ტანზანიის მთავარი ოპოზიციური ლიდერი, ტუნდუ ლისუ, დამნაშავედ ცნეს არეულობის წაქეზებაში და ოთხი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. ეს საქმე აღმოსავლეთ აფრიკის ქვეყანაში პოლიტიკური თავისუფლების შეზღუდვის შესახებ შეშფოთებას იწვევს.

დარ-ეს-სალამის უზენაეს სასამართლოში სამმა მოსამართლემ ლისუ უფრო მძიმე ბრალდებაში – სახელმწიფო ღალატში – გაამართლა, რადგან პროკურორებმა ვერ შეძლეს ამ ბრალდების მთავარი ელემენტის დამტკიცება.

თუმცა, მოსამართლეებმა განაცხადეს, რომ 58 წლის ლისუმ, რომელიც გასული წლის აპრილიდან პატიმრობაში იმყოფება, თავის მხარდამჭერებს მოუწოდა, 2025 წლის სადავო საპარლამენტო არჩევნები ჩაშალონ.

ლისუ, რომელიც ოპოზიციურ პარტია „ჩადემას“ ხელმძღვანელობს, ბრალდებებს უარყოფს და აცხადებს, რომ საქმე პოლიტიკურად მოტივირებულია.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მისი საარჩევნო სლოგანი – „რეფორმების გარეშე, არჩევნები არ იქნება“ – საკმარისი იყო იმისთვის, რომ წაქეზების ბრალდებით დაედანაშაულებინათ.

„ამ სიტყვების საჯაროდ წარმოთქმითა და გავრცელების განზრახვით, ბრალდებულმა საზოგადოება წააქეზა 2025 წლის არჩევნების ჩაშლისკენ,“ – ნათქვამია სასამართლოს გადაწყვეტილებაში.

ლისუმ განაცხადა, რომ მას მხოლოდ სახელმწიფო ღალატში ედებოდა ბრალი და არა წაქეზებაში.

„წაქეზების ბრალდება თქვენ, პატივცემულო მოსამართლეებო, თავად გამოიგონეთ. თქვენ შექმენით დანაშაული, რომელიც არ არსებობდა, და ეს გააკეთეთ პოლიტიკური მითითებებით,“ – მიმართა ლისუმ სასამართლოს.

მან ასევე დასძინა, რომ სურს გირაოს მოთხოვნა, რადგან წაქეზების შემთხვევაში ეს შესაძლებელია, განსხვავებით სახელმწიფო ღალატისგან.

ლისუს აქვს სააპელაციო სასამართლოში გასაჩივრების უფლება – ეს ტანზანიის უმაღლესი ინსტანციაა.

თუმცა, თუ ოთხწლიანი სასჯელი ძალაში დარჩება, მას 2030 წლის შემდეგ არჩევნებში მონაწილეობის უფლება აღარ ექნება.

სახელმწიფო ღალატი ტანზანიაში ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე დანაშაულად ითვლება და შესაძლოა სიკვდილით დასჯაც კი მოჰყვეს.

ადამიანის უფლებათა დაცვის ორგანიზაცია Amnesty International-მა ლისუს განაჩენი „სამართლიანობის აბსოლუტურ დამახინჯებად“ შეაფასა.

„ტუნდუ ლისუ საერთოდ არ უნდა დაეპატიმრებინათ, მით უმეტეს, არ უნდა გაესამართლებინათ და დაედანაშაულებინათ,“ – განაცხადა ორგანიზაციის აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის რეგიონულმა დირექტორმა ტიგერე ჩაგუტამ.

პრეზიდენტმა სამია სულუჰუ ჰასანმა 2025 წლის ოქტომბრის არჩევნებში ხმების 98% მიიღო – ოპოზიციამ ეს შედეგი „დემოკრატიის დაცინვად“ შეაფასა, რადგან მის მთავარ ორ კონკურენტს, მათ შორის ლისუს, არჩევნებში მონაწილეობა არ მისცეს.

მისი მთავრობა არაერთხელ უარყოფდა ოპონენტების მიზანმიმართულ დევნას.

