აშშ-სა და აზიაში მსხვილი ტექნოლოგიური კომპანიების საბაზრო ღირებულებიდან ასობით მილიარდი დოლარი გაქრა მას შემდეგ, რაც აშშ-ის შუალედურმა არჩევნებმა ხელოვნური ინტელექტის განვითარების შენელების შიშები გააჩინა და საფონდო ბირჟებზე მკვეთრი ვარდნა გამოიწვია.
ტექნოლოგიურ და AI სექტორებში მოქმედი კომპანიების აქციები მკვეთრად დაეცა მას შემდეგ, რაც დემოკრატებმა არჩევნებში გაიმარჯვეს და კამპანიები AI-ის შენელებაზე ააგეს.
ტექნოლოგიებზე ორიენტირებული ნასდაქის კომპოზიტური ინდექსი 5.5%-ზე მეტით დაეცა და, Dow Jones-ის მონაცემებით, საბაზრო ღირებულებიდან დაახლოებით 2.5 ტრილიონი დოლარი (1.9 ტრილიონი ფუნტი სტერლინგი) დაკარგა, მაშინ როცა სხვა ძირითადი ამერიკული ინდექსებიც მნიშვნელოვნად შემცირდა — 2025 წლის შემდეგ ყველაზე ცუდი დღით.
ეს გაყიდვები ემატება უფრო ფართო შეშფოთებას იმასთან დაკავშირებით, თუ გაამართლებს თუ არა ხელოვნურ ინტელექტში ჩადებული უზარმაზარი ინვესტიციები.
აზიაში, ტექნოლოგიურ სექტორზე ორიენტირებული ინდექსები პარასკევს დილით მკვეთრად დაეცა, რადგან კომპანიებმა, რომლებიც AI-ისთვის საჭირო ჩიპებსა და სხვა მოწყობილობებს აწარმოებენ, აქციების ფასის ვარდნა განიცადეს.
იაპონიის Nikkei 225-მა ვაჭრობის დასაწყისში 6%-ით დაიკლო, მაშინ როცა მეხსიერების ჩიპების მწარმოებელმა Kioxia-მ 12.6%-ზე მეტი დაკარგა, ხოლო კონკურენტმა Tokyo Electron-მა — 9.5%.
სამხრეთ კორეულმა ჩიპმწარმოებელმა SK Hynix-მა 11.5%-ზე მეტი დაკარგა, ხოლო Samsung-ის აქციები თითქმის 10%-ით დაეცა.
სეულში გაყიდვების ტალღამ Kospi ინდექსი 8.5%-ზე მეტით დააგდო, რამაც გამოიწვია ე.წ. „ცირკულაციის დამბლოკავი“ მექანიზმის ამოქმედება — ეს დროებით აჩერებს ვაჭრობას პანიკური გაყიდვების შესაკავებლად.
ტაივანის Taiex-მა 8.3%-ზე მეტი დაკარგა, ხოლო ჩიპების გიგანტი TSMC თითქმის 8.5%-ით დაეცა.
ეს არის „შეშფოთების გაგრძელება“ AI ინფრასტრუქტურაში ხარჯების დონესთან დაკავშირებით, — აღნიშნა MarketWatch-ის ჩიპების ანალიტიკოსმა ბრიტნი ნგუენმა.
აშშ-ის მასშტაბით დემოკრატებმა საარჩევნო კამპანიები ჩაატარეს მონაცემთა ცენტრებისა და AI-ის ზრდის შენელებაზე, ხოლო ქვეყნის მასშტაბით ბიულეტენებზე ათეულობით ინიციატივა იყო წარმოდგენილი, რომლებიც ტექნოლოგიისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვან ჰაბების განვითარებას ზღუდავდა.
მათ სამშაბათის შუალედურ არჩევნებში აშშ-ის სენატიც და წარმომადგენელთა პალატაც მოიგეს, რითაც კონგრესის კონტროლი პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის პრეზიდენტობის დარჩენილი ვადით ჩაიგდეს ხელში.
ტეხასის დემოკრატი გუბერნატორად არჩეული ჯინა ჰინოხოსა აქტიურად ეწინააღმდეგებოდა მონაცემთა ცენტრებს და სექტორში ახალი მშენებლობების მორატორიუმს დაჰპირდა ამომრჩეველს.
