აშშ-დან ათეულობით ავღანელი მოქალაქის დეპორტაციის გეგმა დროებით შეჩერდა ნიუ-იორკში მდებარე ფედერალური მოსამართლის გადაწყვეტილებით, მას შემდეგ რაც რამდენიმე ამერიკელმა კანონმდებელმა და უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ გააფრთხილა, რომ მათი დაბრუნება ავღანეთში ან მეზობელ პაკისტანში შესაძლოა სიცოცხლისთვის საშიში იყოს.
აშშ-ის სამხრეთ ნიუ-იორკის ოლქის ფედერალურმა მოსამართლემ ვალერი კაპრონიმ დაადგინა, რომ ავღანელი მოქალაქეების დეპორტაციის ნებისმიერი გეგმა ავღანეთში ან პაკისტანში არ შეიძლება განხორციელდეს 7 ნოემბრამდე.
აშშ-ის იმიგრაციისა და საბაჟო კონტროლის სამსახურის (ICE) დირექტორის მოადგილე კრისტოფერ ჯორჯმა განაცხადა, რომ ამ კვირაში „არ არის დაგეგმილი ან დადასტურებული ჩარტერული ან კომერციული ფრენები“ მსგავსი ოპერაციისთვის, თუმცა მომავალ გეგმებზე დეტალები არ დაუზუსტებია.
რამდენიმე მედიასაშუალების ცნობით, წყაროები ამბობენ, რომ აშშ-ის ხელისუფლება აპირებს 150 ავღანელის დეპორტაციას ლუიზიანადან პაკისტანში ფრენით, საიდანაც ისინი შემდეგ ავღანეთში გადავლენ.
იმის გამო, რომ აშშ-ს არ აქვს ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობა თალიბანთან, ვერ ახერხებს დაკავებულების ავღანეთში დეპორტაციას. ისინი პაკისტანში იგზავნებიან, რომელიც შემდეგ თავად დააბრუნებს მათ სამშობლოში.
პაკისტანმა არ უპასუხა რადიო თავისუფლების (RFE/RL) მრავალჯერად წერილობით და სატელეფონო მოთხოვნებს კომენტარისთვის.
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა არ დაადასტურა ავღანელების დეპორტაცია. დეპარტამენტის წარმომადგენელმა 2 ნოემბერს რადიო თავისუფლებას განუცხადა, რომ „ვადასტურებთ ჩვენს პოზიციას, რომ ყველა ქვეყანამ უნდა შეძლოს საზღვრებისა და იმიგრაციის პროცესების მართვა ისე, რომ უზრუნველყოს თავისი მოქალაქეების უსაფრთხოება, დაცვა და კეთილდღეობა.“
ავღანეთის თალიბანმა, მედიაში გავრცელებულ ცნობებზე რეაგირებისას, განაცხადა, რომ აშშ-ის მთავრობამ „პასუხისმგებლობით უნდა იმოქმედოს.“
თალიბანების მიერ კონტროლირებადი საგარეო საქმეთა სამინისტრომ 2 ნოემბერს განცხადებაში აშშ-ს მოუწოდა, პატივი სცეს დეპორტაციის წინაშე მდგომი ავღანელების „უფლებებსა და ლეგიტიმურ მისწრაფებებს“ და აღნიშნა, რომ ქაბულის ხელისუფლება მზად არის „კონსტრუქციულად ითანამშრომლოს“ ვაშინგტონთან, ორივე მხარის „არსებული რეალობებისა და ლეგიტიმური შეშფოთებების“ გათვალისწინებით.
ეს ნაბიჯი ხდება იმ ფონზე, როცა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ხელისუფლებები ავღანელ ლტოლვილებს სამშობლოში დაბრუნებას აიძულებენ. მხოლოდ პაკისტანში, 2023 წლის ოქტომბრიდან, როდესაც ისლამაბადმა დეპორტაციის პოლიტიკა გამოაცხადა, 2.5 მილიონზე მეტი ავღანელი იქნა დეპორტირებული.
2 ნოემბერს, აშშ-ის სახელმწიფო მდივან მარკო რუბიოსა და შინაგან საქმეთა მდივან მარკვეინ მალინს მიმართულ წერილში, კალიფორნიის დემოკრატმა კონგრესმენმა სკოტ პიტერსმა გამოხატა შეშფოთება იმ რისკებზე, როგორიცაა „დევნა, წამება ან სიკვდილი“, რომელსაც ავღანელები, სავარაუდოდ, დეპორტაციის შემთხვევაში შეეჯახებიან.
