ქვიარი და გეი აქტივისტები თურქეთში ლგბტქ+ უფლებების წინააღმდეგ გამკაცრებული რეპრესიების მიუხედავად, წლევანდელი კლიმატის სამიტის მასპინძელ ქალაქში სამოქალაქო საზოგადოების კლიმატის მარშს სათავეში ჩაუდგნენ.
თურქეთის ლგბტქ+ ჯგუფები სექტემბრიდან მოყოლებული მზარდი დევნის მსხვერპლნი არიან — პოლიცია აქტივისტებს მათ სახლებში ან უფლებადამცველი არასამთავრობო ორგანიზაციების ოფისებში ესხმის თავს.
თუმცა შაბათს, დღის მეორე ნახევარში, ანტალიაში გაეროს კლიმატის სამიტზე შეკრებილმა სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებმა მათ გარშემო ცოცხალი ჯაჭვი შექმნეს, როცა აქტივისტებმა ცისარტყელას დროშები გაშალეს.
20 წლის თურქი ლგბტქ+ აქტივისტი, სახელად ოზგიური, მარშზე ცისარტყელას დროშით, მხრებზე შემოხვეული, თამამად მიაბიჯებდა. მისი თქმით, დროშის დაჭერა „ცოტა საშიშია“ და ჩვეულებრივ პოლიცია ამას არ დაუშვებდა.
„მგონია, რომ ამ ქვეყანაში ციხეში ვცხოვრობ. სულ გაქცევაში ვარ,“ — ამბობს ოზგიური. „ამას იმიტომ ვახერხებთ, რომ საერთაშორისო მედიის ყურადღება აქაა.“
კიდევ ერთმა აქტივისტმა, რომელმაც მხოლოდ ბერენის სახელი დაასახელა, დაამატა: „ძალიან აღფრთოვანებული ვარ, რომ დროშის აფრიალება შემიძლია, მაგრამ მინდა ჩემი მეგობარიც აქ იყოს. ის ახლა დაკავებულია, რადგან ტრანსია.“
თურქეთის პოლიციამ მარშის გარშემო მასშტაბური უსაფრთხოების ოპერაცია ჩაატარა. მონაწილეები ორჯერ გაჩხრიკეს და ჩანთები დაუთვალიერეს, სანამ აიდინ ქანზას პარკში შევიდოდნენ, სადაც აქცია იმართებოდა. მთელი მარშრუტი ფოლადის ბარიერებით იყო შემოსაზღვრული, რათა არავის შესვლა ან გამოსვლა არ შეძლებოდა აქციის დასრულებამდე.
პოლიცია აქტივისტების პლაკატებზე დაწერილ სლოგანებს ამოწმებდა და ზოგ შემთხვევაში ფოტოებსაც იღებდა. „ყველას გვითხრეს, რომ პასპორტები უნდა წამოგვეღო,“ — ამბობს „დედამიწის მეგობრების“ (ინგლისი, უელსი და ჩრდილოეთ ირლანდია) აღმასრულებელი დირექტორი ასად რეჰმანი. „ჩვენს ჩანთებს ჩხრეკენ.
„ძალიან, ძალიან რთული დროა თურქული მოძრაობებისთვის, რომლებიც რეპრესიების ახალ ტალღას უპირისპირდებიან. ამიტომ ეს ჩვენთვის, როგორც საერთაშორისო მოძრაობისთვის, მნიშვნელოვანი მომენტია, რომ თურქი აქტივისტების ხმას სივრცე მივცეთ.“
ლგბტქ+ აქტივისტების მარშში ჩართვა წინასწარ დეტალურად იყო დაგეგმილი. ორგანიზატორებმა დროშების ხელმისაწვდომობა უზრუნველყვეს, თუმცა მათი გაშლა მხოლოდ მას შემდეგ მოხდა, რაც აქტივისტები სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებისა და მედიის მიერ უსაფრთხოდ იყვნენ გარშემორტყმულნი.
საერთაშორისო უფლებადამცველთა ფედერაციის კონსულტანტმა, ლუჩია პოსტერარომ აღნიშნა: „საერთაშორისო ორგანიზაციები ლგბტ ბლოკს ყურადღებით აკვირდებიან, რათა დარწმუნდნენ, რომ უსაფრთხოების ძალების მხრიდან რაიმე იძულებითი ქმედება არ განხორციელდება.“
მარშში ჩართული თურქი გარემოსდაცვითი აქტივისტების თქმით, მათთვისაც მნიშვნელოვანი იყო საკუთარი პრობლემების წარმოჩენა. „ეს მარში ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან ადგილობრივ დონეზე აქტიური მოძრაობები იბრძვიან თავიანთი სოფლებისა და ტყეების დასაცავად და მათ სჭირდებათ საერთაშორისო საზოგადოების სოლიდარობა და მხარდაჭერა,“ — ამბობს კლიმატის ქმედებათა ქსელის თურქეთის წარმომადგენელი, ოზლემ ქათისოზი.
მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან ჩამოსული აქტივისტები სკანდირებდნენ, ტრომბონების თანხლებით ცეკვავდნენ, ხის ფეხებზე დადიოდნენ და გიგანტურ ბანერებს შლიდნენ. ერთ-ერთ ბანერზე ეწერა: „ჩვენ სიცოცხლეს ვიცავთ.“ ოქროსფრად დაფარული ბრინჯაოს ქანდაკება ასახავდა შიშველ დონალდ ტრამპს, რომელსაც პატარა კაცი მხრებზე ატარებდა — მდიდარი ქვეყნების მიერ ღარიბების ექსპლუატაციის სიმბოლოდ.
„ძალიან ცხელა,“ — ამბობს „გრინპისის“ მოხალისე უფუქ ანილი, რომელიც თეთრი დათვის კოსტიუმის დიდ თავს იხსნის. ის სტამბოლიდან სპეციალურად ჩამოვიდა, რათა ცხოველის კოსტიუმში, თავიდან ფეხებამდე, მარშში მიეღო მონაწილეობა. წვიმიან და სველ შუადღეს ანილი ამბობს, რომ მისი გამოსვლა ორმაგი გზავნილია: „ყოველდღე უფრო და უფრო ცხელა,“ — ამბობს ის, ოფლს იწმენდს სახიდან, — „უნდა შევინარჩუნოთ 1.5 გრადუსი.“
ანილის თქმით, ის მარშში მონაწილეობს, რათა ყურადღება გაამახვილოს თურქეთში არასაკმარის კლიმატურ დღის წესრიგსა და პლასტმასის იმპორტის გაგრძელებაზე. თუმცა, ყველაზე მეტად აქ თავისი პატარა ქალიშვილის გამოა. „მინდა ბევრად უფრო მწვანე და გრილ პლანეტაზე იცხოვროს,“ — ამბობს ის. „ახლა უნდა ვიმოქმედოთ — ბევრი დრო აღარ გვაქვს.“
აქცია ასევე შესაძლებლობა იყო სხვა ქვეყნებიდან ჩამოსული აქტივისტებისთვის, სადაც სამოქალაქო სივრცე შეზღუდულია, საკუთარი კამპანიებისთვის ყურადღების მისაქცევად. ინდონეზიური დემოკრატიული ქალთა ორგანიზაცია „სერუნის“ წარმომადგენელი ტრიანა კურნია ვარდანი ამბობს, რომ მარშში მონაწილეობს, რათა ინდონეზიაში უკვე რამდენიმე თვეა მძვინვარე ტყისა და მიწის ხანძრებზე გაამახვილოს ყურადღება.
„ინდონეზია ახლა იწვის. ძალიან ბევრი მსხვერპლი გვყავს კვამლის გამო,“ — ამბობს ის. „როცა ჩვენს ქვეყანაში ვმოქმედებთ, პოლიცია გვავიწროვებს. ჩვენს სოციალურ ქსელებში პოსტებს ბლოკავენ, ამიტომ საერთაშორისო ყურადღებაც იბლოკება.“
მარში იმ დროს გაიმართა, როცა Cop31 სამიტი შუა გზაზეა და არსებით საკითხებზე მცირე პროგრესია მიღწეული. ახალგაზრდული ჩართულობის ლიდერი ორგანიზაცია Voice of Aroha-დან, ადიტი ტივარი ამბობს, რომ მიუხედავად ყველაფრისა, ჯერ კიდევ სჯერა, რომ Cop-ს შეუძლია ცვლილებების მოტანა.
„ყველა დაპირისპირების მიუხედავად, ვფიქრობ, რომ სწორედ აქ გვაქვს ყველაზე დიდი გავლენა, აქ შეგვიძლია ჩვენი ხმა მივაწვდინოთ მსოფლიოს ლიდერებს, რომლებიც მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებს იღებენ,“ — ამბობს ის. „ვიმედოვნებ, რომ ეს Cop სხვებისგან განსხვავებული იქნება და ოპტიმისტური შედეგები გვექნება.“
საერთაშორისო კოალიცია Make Polluters Pay-ის თანაორგანიზატორი ლუიზ ჰატჩინსი ამბობს: „გუშინ გაეროს გენერალურ მდივანთან ერთად ვიდექით, რომელმაც გვითხრა: ‘თქვენ ისტორიის სწორ მხარეს ხართ. გააგრძელეთ ბრძოლა.’
„დღეს კი Cop31-ზე, მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან ჩამოსულ ათასობით ადამიანთან ერთად, ქუჩაში ვართ და მთავრობებს მოვითხოვთ, დამაბინძურებლებს პასუხი აგებინონ. დავპირდით, რომ ბრძოლას გავაგრძელებთ. და არ გავჩერდებით, სანამ კლიმატურ სამართლიანობას არ მივაღწევთ.“
კონფერენციის ცენტრში მოლაპარაკებები კვლავ მიმდინარეობს. გაეროს მთავარი კლიმატური მოლაპარაკებების ხელმძღვანელი, საიმონ სტიელი ქვეყნებს მოუწოდებს: „სწრაფად გადადით ყველაზე რთულ საკითხებზე, რათა ტაქტიკური დაყოვნებები აიცილოთ.“
„საერთო წარმატება შეუძლებელია თითოეული მხარის კომპრომისის გარეშე,“ — ამბობს სტიელი.
