როდესაც აშშ-ის შუალედური არჩევნების შედეგები ცნობილი გახდა, ისრაელში დიდი ხნის განმავლობაში დამკვიდრებული წარმოდგენები ტრანსატლანტიკურ ალიანსზე დაინგრა.
„ჩვენთვის, ისრაელში, ეს თაობათა მასშტაბის ცვლილება იქნება,“ – დაწერა ერთმა ცნობილმა ჟურნალისტმა ქვეყნის ყველაზე გაყიდვად გაზეთში, მემარჯვენე „იედიოთ აჰრონოთში“. „[პრემიერ-მინისტრმა, ბენიამინ] ნეთანიაჰუს მთავრობამ ქარი დათესა და ცუნამი მოიმკა.“
ისრაელის ოპოზიციის ლიდერები რიგში დადგნენ, რომ თავიანთი პრემიერ-მინისტრი დაედანაშაულებინათ, ერთ-ერთმა კი განაცხადა, რომ აშშ-ის შედეგებმა აჩვენა, „რამდენად ტოქსიკური გახდა ნეთანიაჰუ“ როგორც დემოკრატებისთვის, ასევე რესპუბლიკელებისთვის.
თავად პრემიერ-მინისტრი ჯერჯერობით დუმილს ინარჩუნებს.
„ისრაელის პოლიტიკურმა ისტებლიშმენტმა ინტელექტუალურად იცოდა, რომ რაღაცები იცვლებოდა. მათ ვერ გაიგეს, რამდენად და რა სისწრაფით,“ – მითხრა ერთმა აშშ-ის ოფიციალურმა პირმა, რომელსაც სიტუაციის შესახებ ინფორმაცია აქვს.
ისრაელის ურთიერთობა აშშ-თან საარჩევნო კამპანიის ერთ-ერთი საკითხი იყო ამერიკის მასშტაბით.
ბევრი დემოკრატი კანდიდატი მკაცრად აკრიტიკებდა ისრაელის ქმედებებს ღაზასა და ოკუპირებულ დასავლეთ სანაპიროზე, ხოლო აშშ-ისა და ისრაელის ერთობლივი ომის ხარჯები ირანთან მრავალი ამომრჩევლისთვის საკვანძო საკითხი იყო.
აშშ-ის პრეზიდენტმა თავად დაადანაშაულა ირანთან ომი რესპუბლიკელების დამარცხებაში – ომი, რომლის წამახალისებლადაც ისრაელის ლიდერი ფართოდ მიიჩნევა.
აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ჯეი დი ვენსმა კი აშშ-ის ურთიერთობა ისრაელთან ოთხი ძირითადი მიზეზიდან ერთ-ერთად დაასახელა, რის გამოც ამომრჩევლებმა პარტია მიატოვეს, და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ეს ურთიერთობა ახლა მის მთავარ მოკავშირეს პოლიტიკურ პრობლემად მიაჩნია.
„ეს შეიძლება უფრო მძიმე იყოს, ვიდრე შუალედურ არჩევნებში მომხდარი,“ – მითხრა ისრაელის პოლიტიკისა და უსაფრთხოების ანალიტიკოსმა იაკოვ კაცმა. „დემოკრატების პოზიცია ვიცოდით, ახლა კი [ვენსი] თითს იშვერს და ამბობს: ‘ჩვენი ამომრჩევლები გვთხოვენ, რომ ისრაელთან პოზიცია შევცვალოთ’ – და ისრაელში ბოლომდე ვერ ხვდებიან, საით მიდის ეს პროცესი.“
ახლა ისრაელელებს ყველაზე მეტად აწუხებთ კითხვა, რას ნიშნავს ეს ქვეყნის უსაფრთხოებისა და გავლენისთვის.
აშშ-ის მტკიცე სამხედრო და დიპლომატიური მხარდაჭერის განცდა ისრაელში შეურყეველი რჩებოდა, მიუხედავად აშშ-ის ამომრჩევლებში მზარდი უკმაყოფილებისა, პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის საჯარო შეურაცხყოფებისა ნეთანიაჰუს მიმართ და აზრთა სხვადასხვაობისა ისრაელის ქმედებებზე ირანსა და ლიბანში.
ისრაელის პრემიერ-მინისტრი მუდმივად ამაყობდა ტრამპთან სიახლოვით, აღწერდა მის „ნამდვილ მეგობრობასა“ და „მტკიცე მხარდაჭერას“.
და სულ რაღაც ცხრა თვის წინ, ისრაელელებმა იხილეს, როგორ აწარმოებდნენ მათი შეიარაღებული ძალები ომს ირანთან აშშ-ის არმიასთან ხელიხელჩაკიდებულებმა, როცა ორი მოკავშირის „უპრეცედენტო“ კოორდინაცია სამხედრო სპიკერებისა და პოლიტიკოსების ყოველდღიურ მანტრად იქცა.