65 სხვა წარმომადგენლის ხელმოწერით, წერილში დეპორტაციის შესახებ ცნობები „ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური ავღანელების ერთჯერადი გაძევების“ შესახებ „შემაშფოთებლად“ შეფასდა და მაღალჩინოსნებს მოუწოდეს, გააუქმონ „ავღანელებისა და ირანელების ნებისმიერი დეპორტაციის ფრენა, პირდაპირი ან სხვა ქვეყნის გავლით.“
აგვისტოში მედიასაშუალებებმა გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ აშშ-ის იმიგრაციის ოფიციალური პირები ირანთან თანამშრომლობდნენ ირანელების დეპორტაციისთვის 2025 წელს. Reuters-ის უფრო ადრე გამოქვეყნებულ ანგარიშში, ოფიციალური წყაროების ციტირებით, ნათქვამი იყო, რომ ტრამპის ადმინისტრაცია გეგმავდა ირანელებისა და სხვა მიგრანტების დეპორტაციას ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში.
მიგრანტთა უფლებების ორგანიზაციებიც გამოხატავენ შეშფოთებას ავღანეთში დეპორტირებულთა სიცოცხლისთვის არსებული საფრთხეების გამო, აცხადებენ, რომ სამიზნე მიგრანტებს შორის არიან ის პირები, რომელთა ნათესავები აშშ-ის სამხედრო ძალებს ეხმარებოდნენ 2021 წლის სამხედრო გამოყვანამდე.
კალიფორნიაში დაფუძნებულმა არასამთავრობო ორგანიზაციამ AfghanEvac გააფრთხილა აშშ-ის მთავრობა, რომ 150-ზე მეტი ავღანელის დეპორტაცია ლუიზიანადან ჩარტერული ფრენით იგეგმებოდა, სავარაუდოდ „უკვე 2 ნოემბერს.“
შონ ვანდაივერი, ორგანიზაციის პრეზიდენტი, ამბობს, რომ ავღანელების ფრენა — მათ შორის ორი ქალის მონაწილეობით — ისლამაბადში დაეშვებოდა, თუმცა „არ იცის, რა შეთანხმება იქნა მიღწეული ვაშინგტონსა და ისლამაბადს შორის ამ საკითხზე.“
Refugees International (RI), აშშ-ში დაფუძნებული ჰუმანიტარული ორგანიზაცია, მოითხოვს „ამ და მომავალ ფრენების“ შეჩერებას, რადგან მიგრანტებს თალიბანისგან „მიზანმიმართული დევნა“ ემუქრებათ.
RI-ის დირექტორმა იაელ შახერმა 1 ნოემბერს განცხადებაში აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ „არ გვაქვს დეტალები პაკისტანთან შეთანხმების შესახებ“, ცნობილია, რომ „თვითმფრინავი დაეშვება ქვეყანაში, რომელიც მასობრივ იძულებით გაძევებაში მონაწილეობდა ავღანეთის მიმართულებით.“
სამი ამერიკელი ოფიციალური პირის ციტირებით, New York Times-მა 30 ოქტომბერს გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ავღანელი მიგრანტები ამჟამად ლუიზიანაში არიან დაკავებულები. AP-მაც გამოაქვეყნა მსგავსი ცნობები, სასამართლო დოკუმენტებზე დაყრდნობით.
თალიბანმა, სავარაუდოდ პაკისტანზე მიანიშნა თავის განცხადებაში, რომ „მესამე ქვეყნებმა არ უნდა ივაჭრონ სხვა ქვეყნის მოქალაქეების ბედზე დროებითი და შეზღუდული დათმობების ან სხვა ინტერესების გამო.“
მასშტაბური დეპორტაციის კამპანიის ფარგლებში, პაკისტანმა დაახლოებით 2.5 მილიონი ავღანელი დააბრუნა ომისგან განადგურებულ ქვეყანაში 2023 წლის სექტემბრიდან.
ათასობით ავღანელი თავის ქვეყანას გაექცა თალიბანის მიერ ქაბულის აღების შემდეგ 2021 წლის აგვისტოში, რომელთა ნაწილი დღემდე პაკისტანში ცხოვრობს და მესამე ქვეყანაში გადასახლებას ელოდება.
მათგან ბევრი ავღანეთი დატოვა შურისძიების შიშით, სხვები კი თალიბანის მიერ სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვის, მათ შორის განათლების, მუსიკისა და გამოხატვის თავისუფლების აკრძალვის თავიდან ასაცილებლად. ავღანეთი ხშირად მსოფლიოს ყველაზე ცუდ ქვეყნებს შორისაა ადამიანის უფლებების, განსაკუთრებით კი ქალთა უფლებების დარღვევის მხრივ.
გაერო არაერთხელ აფრთხილებს, რომ თალიბანის მიერ გოგონების განათლების აკრძალვა ავღანეთში „დაკარგულ თაობას“ ქმნის.
გაეროს მონაცემებით, რომლებიც ივნისში უშიშროების საბჭოს წარედგინა, დაახლოებით 3.8 მილიონი ავღანელი გოგონა 7-დან 18 წლამდე ასაკში სკოლაში არ დადის.
დაუდ ხატაკი რადიო თავისუფლების ცენტრალური რედაქციის უფროსი საერთაშორისო კორესპონდენტია ახლო აღმოსავლეთის საკითხებზე. მანამდე ის რადიო თავისუფლების Mashaal-ის მთავარი რედაქტორი იყო.
