ქვეყნების ჯგუფი ICC-ის გადაწყვეტილებების სათანადო აღსრულებას მოითხოვს, მაშინ როცა ტრამპის ადმინისტრაცია სასამართლოზე ზეწოლას აძლიერებს.
აშშ-ის მუქარამ, სანქციები დაუწესოს არა მხოლოდ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) წამყვან მოსამართლეებსა და პროკურორებს, არამედ თავად ინსტიტუტსაც, შესაძლოა სასამართლოს მუშაობა სერიოზულად შეაფერხოს. ამის შესახებ გაეროში გამართულ შეხვედრაზე განაცხადეს.
სამხრეთ აფრიკის საგარეო საქმეთა მინისტრმა რონალდ ლამოლამ გაეროს გენერალური ასამბლეის ფარგლებში გამართულ ღონისძიებაზე აღნიშნა, რომ საერთაშორისო სამართლის სისტემა მზარდი საფრთხეების წინაშეა. მათ შორის მან საერთაშორისო სამართლის პრინციპებისა და სასამართლოების გადაწყვეტილებების ღია უგულებელყოფაც დაასახელა, მათ შორის ისრაელის მხრიდან.
შეხვედრა „ჰააგის ჯგუფმა“ გამართა, რომლის თანათავმჯდომარეც ლამოლაა. ჯგუფი 2025 წელს შეიქმნა საერთაშორისო სამართლის დასაცავად და მისი ორი ძირითადი ინსტიტუტის - სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსა (ICC) და გაეროს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) - გადაწყვეტილებების სათანადო აღსრულების ხელშეწყობისთვის.
ლამოლას თქმით, აშშ-მა უკვე დაუწესა სანქციები ICC-ის მოსამართლეებსა და პროკურორებს, ახლა კი სანქციების დაწესებას თავად სასამართლოსთვისაც განიხილავს.
„თუ ასეთი ზომები დაწესდება, ამან შესაძლოა სასამართლოს საქმიანობა ფუნდამენტურად შეაფერხოს. სასამართლო მხოლოდ მაშინ რჩება დამოუკიდებელი, თუ მოსამართლეები და ოფიციალური პირები საკუთარი მანდატის შესრულებისთვის არ ისჯებიან“, - განაცხადა მან.
ICC-ის ხელმძღვანელი, იაპონელი მოსამართლე ტომოკო აკანე, აშშ-მა აგვისტოში დაასანქცირა. სანქციები შეეხო ასევე სენეგალელ უფროს პროკურორს აბდულაი სეიეს. აშშ-ის განმარტებით, ისინი მონაწილეობდნენ იმ ქვეყნების ოფიციალური პირების სისხლისსამართლებრივი დევნის მცდელობებში, რომელთა მთავრობებსაც ICC-ის იურისდიქციაზე თანხმობა არ მიუციათ. აკანეს წინააღმდეგ სანქციები ამ კვირაში იაპონიის პრემიერ-მინისტრმა სანაე ტაკაიჩიმ დაგმო.
აშშ-ს არ დაუმალავს, რომ ჰააგაში დაფუძნებული სასამართლოს წინააღმდეგ მკაცრი ზომების გატარება სურს. დონალდ ტრამპმა გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე გამოსვლისას ICC კვლავ გააკრიტიკა, მას „კონტროლიდან გამოსული“ სასამართლო და „ბოროტ ადამიანთა ჯგუფი“ უწოდა და სხვა ქვეყნებსაც მისი უარყოფისკენ მოუწოდა.
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ კი სასამართლო „კორუმპირებულ და უკიდურესად პოლიტიზებულ ზენაციონალურ სასამართლოდ“ შეაფასა და განაცხადა, რომ ICC-მ საკუთარი უფლებამოსილება ბოროტად გამოიყენა და მანდატს გადააჭარბა. მისი თქმით, ვაშინგტონი „სახელმწიფო სუვერენიტეტზე თავდასხმას“ არ შეეგუება.
შემდეგი ნაბიჯი შესაძლოა ე.წ. მეორადი სანქციების დაწესება იყოს იმ პირებისა და ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც ICC-სთან თანამშრომლობენ. თუ სანქციები მთლიანად ინსტიტუტზე გავრცელდება, მათ გავლენა ექნება ევროპულ ბანკებზე, სადაზღვევო კომპანიებსა და ტექნოლოგიურ მომწოდებლებზეც, რომლებიც ნიდერლანდებში მდებარე სასამართლოს ემსახურებიან.
ნიდერლანდების მთავრობა, როგორც ICC-ის მასპინძელი ქვეყანა, აქტიურად ცდილობს გააფრთხილოს აშშ სასამართლოს პრაქტიკულად პარალიზების შესაძლო შედეგებზე.
ნიდერლანდების პრემიერ-მინისტრმა რობ იეტენმა გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე განაცხადა: „საერთაშორისო სამართალი ან ყველასთვის მოქმედებს, ან არავისთვის. ეს სასამართლო დაუსჯელობისგან ჩვენს დასაცავად შეიქმნა და ნიურნბერგისა და ტოკიოს პროცესების საფუძველზე აშენდა. დღეს კი, როდესაც ICC თავად არის თავდასხმის სამიზნე, საფრთხე აშკარაა“.
მისი თქმით, რთულია გამართლება იმისა, რატომ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს ვინმე უმძიმესი დანაშაულების გამოძიებასა და სისხლისსამართლებრივ დევნას. იეტენმა საერთაშორისო საზოგადოებას მოუწოდა, დაიცვას ICC და სხვა ინსტიტუტები, რომლებიც საერთაშორისო სამართლებრივ წესრიგს იცავენ.
საერთაშორისო სამართლის სპეციალისტმა უილიამ შაბასმა აღნიშნა ერთგვარი პარადოქსიც: საერთაშორისო სასამართლოები სულ უფრო აქტიურად გამოიყენება სწორედ იმ დროს, როდესაც თავად ეს ინსტიტუტები ძლიერ ზეწოლას განიცდიან. მისი აზრით, სახელმწიფოებმა ICC უნდა გააძლიერონ და უზრუნველყონ, რომ სასამართლოში თანამდებობები პოლიტიკური გარიგებების საგანი არ გახდეს და მოსამართლეებად მხოლოდ უმაღლესი კვალიფიკაციის კანდიდატები აირჩიონ.
პალესტინელმა იურისტმა დიანა ბუტუმ კი დასავლეთის ქვეყნებს საერთაშორისო სამართლის შერჩევითად გამოყენება გააკრიტიკა.
„საერთაშორისო სამართლისთვის ყველაზე დიდი საფრთხე ის სახელმწიფო კი არ არის, რომელიც მას ღიად უგულებელყოფს. ყველაზე დიდი საფრთხე ჩვენი შერჩევითობაა - ჩუმი გადაწყვეტილება, რომ წესები ყველას თანაბრად არ ეხება და მხოლოდ ზოგიერთზე ვრცელდება. ეს არის რწმენა, რომ ზოგიერთზე გამონაკლისი შეიძლება დავუშვათ მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი ჩვენი მოკავშირეები, პარტნიორები და მეგობრები არიან“, - განაცხადა ბუტუმ.