სოციალურ ქსელში დონალდ ტრამპმა ბირჟის ვარდნა თავის პოლიტიკურ ოპონენტებს დააბრალა.
„საფონდო ბირჟამ ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი დღე განიცადა არჩევნების შედეგების გამო,“ — დაწერა მან.
„დაიმახსოვრეთ, ეს რესპუბლიკელების ბრალი არ არის, ეს დუმოკრატების ბრალია. არ შეგეშინდეთ, მალე, ასე თუ ისე, უფრო დიდი და ძლიერი ვიქნებით, ვიდრე ოდესმე. AMERICA-ს კვლავ გავხადოთ დიადი!“
ზოგი დემოკრატი ამტკიცებს, რომ AI ზედმეტად გაიზარდა ყოველგვარი კონტროლისა და ზედამხედველობის გარეშე და პირობას დებს, რომ კონგრესში მოპოვებული ძალაუფლებით ამას შეცვლის.
„ამერიკელებს არ სურთ, რომ დიდი ტექნოლოგიური ოლიგარქები ანგრევდნენ გარემოს, ანადგურებდნენ სამუშაო ადგილებს და საფრთხეს უქმნიდნენ კაცობრიობის მომავალს. ეროვნული მორატორიუმი მონაცემთა ცენტრებზე — ახლავე,“ — დაწერა დემოკრატმა სენატორმა ბერნი სანდერსმა X-ზე ხუთშაბათს.
AI მონაცემთა ცენტრებზე ძლიერ დამოკიდებული კომპანიების, მათ შორის კრიტიკული ჩიპმწარმოებლებისა და ნახევარგამტარების მწარმოებლების აქციები ხუთშაბათს მკვეთრად დაეცა, რაც ინვესტორების მზარდ შეშფოთებას უსვამს ხაზს.
Nvidia-ს აქციები 9%-ზე მეტით დაეცა, რამაც კომპანიის საბაზრო ღირებულებიდან 400 მილიარდ დოლარზე მეტი გააქრო.
სხვა ჩიპმწარმოებლებიც დაზარალდნენ: AMD და Micron ორივე 17%-ზე მეტით დაეცა. Intel-ის აქციები 10.3%-ით შემცირდა, ხოლო მეხსიერების ბარათების მწარმოებელი SanDisk 22%-ზე მეტად დაეცა.
ფილადელფიის ნახევარგამტარების ინდექსი, რომელიც 30 უდიდესი ნახევარგამტარების მწარმოებელი კომპანიის შედეგებს აჯამებს, 12%-ზე მეტით დაეცა.
ილონ მასკის კომპანიების — SpaceX-ისა და Tesla-ს — აქციებიც მკვეთრად დაეცა: SpaceX 8%-ით, Tesla კი თითქმის 11%-ით, რამაც ორივე კომპანიის საბაზრო ღირებულებიდან ხუთშაბათს 300 მილიარდ დოლარზე მეტი გააქრო.
მასკმა თითქმის 450 მილიონი დოლარი დახარჯა რესპუბლიკელების კამპანიების დასაფინანსებლად, მათ შორის მინიმუმ 45 მილიონი დოლარი კენ პაქსტონის მხარდასაჭერად ტეხასის სენატის ადგილისთვის, თუმცა ტეხასი დემოკრატების „ცუნამიში“ სამშაბათს ლურჯად შეიღება.
საერთო ჯამში, ე.წ. „შესანიშნავმა შვიდეულმა“ ტექნოლოგიურმა კომპანიებმა, მათ შორის Apple-მა, Nvidia-მ და Tesla-მ, ერთ სავაჭრო დღეში ტრილიონი დოლარი დაკარგეს.
აქციების ვარდნამ სხვა მსხვილ ამერიკულ ინდექსებსაც დაარტყა. S&P 500 ინდექსი ვაჭრობის ბოლოს 4.4%-ით დაეცა, ხოლო Dow Jones-ის ინდუსტრიულმა საშუალომ ოთხშაბათს მიღებული მოგება გააქრო და 3.4%-ზე მეტი დაკარგა.
