ეს იყო ანტისემიტიზმის პირველი შემთხვევა მსოფლიოში, რომელიც „ვირუსულად გავრცელდა“, — ამბობს ბარბარა ვორნოკი, ლონდონში მდებარე ჰოლოკოსტის უძველესი არქივის, ვიენერის ჰოლოკოსტის ბიბლიოთეკის თანადირექტორი.
წელი იყო 1894 და საბეჭდი მანქანები იმაზე სწრაფად მუშაობდა, ვიდრე ოდესმე. საფრანგეთში მკაცრი ცენზურის კანონები გაუქმებული იყო, და სწორედ ამ დროს დაიწყო დრეფიუსის საქმე: საჯარო დაპირისპირება, რომელიც მოჰყვა ალფრედ დრეფიუსის, 36 წლის ფრანგი არმიის კაპიტნის, უსამართლო მსჯავრს ღალატისთვის.
დაპირისპირება მათ შორის, ვინც დრეფიუსის ბრალეულობას ამტკიცებდა — როგორც ებრაელ კაცს, რომელსაც ეჭვქვეშ აყენებდნენ ერთგულებას საფრანგეთის რესპუბლიკისადმი — და მის აღშფოთებულ დამცველებს შორის, გამოიწვია გაზეთების სპეციალური გამოშვებების, სპეციალური ჟურნალების, პლაკატებისა და სხვა პოლემიკური მასალების ნამდვილი წვიმა.
ამ გამოხატულების ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუში — მათ შორის ბრიტანული გაზეთის სპეციალური გამოცემა, რომელიც მკვეთრად ანტიფრანგული განწყობით გამოირჩევა — ამ კვირაში გამოიფინება ვიენერის ჰოლოკოსტის ბიბლიოთეკაში ახალ გამოფენაზე, დრეფიუსის რეაბილიტაციიდან, დაწინაურებიდან და ლეგიონ დ’ონორის ორდენის მიღებიდან 120 წლის შემდეგ.
„ეს თემა დღესაც ძალიან აქტუალურია,“ — აღნიშნა ვორნოკმა გამოფენის წინასწარ დათვალიერებაზე. „ამიტომაც შეიძლება საინტერესო პარალელები ვიპოვოთ იმაში, თუ როგორ ვლინდება ანტისემიტიზმი დღეს.“
ვიენერის ჰოლოკოსტის ბიბლიოთეკა დააარსა ალფრედ ვიენერმა, კონსერვატორი ლორდის, დანიელ ფინკელშტეინის ბაბუამ. მან გერმანია დატოვა და ნიდერლანდებში გადავიდა 1933 წელს ნაცისტების აღზევების შემდეგ, ხოლო 1938 წელს ამსტერდამიდან ლონდონში გაიქცა, თან წამოიღო დოკუმენტების ვრცელი კოლექცია, რომელიც ანტისემიტიზმის აღმავლობას ასახავდა.
დაახლოებით 40 დრეფიუსის თემატურ ექსპონატს შორის, რომლებიც გამოფენილია, არის მასალები, რომლებიც თავად ვიენერმა შეაგროვა, მაგრამ ასევე წარმოდგენილია ბიბლიოთეკის მიერ შემდგომ ათწლეულებში მოპოვებული ექსპონატები და ბირკბეკის (ლონდონის უნივერსიტეტი) გრძელვადიანი სესხით გადმოცემული კოლექცია.
გამოფენის მიზანია გააცოცხლოს ის ტოქსიკური დებატები, რომლებმაც 1890-იან და 1900-იან წლებში საფრანგეთი გახლიჩა, მაშინ როცა დრეფიუსი მარტოობაში იტანჯებოდა ცნობილ სატუსაღო კოლონიაში — ეშმაკის კუნძულზე, საფრანგეთის გვიანასთან ახლოს. ერთ-ერთი ყველაზე თვალშისაცემი ექსპონატია დიდი პლაკატი, რომელზეც არტურ რანი — მემარცხენე პოლიტიკოსი, მწერალი და გაზეთის რედაქტორი, დრეფიუსის მხარდამჭერი — გამოსახულია ალიგატორივით არსებად, ბასრი კბილებით.
