მსოფლიო მასშტაბით „მაიკროსოფტის“ მასშტაბურმა გათიშვამ შეაფერხა ან სრულად გამორთო ისეთი სერვისები, როგორიცაა ელფოსტა, ხელოვნური ინტელექტის პროდუქტები, სახელმწიფო სისტემები, სასამართლოები, მატარებლები და საავადმყოფოები, რამაც მილიონობით თანამშრომელი, ბიზნესი და საჯარო სერვისი დააზარალა მთელ მსოფლიოში.
„მაიკროსოფტმა“ განაცხადა, რომ Microsoft 365-ის სერვისები, მათ შორის Teams, Outlook, Word, Excel, PowerPoint, SharePoint, OneDrive და ხელოვნური ინტელექტის პროგრამა Copilot, განიცდიდა „კონექტივობის პრობლემებს“. ბევრ მომხმარებელს არ შეეძლო ელფოსტის გაგზავნა ან მიღება, გარკვეული ფაილების ნახვა ან კალენდრის დეტალებზე წვდომა, თუმცა ზოგიერთ მომხმარებელს Teams-ის მესიჯებისა და ონლაინ შეხვედრების ფუნქციები უპრობლემოდ მუშაობდა. პრობლემა ფრაგმენტულად ვლინდებოდა — ზოგი მომხმარებელი შეფერხებებს განიცდიდა, ზოგი კი არა.
„მაიკროსოფტის“ მონაცემებით, Microsoft 365-ის აპლიკაციებს 430 მილიონზე მეტი ადამიანი იყენებს. კომპანიის თქმით, Fortune 500-ის 90%-ზე მეტი კომპანია Copilot-ს იყენებს. გათიშვის სრული მასშტაბი ჯერ დადასტურებული არ არის, თუმცა Down Detector-მა ხუთშაბათს, გრინვიჩის დროით 18:00 საათისთვის, 74 ქვეყანაში თითქმის 130 000 პრობლემის შესახებ ანგარიში დააფიქსირა, ხოლო შემდეგი განახლებისას Outlook-ის პრობლემების რაოდენობა 140 000-მდე გაიზარდა. ეს რიცხვები, სავარაუდოდ, ზეგავლენის მასშტაბს ამცირებს, რადგან ვებგვერდი ძირითადად მომხმარებელთა შეტყობინებებზეა დამოკიდებული.
„მაიკროსოფტმა“ განაცხადა, რომ გათიშვა კიბერშეტევის შედეგი არ იყო. კომპანიამ შეფერხება „ინფრასტრუქტურაზე გაზრდილ დატვირთვას“ დაუკავშირა და აღნიშნა, რომ რამდენიმე სერვერი „მოულოდნელად გახდა მიუწვდომელი“, ნაწილობრივ ავტომატური შემოწმებების დროს ჩავარდნის გამო. კომპანიამ ასევე მიანიშნა, რომ სერვერებზე გამოყენებულმა პარამეტრებმა, რომლებიც Microsoft 365-ის მუშაობაზეა პასუხისმგებელი, შესაძლოა, გათიშვას ხელი შეუწყო.
მანამდე „მაიკროსოფტმა“ განაცხადა, რომ სისტემების სრულად აღდგენის პროცესში მხოლოდ „მინიმალურ წარმატებას“ აღწევდა. კომპანიის Copilot-ის აღმასრულებელმა ვიცე-პრეზიდენტმა, ჩარლზ ლამანამ თქვა: „ვწუხვართ, რომ დღევანდელმა გათიშვამ ჩვენი მომხმარებლებისთვის შეფერხებები გამოიწვია და ვმუშაობთ პრობლემის აღმოსაფხვრელად.“
პარასკევს, გრინვიჩის დროით შუადღის შემდეგ, „მაიკროსოფტმა“ განაახლა ინფორმაცია: „ევროპაში აღდგენის პროცესის დამაიმედებელ პროგრესს ვხედავთ — სერვისების ხელმისაწვდომობა და ელფოსტის მიწოდების სიჩქარე უმჯობესდება Microsoft 365-ის დაზარალებული ინფრასტრუქტურის მზარდ ნაწილში. იაპონია შედარებით სტაბილურია, ხოლო ჩრდილოეთ ამერიკაშიც ვითარება უმჯობესდება; თუმცა, აღდგენის პროცესის გაგრძელებისას, ზოგიერთ მომხმარებელს შესაძლოა პერიოდული პრობლემები კვლავ ჰქონდეს.“
14:00 საათის შემდეგ კომპანიამ განაცხადა, რომ „სერვისების ხელმისაწვდომობა კვლავ უმჯობესდება“, ხოლო ელფოსტის რიგები „მნიშვნელოვნად შემცირდა და ნორმალურ მაჩვენებელს უახლოვდება“.
