ირანის ექსპერტთა ასამბლეა — 88-წევრიანი არჩეული ისლამური იურისტების ორგანო, რომელიც უზენაესი ლიდერის არჩევაზეა პასუხისმგებელი — გახდა პირველი მმართველი ინსტიტუტი ირანში, რომელმაც ქვეყნის თავდაცვის დოქტრინის გადახედვა მოითხოვა. ასეთი გადახედვა შესაძლოა რელიგიური ნებართვის საფუძველი გახდეს ირანისთვის ბირთვული იარაღის ძიების დასაწყებად.
ხუთშაბათს გავრცელებულ განცხადებაში ასამბლეამ ირანის ბირთვული გაუვრცელებლობის ხელშეკრულებაში წევრობის გადახედვა მოითხოვა და ეს ნაბიჯი „გაუვალი აუცილებლობით“ და „საზოგადოებრივ-ეროვნული მოთხოვნით“ დაახასიათა.
ასამბლეის ჩარევას როგორც რელიგიური, ასევე პოლიტიკური მნიშვნელობა აქვს, რადგან მისი წევრების უმეტესობა მაღალი რანგის სასულიერო პირებია, რომლებსაც დამოუკიდებელი ისლამური იურიდიული დასკვნების გამოტანა შეუძლიათ. ირანს დიდი ხანია აკრძალული აქვს ბირთვული იარაღი, გარდაცვლილი უზენაესი ლიდერის, ალი ხამენეის ფეთვის საფუძველზე, თუმცა ამ გადაწყვეტილების აქტუალობა აშშ-ის მიერ ირანზე განხორციელებული იერიშების შემდეგ პოლიტიკურ და უსაფრთხოების წრეებში ფართოდ კითხვის ნიშნის ქვეშ დგას.
ჯერ კიდევ სადავოა, აქვს თუ არა ირანს ბირთვული იარაღის შესაქმნელად საჭირო ურანის მარაგი ან ტექნოლოგია. გაეროს ბირთვული ინსპექციის სამსახური შეშფოთებას გამოთქვამს ირანის მხრიდან ბირთვულ ობიექტებზე ინფორმაციის მიწოდების მუდმივი უარის გამო.
„ჩვენი შეშფოთება იზრდება ირანის მხრიდან დიზაინის ინფორმაციის ან ისფაჰანის ობიექტზე ინსპექციების დაშვების უარის გამო,“ — ნათქვამია განცხადებაში. „ჩვენ არ ვიცით ზუსტად, სად მდებარეობს ისფაჰანის ურანის გამდიდრების ობიექტი ან შეიცავს თუ არა ის ბირთვულ მასალებს. აუცილებელია, რომ ჩვენი ვალიდაციის პროცედურები ირანში დაუყოვნებლივ განვახორციელოთ.“