ამიტომაც, ტრამპის მოულოდნელმა განცხადებამ Fox News-ის ინტერვიუში ამ კვირაში, რომ ისრაელისთვის აშშ-ის სამხედრო დახმარებას 3.8 მილიარდი დოლარის (3.4 მილიარდი ევრო; 2.8 მილიარდი ფუნტი სტერლინგი) ოდენობით ორი წლით ადრე შეწყვეტდა, აქ შოკი გამოიწვია – არა იმდენად დახმარების დაკარგვის გამო, რამდენადაც იმის გამო, თუ რას ნიშნავდა ეს ნაბიჯი ისრაელის სტატუსისთვის, როგორც დიპლომატიური პარტნიორისთვის.
ისრაელის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ეს განცხადება „ციდან ჩამოვარდნილი მეხი“ იყო.
„არავინ არაფერი იცის,“ – ეწერა „იედიოთ აჰრონოთის“ ანგარიშის სათაურში, სადაც დამატებული იყო, რომ ოფიციალური პირები ჯერ კიდევ ცდილობდნენ გაერკვიათ, სერიოზული იყო თუ არა ტრამპის ნათქვამი, ორი დღის შემდეგაც კი.
ისრაელის პრემიერ-მინისტრის ოფისმა რამდენიმე დღის შემდეგ უპასუხა ამ ამბავს და განაცხადა, რომ აშშ-ის დახმარებიდან პარტნიორობაზე გადასვლა ორმხრივი ურთიერთობის „ძალასა და დახვეწილობას“ აჩვენებს.
აშშ-ის სამხედრო დახმარება ისრაელის წლიური სამხედრო ბიუჯეტის 10%-ზე ნაკლებია. მაგრამ იაკოვ კაცმა, რომელიც ისრაელის თავდაცვისა და უსაფრთხოების შესახებ რამდენიმე წიგნის ავტორია, თქვა, რომ ტრამპის განცხადება ბევრად უფრო დიდი საკითხის ზედაპირია – მომავალი დაფინანსების, იარაღის გაყიდვებისა და ერთობლივი სამხედრო პროექტების შესახებ. ეს ყველაფერი შეიძლება შენელდეს ან შეჩერდეს დემოკრატების მიერ კონტროლირებად კონგრესში, თუნდაც იმ ორწუთიანი უმრავლესობის გარეშე, რომელიც ტრამპის გადstაწყვეტილების გადალახვას დასჭირდებოდა.
„ყველაფერი, რასაც ისრაელი ადრე მარტივად და სწრაფად იღებდა, ახლა შესაძლოა ბევრად უფრო გართულდეს და ისრაელმა უნდა მოემზადოს, რომ ეს ახალი რეალობაა,“ – მითხრა მან.
„ჩვენი მთელი საჰაერო ძალები ამერიკული წარმოების სამხედრო თვითმფრინავებია, დამოკიდებულები ვართ ამერიკულ სათადარიგო ნაწილებსა და იარაღზე. ბოლო სამი წელი გვაჩვენებს, რამდენად ვართ დამოკიდებული ამერიკულ ანტისარაკეტო სისტემებზე. [თუ] ეს აღარ მოვა იმავე ტემპით, ეს რეალური სხვაობაა – ეს ცვლის თქვენს გათვლებს, რამდენს შეძლებთ გაუძლოთ, თუ ომში ჩაერთვებით.“
კაცის აზრით, შუალედური არჩევნების შედეგები შეიძლება ისრაელისთვის უფრო მკაცრი მოთხოვნებად გადაიქცეს ღაზასა და ლიბანში მოქმედებებზე და ასევე, ირანთან შეთანხმების არ ჩაშლის ვალდებულებად.
„რაღაც შეიცვლება აშშ-ისა და ისრაელის ურთიერთობაში, მაგრამ მასშტაბის საკითხია,“ – თქვა ჩემთან საუბარში აშშ-ის ოფიციალურმა პირმა, რომელსაც საჯაროდ საუბრის უფლება არ ჰქონდა. „ეს ნიშნავს, რომ მზად უნდა ვიყოთ, როცა საჭიროა, გავაკრიტიკოთ ისრაელი, მაგრამ ძირითადი, ფუნდამენტური ურთიერთობა მაინც შენარჩუნდება.“
ისრაელის ტელევიზიასთან ინტერვიუში აშშ-ის ელჩმა ისრაელში მაიკ ჰაკაბიმ აღნიშნა, რომ ჯერჯერობით ძირითადი ამერიკული პოზიციები არ შეცვლილა, მათ შორის დასავლეთ სანაპიროს ოკუპაციაზე, და სხვა ქვეყნების მიერ დაწესებულ სანქციებს „ირაციონალური“ და არაეფექტური უწოდა.
ისრაელის ელჩმა გაეროში, დანი დანონმა, სხვა ისრაელურ არხთან განაცხადა, რომ ტრამპი კიდევ ორი წელი იქნება თეთრ სახლში და ისრაელს შეუძლია „კარგად იგრძნოს თავი“ გაეროს უშიშროების საბჭოში აშშ-ის ვეტოს გამო – რასაც ვაშინგტონი წარსულში არაერთხელ იყენებდა ისრაელის წინააღმდეგ მიმართული რეზოლუციების დასაბლოკად.