შეფერხებამ მსოფლიოს მასშტაბით კომპანიები და საჯარო სერვისები დააზარალა. OpenAI-მ განაცხადა, რომ იკვლევდა პრობლემას Microsoft-ის კონექტორებთან, რის გამოც ახალი კავშირები შეიძლებოდა გაწყვეტილიყო და ზოგიერთი ინსტრუმენტი არ მუშაობდა როგორც მოსალოდნელი იყო. Anthropic-მა ასევე გამოავლინა პრობლემა Microsoft 365-ის კონექტორზე ზემოქმედების მქონე მომწოდებელთან.
აშშ-ში მუნიციპალური მთავრობები, მათ შორის ოსტინი (ტეხასი), ჯექსონვილი (ფლორიდა), ბალტიმორი (მერილენდი) და ტამპა აცხადებდნენ, რომ იყენებდნენ Microsoft-ის ელფოსტის სისტემებს ან გათიშვის შედეგად დაზარალდნენ, თუმცა ზოგიერთ ადგილას აუცილებელი და გადაუდებელი სერვისები არ შეფერხებულა. ლოს-ანჯელესისა და ტეხასის სასამართლოებმა გააფრთხილეს, რომ კომუნიკაციები შეიძლება დაგვიანებულიყო.
გათიშვამ აშშ-ის მთავრობის უმაღლეს დონეებსაც მიაღწია. კონგრესის ოფისები, რომლებიც Outlook-ზე ძლიერ არიან დამოკიდებული, დაზარალდნენ, ხოლო წარმომადგენელთა პალატის ადმინისტრაციულმა ხელმძღვანელმა, რომელიც პალატის IT-ს მართავს, თანამშრომლებს კამპუსის მასშტაბით გაფრთხილება გაუგზავნა, იტყობინება Politico. პალატის თანამშრომლებმა გამოცემას უთხრეს, რომ მათი მუშაობა შეჩერდა.
„ყველა ვიყენებთ Outlook-ს. ეს ჩვენი ცხოვრებაა, ყველაფერი იქაა — ჩვენი კალენდარი, უფროსის კალენდარი, ასე რომ, ეს გამოწვევაა,“ — თქვა ერთმა ანონიმურმა თანამშრომელმა. „კანონმდებლობითი მუშაობის ერთი დღე დაიკარგა.“
აშშ-ის მასშტაბით სამართალდამცავი უწყებებიც დაზარალდნენ. კოლორადოს არაპაჰოს ოლქის შერიფის ოფისმა განაცხადა, რომ ონლაინ გირაოს გადახდას ვერ ახერხებდა და ყველას, ვისაც გირაოს გადახდა სურდა, პირადად მისვლას სთხოვდა.
„სანამ Outlook-ის ელფოსტა არ აღდგება, გირაოს დაუყოვნებლივი გადახდის მსურველებმა ეს პირადად, ციხეში უნდა გააკეთონ,“ — ნათქვამია შერიფის ოფისის სოციალურ ქსელში.
ნიუ-იორკში, ქალაქის საგამოძიებო დეპარტამენტმა განაცხადა, რომ პარასკევს გამოსახლების პროცედურები უნდა შეეჩერებინა, რადგან მისი სისტემები დაზიანდა.
კანადაში Unity Health Toronto-მ გამოაცხადა „ნაცრისფერი კოდი“ (Code Grey), განაცხადა, რომ პაციენტებს ექიმებთან ელფოსტით დაკავშირება არ შეეძლოთ და საჭიროების შემთხვევაში სატელეფონო ზარს ურჩევდა. Halton Healthcare-მა და Hospital for Sick Children-მა ასევე გააფრთხილეს, რომ პაციენტებსა და ექიმებს შესაძლოა ელფოსტითა და ტელეფონით დაკავშირება გაუჭირდეთ.
