ევროპული აქციები მკვეთრად დაეცა პარასკევს, მას შემდეგ რაც ხელოვნური ინტელექტის (AI) აქციების გლობალურმა გაყიდვებმა უოლ სტრიტიდან აზიასა და ევროპაში გადაინაცვლა. ინვესტორების შეშფოთებას AI-ზე ხარჯების მასშტაბის გამო დაემატა შიში, რომ აშშ-ის შუალედურ არჩევნებში დემოკრატების გამარჯვებამ, რომელმაც პარტიას კონგრესის ორივე პალატაზე კონტროლი მისცა, შესაძლოა მონაცემთა ცენტრების მშენებლობასა და AI-ის განვითარებაზე შეზღუდვები დააწესოს.
პანევროპულმა STOXX 600-მა ვაჭრობის დასაწყისში 1.6%-ით იკლო და კვირის განმავლობაში მიღებული მოგება სრულად გააქრო. ევროპის უმეტეს მსხვილ ბაზრებზე ვარდნა 1%-ს გადააჭარბა, ხოლო მედიის, ჯანდაცვისა და საცალო ვაჭრობის აქციები ლიდერობდნენ კლებაში. გერმანიის Dax-მა ვაჭრობა 1.5%-იანი ვარდნით დაიწყო, საფრანგეთის Cac 40 1.2%-ით დაეცა, ხოლო ესპანეთის Ibex 1.1%-ით შემცირდა.
ლონდონში FTSE 100 1.5%-ით, ანუ 166 პუნქტით დაეცა და ვაჭრობა 10,615-ზე დაიწყო. AstraZeneca-ს აქციები 2.8%-ით გაიაფდა, რაც ინდექსში ყველაზე დიდი ვარდნა იყო. IAG-მა, რომელიც British Airways-ისა და Iberia-ს მფლობელია, მოგების პროგნოზის ვერ შესრულების შემდეგ 1.5%-ით დაკარგა, ხოლო სამთო კომპანიები Antofagasta და Anglo American-იც დაეცნენ.
ევროპის ბაზრებმა კვირის განმავლობაში აზიურ და ამერიკულ ბაზრებთან შედარებით უკეთესად გაუძლეს რყევებს, რადგან მათ ნაკლებად აქვთ AI-თან დაკავშირებული აქციების გავლენა.
„ტექნოლოგიური აქციების გაყიდვა გამძაფრდა, უოლ სტრიტის მკაცრი ვარდნის ტკივილი პირდაპირ აზიაში გადავიდა და ინვესტორთა განწყობა ევროპაშიც დააზარალა,“ — განაცხადა სუზანა სტრიტერმა, Wealth Club-ის მთავარი საინვესტიციო სტრატეგმა.
„დიდი შიშები ერთმანეთს ეჯახება — მონაცემთა ცენტრების მშენებლობის ტემპი, როგორც ჩანს, შენელდება, რაც საფრთხეს უქმნის იმ ხარჯვით ბუმს, რომელიც ბაზრის ზრდას უზრუნველყოფდა, სწორედ მაშინ, როცა ინვესტორები უკიდურესად ნერვიულობენ ამ მასიური ინვესტიციების დაბრუნებაზე,“ — დასძინა მან.
აზიის ბაზრები პარასკევს ადრე მკვეთრად დაეცა მას შემდეგ, რაც აშშ-ის ტექნოლოგიურმა აქციებმა ბოლო თვეების ყველაზე დიდი ვარდნა განიცადა. იაპონიის Nikkei 225 ვაჭრობის დასაწყისში 5.5%-დან 6%-მდე დაეცა, ხოლო სამხრეთ კორეის ტექნოლოგიებზე ორიენტირებული Kospi 8%-ზე მეტით, მაქსიმალურად კი 8.8%-ით შემცირდა და ავტომატური შეჩერების მექანიზმი გააქტიურდა, რის გამოც ვაჭრობა 20 წუთით შეჩერდა. ტაივანის ძირითადი TAIEX ინდექსი 8%-ზე მეტად დაეცა.