Nasdaq-ის კომპოზიტური ინდექსის ვარდნა იმდენად დიდი იყო, რომ ახლა ე.წ. „კორექციის ზონაშია“, რაც ნიშნავს, რომ ინდექსი ან კომპანიის ღირებულება ბოლო პიკთან შედარებით მინიმუმ 10%-ით არის შემცირებული.
Wealth Club-ის მთავარი საინვესტიციო სტრატეგი სუზანა სტრიტერი ამბობს, რომ Nasdaq-სა და S&P 500-ზე მკვეთრმა ვარდნამ სხვა ბაზრებზეც შოკური ტალღები გაგზავნა.
„ხელოვნური ინტელექტის ვაჭრობის გარშემო ახალი პანიკა უაღრესად მძიმედ დაატყდა უოლ სტრიტს,“ — აღნიშნა მან.
„შიში, რომ AI ინფრასტრუქტურაში ჩადებული უზარმაზარი თანხები შეიძლება არ გაამართლოს ინვესტორების მოლოდინი, ახლა ეჯახება მონაცემთა ცენტრების მშენებლობის მკვეთრი შენელების პერსპექტივას.“
Saxo-ს მთავარი საინვესტიციო სტრატეგი ჩარუ ჩანანა ამბობს, რომ მონაცემთა ცენტრების დამტკიცების პროცესის გამკაცრებამ და მათი გავლენის გაზრდილმა ყურადღებამ გარემოსა და ელექტროენერგიის ტარიფებზე შეიძლება პროექტები შეაფერხოს და ინდუსტრიის მასშტაბით ხარჯები გაზარდოს.
მიუხედავად იმისა, რომ ორივე პოლიტიკური პარტია ცდილობს, აშშ-ის ტექნოლოგიურ დომინირებას შეუწყოს ხელი, „არსებობს განსხვავება AI-ის განვითარებაზე მხარდაჭერასა და ინფრასტრუქტურის ნებისმიერ ფასად ან ტემპში გაფართოების ნებართვას შორის,“ — აღნიშნა მან.
ზოგი ტექნოლოგიური ლიდერი ამბობს, რომ შუალედურ არჩევნებში მონაცემთა ცენტრების წინააღმდეგ გაჩენილი უკმაყოფილება მოულოდნელი აღმოჩნდა.
OpenAI-ს პრეზიდენტმა და თანადამფუძნებელმა გრეგ ბროკმანმა განაცხადა, რომ ყველასთვის მოულოდნელი იყო მონაცემთა ცენტრებისადმი ასეთი რეაქცია და საჭიროა მეტი მუშაობა, რათა ადგილობრივი საზოგადოებები პროცესში ჩაერთონ.
„წელს ჩვენი ფოკუსის დიდი ნაწილი სწორედ ის იყო, რომ გავაცნობიერეთ: სან-ფრანცისკოდან ტეხასში, ჯორჯიასა და სხვა ადგილებში ინფრასტრუქტურის აშენება მხოლოდ ტვიტით და სიტყვებით — ‘ეს კარგი იქნება’ — არ გამოდის. აუცილებელია, თავად იყო ამ საზოგადოებებში,“ — თქვა ბროკმანმა WSJ Tech-ის კონფერენციაზე, ნაპაში, კალიფორნიაში, ოთხშაბათს საღამოს.
Meta-ს პრეზიდენტმა დინა პაუელ მაკკორმიკმა აღნიშნა, რომ ინდუსტრიამ მეტი ძალისხმევა უნდა დახარჯოს AI-ის, როგორც კარგი იდეის, პოპულარიზაციაში.
„ვფიქრობ, ორმაგად და სამმაგად უნდა გავაძლიეროთ ჩვენი ნარატივი,“ — განუცხადა მან WSJ-ის კონფერენციას.
აშშ-ის შუალედური არჩევნების უშუალო გავლენასთან ერთად, ზოგი ინვესტორი შეშფოთებულია, რომ AI-ის აქციები შესაძლოა ბუშტში იყოს, რომელსაც კორექცია ელის.
დამატებითი რეპორტაჟი: ლილი ჯამალი