„თუ ცდილობთ დაუკავშირდეთ SickKids-ის თანამშრომელს გადაუდებელი შემთხვევის გამო, გთხოვთ, მიმართოთ უახლოეს გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას,“ — განაცხადა ქვეყნის უდიდესმა ბავშვთა საავადმყოფომ.
კანადის სამგზავრო რკინიგზის ოპერატორმა, Via Rail-მა განაცხადა, რომ მგზავრებმა შესაძლოა ვერ მიიღონ ელფოსტა თავიანთი მგზავრობის შესახებ და ურჩია მათ, გამოეწერონ ტექსტური შეტყობინებები. CBC-ს ინფორმაციით, ტორონტოში რამდენიმე საავადმყოფოს მართავმა სამედიცინო ქსელმა ელფოსტის პრობლემები განიცადა, თუმცა პაციენტების მომსახურება არ შეფერხებულა.
შეფერხებები დაფიქსირდა დიდ ბრიტანეთშიც, სადაც ოჯახის ექიმების კლინიკები, აფთიაქები, პოლიცია და სკოლები დაზარალდნენ. ზოგმა კლინიკამ პაციენტებს სთხოვა, არ გამოეგზავნათ შეტყობინებები ვებგვერდის საშუალებით, ხოლო რამდენიმე პოლიციის განყოფილებამ მოქალაქეებს ურჩია, დანაშაულის შესახებ ონლაინ შეტყობინების ნაცვლად დაერეკათ. ზოგმა სკოლამ მშობლებს აცნობა, რომ დასწრებისა და გაცდენის საკითხები მხოლოდ ტელეფონით უნდა ეთქვათ. National Rail-მა მგზავრები გააფრთხილა, რომ შესაძლოა ელფოსტით გამოგზავნილ ბილეთებზე წვდომა ვერ შეძლონ.
იაპონიის მთავრობამ განაცხადა, რომ მისი საერთო IT პლატფორმა შეფერხდა. გადაზიდვების კომპანია Sagawa Express-მა თქვა, რომ ვერ იღებდა ონლაინ ჯავშნებს ზოგიერთი სერვისისთვის აეროპორტებსა და სადგურებში, ხოლო ფარმაცევტულმა კომპანია Taisho-მ შეკვეთები ტელეფონით მიიღო.
ავსტრალიაში, მათ შორის სადაზვერვო სააგენტოებშიც, სერვისები შეფერხდა. ინდოეთში ავიაკომპანიებმა IndiGo-მ და Akasa Air-მა განაცხადეს, რომ მათი ელფოსტის მხარდაჭერის სერვისები შეფერხდა. ტაივანის უსაფრთხოების კომპანიებმა, სიცოცხლის დაზღვევის და საინვესტიციო ფონდების კომპანიებმა განაცხადეს, რომ დაფინანსების მართვის სერვისებში შეფერხებები დაფიქსირდა.
ფინანსური ბაზრებიც დაზარალდნენ — ზოგიერთ პორტფელის მენეჯერს ელფოსტის შემოწმება ან სავაჭრო პლატფორმებზე წვდომა არ შეეძლო. „მაიკროსოფტის“ აქციები ვოლ სტრიტზე ვაჭრობის გახსნისას 1.1%-ით, $516.86-მდე დაეცა.
გათიშვა 20 საათზე მეტხანს გაგრძელდა, რაც ექსპერტების თქმით, ბიზნეს ელფოსტის გათიშვისთვის უჩვეულოდ ხანგრძლივი დროა. რედინგის უნივერსიტეტის კომპიუტერული მეცნიერებების დეპარტამენტის პროფესორმა ჯეიმს ფერიმენმა განაცხადა, რომ „მაიკროსოფტის“ მიერ გავრცელებული ინფორმაცია მიუთითებს, რომ სისტემები, რომლებიც უსაფრთხო კავშირების დამყარებაზეა პასუხისმგებელი, გადატვირთული გახდა.