„მაგრამ ყურადღება უნდა მივაქციოთ ხმებს – არა მხოლოდ დემოკრატიულ პარტიაში, არამედ რესპუბლიკელებშიც – რომლებიც ისრაელს აკრიტიკებენ,“ – თქვა მან. „ჩვენთვის უფრო რთული იქნება.“
კითხვები მთავარი ალიანსის გარშემო ისრაელისთვის განსაკუთრებით მგრძნობიარე დროს გაჩნდა – სულ რაღაც ორი კვირის შემდეგ, რაც ქვეყნის საპარლამენტო არჩევნებმა არც მთავრობას და არც ოპოზიციას არ მისცა მკაფიო უმრავლესობა. ახლა მიმდინარეობს კონსულტაციები ქვეყნის პრეზიდენტთან, რომელიც გადაწყვეტს, ნეთანიაჰუს თუ მის ცენტრისტ მეტოქეს, გადი აიზენკოტს, მიეცემა პირველი შანსი მთავრობის ფორმირებაზე.
„ჩემი ხელმძღვანელობით, ჩვენ განვაახლებთ და გავაღრმავებთ ამ [აშშ-ის] პარტნიორობას, გავაძლიერებთ ორპარტიულ საფუძვლებს, რომლებმაც ის დიდი ხანია გაამაგრა,“ – დაწერა აიზენკოტმა სოციალურ ქსელში.
მისი ოპოზიციური ბლოკის კიდევ ერთმა წევრმა, იაირ ლაპიდმა, თქვა: „რა ვქნათ?“
„ვუბრუნდებით წესს, რომელიც სამოცდაათი წლის განმავლობაში მუშაობდა ჩვენთვის და რომელიც 2015 წელს დაირღვა, როცა ნეთანიაჰუ წავიდა და კონგრესში [აშშ-ის პრეზიდენტ] ობამას წინააღმდეგ ისაუბრა. ისრაელი ამერიკაში მხარეს არ ირჩევს. ჩვენ ყველასთან ვმუშაობთ.“
ნეთანიაჰუს გამოსვლა აშშ-ის კონგრესში 2015 წელს მიჩნეულია გარდამტეხ მომენტად ისრაელისა და აშშ-ის ურთიერთობაში, როცა ისრაელის ლიდერმა ამერიკის დემოკრატ პრეზიდენტს გვერდი აუარა და რესპუბლიკელებს მოუწოდა, ირანთან ბირთვული შეთანხმება არ დაემტკიცებინათ.
მას შემდეგ, ნეთანიაჰუმ ალიანსი სულ უფრო მეტად ტრამპის რესპუბლიკურ პარტიაზე დაამყარა, მაშინაც კი, როცა დემოკრატებში გაუცხოება იზრდებოდა.
აშშ-ის ოფიციალურმა პირმა, რომელთანაც ვესაუბრე, თქვა, რომ შუალედურ არჩევნებამდე ნეთანიაჰუს შეეძლო ურთიერთობის გაუმჯობესება ვაშინგტონთან, თუკი თავის ორ ულტრამემარჯვენე მინისტრს გაათავისუფლებდა.
„ვფიქრობ, ახლა ყველამ გაიგო, რომ ეს ბევრად უფრო დიდია, ვიდრე [ეს საკითხი],“ – თქვა მან.
რამდენად იმოქმედებს ტრანსატლანტიკური ურთიერთობების ახალი ტონი ისრაელში ახალი მთავრობის ფორმირების პროცესზე, ყურადღებით აკვირდებიან.
ზოგიერთი მთავრობის მხარდამჭერი ამტკიცებს, რომ ეს ზრდის პოლიტიკური სტაბილურობის საჭიროებას და რომ ნეთანიაჰუ უზრუნველყოფს აუცილებელ უწყვეტობას და ღრმა ცოდნას აშშ-ისა და მისი ლიდერების შესახებ.
„ჩვენ არ შეგვიძლია დავუშვათ, რომ უსასრულო პოლიტიკურ დავებში და საარჩევნო კამპანიებში ჩავითრიოთ თავი,“ – დაწერა ერთმა ავტორმა ისრაელის ყველაზე მაღალტირაჟიან მემარჯვენე გაზეთ „ისრაელ ჰაიომში“.
ვინც არ უნდა ჩაუდგეს სათავეში ისრაელის მომავალ მთავრობას, მისი ამერიკელი მოკავშირე შესაძლოა მხოლოდ რიტორიკაზე მეტს მოითხოვდეს.
ხმაურიან დებატებში იმის შესახებ, რას ნიშნავს ეს ისრაელისთვის, პრემიერ-მინისტრის დუმილი – რომელიც ოდესღაც ვაშინგტონის ელიტის მთავარი მრჩეველი იყო – შესაძლოა ყველაზე მეტყველი ხმაა.