ეს იყო მსგავსი პლაკატების სერიის ნაწილი, სახელწოდებით Musée des Horreurs („საშინელებათა მუზეუმი“), — ამბობს კლარა დეიკსტრა, გამოფენის ერთ-ერთი კურატორი. „ისინი გამოიცემოდა 1899 წლის შემოდგომიდან 1900 წლამდე და სულ 45-50 ვერსია არსებობს, სადაც ყველა დრეფიუსის მხარდამჭერი მთავარი ფიგურაა გამოსახული,“ — ამბობს ის.
„მიზანი იყო, დრეფიუსის უდანაშაულობის დამცველები დაედეჰუმანიზებინათ. ეს ასახავს პრესის ლიბერალიზაციას, თუმცა ერთი წლის შემდეგ, რაც ეს პლაკატები გამოდიოდა, მთავრობამ საბოლოოდ გადაწყვიტა, რომ ისინი ზედმეტად გროტესკული იყო და მათი გამოქვეყნება აკრძალა.“
მემარჯვენე გაზეთ La Libre Parole-ის (დაარსებული ედუარ დრუმონის მიერ, რომელიც იყო საფრანგეთის ანტისემიტური ლიგის ინიციატორი) ერთ-ერთი ეგზემპლარი გამორჩეულია „მის ყდაზე არსებული გროტესკული ანტისემიტური გამოსახულებებით,“ — ამბობს დეიკსტრა. „ამ გაზეთს დიდი ტირაჟი ჰქონდა და სწორედ ეს გამოცემა იყო პირველი, რომელმაც დაიწყო ინფორმაციის გავრცელება დრეფიუსის ბრალეულობის შესახებ და ფაქტობრივად, სწორედ მან გახადა ეს ამბავი საჯარო.“
ვიენერის კოლექციაში ერთადერთი ინგლისურენოვანი დრეფიუსის თემატური გამოცემა არის ილუსტრირებული ყოველკვირეული გაზეთის, The Graphic-ის, სპეციალური 45-გვერდიანი ნომერი, რომლის პირველ გვერდზე სათაურად ეწერა „დრეფიუსი — მოწამე“ და გამოსახული იყო მისი, როგორც ჩანს, დაპატიმრების სცენა.
„ის აუცილებლად არ უსვამს ხაზს ანტისემიტიზმს, არამედ უფრო ყურადღებას ამახვილებს მართლმსაჯულების შეცდომაზე,“ — ამბობს დეიკსტრა. „ყველაფერი ვითარდება როგორც სასამართლო დრამა. ვფიქრობ, სწორედ ამან მიიპყრო ხალხის ყურადღება.“
ერთ-ერთი ჟურნალი, რომელიც სპეციალურად დრეფიუსის საქმის გასაშუქებლად გამოიცა საფრანგეთში, პირდაპირი პასუხი იყო ღია წერილზე სახელწოდებით J’Accuse („მე ვამხილებ“), რომელიც 1898 წელს მწერალმა ემილ ზოლამ მისწერა საფრანგეთის პრეზიდენტს, ფელიქს ფორს. ზოლამ საფრანგეთის მთავრობა ანტისემიტიზმსა და ფაქტების დაფარვაში დაადანაშაულა. მოგვიანებით ზოლა ცილისწამებისთვის გაასამართლეს და ინგლისში გაიქცა.
ერთ-ერთ გამოსახულებაზე ამ ჟურნალში, სახელწოდებით Psst….!, გამოსახულია პრუსიელი ოფიცერი, რომელიც ზოლას ნიღბის ძაფებს მართავს, ხოლო ნიღბის უკან გამოსახულია ებრაელი კაცის კარიკატურა. „ეს მიანიშნებს, თითქოს ყველაფრის უკან გერმანელები დგანან, თითქოს არსებობს შეთქმულება,“ — ამბობს დეიკსტრა. „ეს თითქმის ყოველთვის ერთი და იგივე გზავნილია.“