„რაც „მაიკროსოფტმა“ გვითხრა, არის ის, რომ სერვერების ის ნაწილი, რომელიც უსაფრთხო კავშირებს ამყარებს, გადატვირთულია და როცა ეს ხდება, სერვერი პასუხს წყვეტს,“ — თქვა მან.
„პრობლემა ისაა, რომ ასეთი ტიპის ჩავარდნა ჯაჭვურია.
„ერთი სერვერი ითიშება, მისი დატვირთვა შემდეგზე გადადის, ამ დროს კი ასობით ათასი ტელეფონი და ლეპტოპი ცდილობს კვლავ დაკავშირებას.
„ყველაფრის ერთდროულად ჩართვა შეუძლებელია. ეტაპობრივად უნდა აღადგინო.“
მან აღნიშნა, რომ გამოწვევა არა მხოლოდ საწყისი პრობლემის გამოსწორებაა, არამედ იმ მოწყობილობების ნაკადის მართვაც, რომლებიც სერვისების აღდგენისას ხელახლა დაკავშირებას ცდილობენ.
მარკ გრეგორიმ, მელბურნის RMIT უნივერსიტეტის საინჟინრო სკოლის ასოცირებულმა პროფესორმა, განაცხადა, რომ გათიშვა, როგორც ჩანს, Microsoft-ის სისტემებში ქსელის ფენას შეეხო და შეიძლება ჰგავდეს იმ კონფიგურაციის პრობლემას, რომელმაც Optus-ის ქსელი 2023 წელს გათიშა.
მისი თქმით, ზოგიერთი სერვერის კონფიგურაციის პრობლემამ შეიძლება მომხმარებლები აიძულოს, უფრო მცირე რაოდენობის სერვერებზე გადანაწილდნენ.
„თუ ამ პულის ნაწილი დაიკარგა, ყველა მომხმარებელი დარჩენილ სერვერებზე ცდილობს წვდომას, რაც მათ გადატვირთავს. შემდეგ ისინი ითიშებიან და პრობლემა ჯაჭვურად ვრცელდება. ამის შემდეგ დრო სჭირდება ძირეული პრობლემის პოვნას, ამ შემთხვევაში — ქსელის ფენაში არასწორ კონფიგურაციას.“
გრეგორიმ აღნიშნა, რომ კომპანიებმა, რომლებიც ღრუბლოვან სერვისებზე, მაგალითად Microsoft 365-ზე არიან დამოკიდებული, სარეზერვო ვარიანტები უნდა ჰქონდეთ.
გერგეი ოროშმა, ყოფილმა პროგრამისტმა Skype-სა და Uber-ში, ეს ინციდენტი ბიზნეს ელფოსტის ისტორიაში „ყველაზე დამანგრეველ გათიშვად“ შეაფასა. მისი თქმით, ჯერ კიდევ რთულია დაზარალებულთა ზუსტი რაოდენობის განსაზღვრა, თუმცა დაამატა, რომ „ვერ იხსენებს“ ბიზნეს ელფოსტის გათიშვას, რომელიც ასე დიდხანს გაგრძელდა.
ავსტრალიელმა კიბერუსაფრთხოების ექსპერტმა ტროი ჰანტმა განაცხადა, რომ გათიშვას შეიძლება ფართო შედეგები ჰქონდეს.
„მაიკროსოფტი ინტერნეტის ხერხემლის უზარმაზარი ნაწილია და გვახსენებს, რამდენად კრიტიკულია ელფოსტა,“ — უთხრა მან BBC-ს.
„ეს გათიშვა არა მხოლოდ ბევრ ადამიანს უშლის ხელს მუშაობაში, არამედ appointment-ებზე კომუნიკაციაში, ისეთი ნივთების შეძენაში, რაც ვერიფიკაციას საჭიროებს, ანგარიშებისა და სერვისების შექმნასა და წვდომაში.“
გასულ თვეში „მაიკროსოფტმა“ კიდევ ერთი გათიშვა დააფიქსირა, რომელმაც Azure-ის ღრუბლოვანი პლატფორმა დააზარალა და პროდუქტიულობის პროგრამების მთელი პაკეტი და მრავალი ინდუსტრია შეაფერხა მთელ მსოფლიოში.