აზიური ტექნოლოგიური კომპანიები გაყიდვების მთავარ სამიზნედ იქცნენ. Samsung Electronics-ის აქციები თითქმის 10%-ით დაეცა, ხოლო SK Hynix 11%-ზე მეტად გაიაფდა. იაპონიაში Tokyo Electron დაახლოებით 9%-ით დაეცა, ხოლო Kioxia-მ 13% დაკარგა. ეს ვარდნები მოჰყვა აშშ-ის ჩიპების მწარმოებელი კომპანიების მკვეთრ კლებას, მათ შორის მეხსიერების მწარმოებელ SanDisk-ს, რომელიც 22%-ით დაეცა, და მყარი დისკების მწარმოებელ Western Digital-ს, რომლის აქციები 17%-ით გაიაფდა.
აშშ-ის ბაზრები ხუთშაბათს ტექნოლოგიური აქციების მკვეთრი ვარდნის გამო შეირყა, განსაკუთრებით იმ კომპანიების, რომლებიც AI ინფრასტრუქტურის, მათ შორის მონაცემთა ცენტრების, მშენებლობაში არიან ჩართული. ტექნოლოგიებზე ორიენტირებული Nasdaq 5.52%-ით დაეცა, რაც ბოლო 19 თვის ყველაზე ცუდი დღე იყო და საბაზრო კაპიტალიზაციაში დაახლოებით 2.5 ტრილიონი დოლარი, ანუ დაახლოებით 2.23 ტრილიონი ევრო დაკარგა. უფრო ფართო S&P 500 4.4%-ით შემცირდა.
უოლ სტრიტის ვოლატურობის ინდექსი Vix 61%-ით გაიზარდა და ირანის ომის დასაწყისის შემდეგ ყველაზე მაღალ ნიშნულს მიაღწია, რაც ბაზრის მზარდ შფოთვაზე მიუთითებს. ინვესტორები სულ უფრო მეტად ღელავენ, რომ AI ინფრასტრუქტურაში ჩადებული უზარმაზარი თანხები შესაბამის მოგებას ვერ მოიტანს.
შუალედური არჩევნების შედეგებმა ამ შიშებს კიდევ უფრო მეტი საფუძველი მისცა. რამდენიმე დემოკრატმა ახლადარჩეულმა გუბერნატორმა წინასაარჩევნო კამპანიაში AI-ის განვითარების შენელება და მონაცემთა ცენტრების მშენებლობის შეჩერება ან დროებით გაჩერება დააანონსა, რაც ამ პროექტების მიმართ საზოგადოებრივი წინააღმდეგობის ზრდით იყო განპირობებული.
„საკმაოდ ნათელია, რომ განწყობა რეალურად შეიცვალა,“ — განუცხადა მაიკლ მაკკარტიმ, ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ონლაინ ბროკერ Moomoo-ს აღმასრულებელმა დირექტორმა, სააგენტო Reuters-ს.
„ბაზრის გარდამტეხ მომენტებს ხშირად ძლიერი უთანხმოება ახლავს თან, რაც ბაზარზე დიდ რყევებში ვლინდება ორივე მიმართულებით,“ — აღნიშნა მან. „როგორც ჩანს, სწორედ ეს მოხდა — და გუშინდელი მკვეთრი გაყიდვები მიუთითებს, რომ სწორედ ამ მიმართულებით მივდივართ.“
მიუხედავად გლობალურ ბაზრებზე მკვეთრი ვარდნისა, ბევრი ინდექსი წლიურ ჭრილში მაინც ზრდაში რჩება. Nasdaq Composite იანვრის დასაწყისიდან დღემდე 4.6%-ით არის გაზრდილი, თუმცა პიკიდან 10%-ზე მეტით არის ჩამოსული. FTSE 100 2026 წელს თითქმის 6.9%-ით გაიზარდა, თუმცა ახლა ივლისში დაფიქსირებულ რეკორდულ მაჩვენებელზე 300 პუნქტით დაბლა იმყოფება.
