მიმდინარე წლის მონაცემებით, განვითარებადი ქვეყნების საგარეო ვალი რეკორდულ 9.4 ტრილიონ დოლარს (£7 ტრილიონი) მიაღწია, ხოლო ყველაზე ღარიბი ქვეყნები 1980-იანი წლების ბოლოდან ყველაზე მაღალ საპროცენტო განაკვეთებს იხდიან, — ამის შესახებ მსოფლიო ბანკის მონაცემები მიუთითებს.
დიდი ბრიტანეთის მთავრობა ემზადება, რომ მომავალ წელს, როდესაც იგი G20-ის თავმჯდომარე ქვეყანა იქნება, წამოიწყოს „ახალი ინიციატივა ვალთან დაკავშირებით“ — ინიციატივა, რომელსაც პრემიერ-მინისტრი ენდი ბარნემი მონათავსებს როგორც მონობის მემკვიდრეობასთან გამკლავების ნაწილს.
მსოფლიო ბანკის ყოველწლიურ საერთაშორისო ვალის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საგარეო ვალის მომსახურების მზარდი ხარჯები ზოგიერთ მთავრობას ხელს უშლის მომავალში ინვესტირებაში.
ანგარიშის მიხედვით, გასულ წელს განვითარებადი ქვეყნების ვალი 5.5%-ით გაიზარდა, რაც ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია — ეს ზრდა კერძო სექტორის სესხების სწრაფმა მატებამ განაპირობა.
მსოფლიო ბანკის მთავარი სტატისტიკოსის, ჰაიშან ფუს განცხადებით: „საერთაშორისო ფინანსებზე წვდომა გაუმჯობესდა, მაგრამ ამ ფინანსების ფასი — არა. დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნები უფრო მეტს სესხულობენ, უფრო მეტს იხდიან და, ბევრ შემთხვევაში, ნაკლები რჩებათ გრძელვადიანი განვითარებისათვის.“
ანგარიშის მიხედვით, ყველაზე ღარიბი ქვეყნები — რომლებიც მსოფლიო ბანკის შეღავათიანი სესხების მიღების უფლებით სარგებლობენ — ახალ სესხებზე საშუალოდ 8.2%-იან საპროცენტო განაკვეთს იღებენ: ეს ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია 1980-იანი წლების ბოლოდან. ასევე, წინასწარი მონაცემები 2026 წლისთვის მიუთითებს, რომ სესხება კვლავ სწრაფი ტემპით გრძელდება — თუმცა კვლავ მაღალი საპროცენტო განაკვეთებით, რადგან გლობალური ფინანსური ხარჯები იზრდება.
ბანკმა განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა ლაოსის მიერ ბოლო პერიოდში აღებულ სესხზე, რომლის საპროცენტო განაკვეთი 11.5% იყო, კონგოს რესპუბლიკის სესხზე — 13.88% და კენიის სესხზე — 9.2%.
მსოფლიო ბანკის ანალიზის მიხედვით, მაღალი ვალის ტვირთსა და შიდა პრიორიტეტებზე ხარჯვის შესაძლებლობას შორის კავშირი არსებობს: გლობალური შოკები უფრო მეტად მოქმედებს საკვების ხელმისაწვდომობაზე იმ ქვეყნებში, სადაც ვალის დონე მაღალია.
„საკვებისა და კვების უსაფრთხოება ამ ურთიერთობების კონკრეტულ მაგალითს წარმოადგენს და აჩვენებს, თუ როგორ შეიძლება ვალის ტვირთი მჭიდროდ იყოს დაკავშირებული ჯანსაღი კვების ხელმისაწვდომობის შემცირებასთან გლობალური სტრესის პერიოდში,“ — ნათქვამია ანგარიშში.
ბარნემმა დანიშნა ყოფილი ლეიბორისტი პრემიერ-მინისტრი გორდონ ბრაუნი, რათა შეისწავლოს გლობალური ვალის რეჟიმში ცვლილებების განხორციელების შესაძლებლობა, ბრიტანეთის G20-ის თავმჯდომარეობის წინ.
დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ედ მილიბანდმა გასულ თვეში IMF-ის ყოველწლიურ შეხვედრებზე, ბანგკოკში, სიტყვით გამოსვლისას წარმოადგინა გეგმა „ახალი შეთანხმებისთვის“ მაღალი ვალის მქონე ქვეყნებისთვის. სავარაუდოდ, ეს შეთანხმება მოიცავს წინადადებებს, რომ მსოფლიო ბანკისა და სხვა მრავალმხრივი განვითარების ბანკების ბალანსები იქნას გამოყენებული არსებული ვალის გამოსასყიდად, რათა გადახდის ვადები გაიზარდოს და საპროცენტო განაკვეთები შემცირდეს.
თუმცა, დღევანდელი სიტუაცია უფრო რთულია, ვიდრე 2005 წლის გლენიგლზის სამიტის წინ — როდესაც G8-ის ქვეყნები შეთანხმდნენ მილიარდობით ფუნტის ვალის ჩამოწერაზე — რადგან დღეს კრედიტორები, ძირითადად, კერძო სექტორის ობლიგაციების მფლობელები არიან და არა მთავრობები.
ბოლო წლებში სულ უფრო იზრდება მოთხოვნები საერთაშორისო ვალის ჩარჩოს ცვლილებაზე, მათ შორის აფრიკის კავშირის სახელმწიფო მეთაურებისგან და ბრაზილიისა და სამხრეთ აფრიკის G20-ის თავმჯდომარეობის პერიოდში.