„ჩადემას“ ლიდერი არჩევნებამდე ექვსი თვით ადრე დააკავეს, მას შემდეგ, რაც საარჩევნო სისტემის რეფორმების მოთხოვნით კამპანია დაიწყო სლოგანით „რეფორმების გარეშე, არჩევნები არ იქნება“.

პროკურორები ამტკიცებდნენ, რომ მან განცხადებები გააკეთა, რომლებიც საზოგადოებას არჩევნების ჩაშლისკენ და მთავრობისთვის საფრთხის შექმნისკენ მოუწოდებდა.

ისინი აცხადებდნენ, რომ მისი განცხადებები, რომლებიც ინტერნეტშიც გავრცელდა, სახელმწიფო ღალატს წარმოადგენდა.

თუმცა, ლისუ, რომელიც იურისტია და საკუთარ თავს იცავდა სასამართლოში, ამტკიცებდა, რომ მისი განცხადებები კონსტიტუციური და საარჩევნო რეფორმების ლეგიტიმური პოლიტიკური კამპანიის ნაწილი იყო.

ის ამტკიცებდა, რომ პროკურორებმა მისი სიტყვები კონტექსტიდან ამოიღეს და ვერ დაამტკიცეს, რომ რაიმე დანაშაული ჩაუდენია.

„ჩადემას“ მიერ წამოყენებული ზოგიერთი მოთხოვნა იყო:

დარ-ეს-სალამის უკონგას ციხეში წინასწარი პატიმრობის პერიოდში, ლისუმ ორჯერ გამოაცხადა შიმშილობა, რადგან, მისი თქმით, ადვოკატებთან ან ნათესავებთან შეხვედრის უფლებას არ აძლევდნენ. მან ასევე იჩივლა, რომ ციხის თანამშრომლები უსმენდნენ ადვოკატებთან პირად საუბრებს.

ციხის ადმინისტრაციამ ეს ბრალდებები უარყო.

მისმა საქმემ საერთაშორისო ყურადღება მიიპყრო – უფლებადამცველები შეშფოთებას გამოთქვამენ ოპოზიციონერი პოლიტიკოსების მიმართ მოპყრობისა და ტანზანიაში პოლიტიკური განსხვავებული აზრის სივრცის შემცირების გამო.

გასული წლის არჩევნებს მასობრივი პროტესტი და ძალადობრივი უსაფრთხოების ძალების ჩარევა მოჰყვა, რის შედეგადაც ოფიციალური გამოძიების მიხედვით, სულ მცირე 500 ადამიანი დაიღუპა.

ოპოზიციურმა ჯგუფებმა განაცხადეს, რომ დაღუპულთა რიცხვი ბევრად უფრო მაღალი იყო და დამოუკიდებელი გამოძიება მოითხოვეს.

მთავრობა იცავს არეულობის დროს გადადგმულ ნაბიჯებს და უარყოფს ფართომასშტაბიანი პოლიტიკური რეპრესიების ბრალდებებს.

სამია, 66 წლის, ამტკიცებს, რომ არჩევნები სამართლიანი და გამჭვირვალე იყო და არეულობაში უცხოელებს ადანაშაულებს, თითქოს ეს მისი დამხობის გეგმის ნაწილი იყო. მან შექმნა კიდევ ერთი საგამოძიებო კომისია, რათა გამოავლინოს ძალადობის ორგანიზატორები.

ლისუ წლების განმავლობაში ტანზანიის მმართველი პარტიის, „ჩამა ჩა მაპინდუზის“ (CCM), ერთ-ერთი ყველაზე ხმამაღალი კრიტიკოსი იყო. ეს პარტია და მისი წინამორბედი „ტანუ“ ქვეყნის პოლიტიკას დამოუკიდებლობის შემდეგ დომინირებენ.

ის პირველად 2010 წელს გახდა პარლამენტის წევრი, წარმოადგენდა ოლქს თავის მშობლიურ სინგიდასთან, დედაქალაქ დოდომადან 320 კილომეტრით (200 მილი) ჩრდილო-დასავლეთით.

2017 წლის სექტემბერში, „ჩადემას“ პოლიტიკოსი სასწაულებრივად გადაურჩა მკვლელობის მცდელობას, როდესაც შეიარაღებულმა პირებმა მის სახლთან, დოდომაში, ავტომობილი ტყვიებით დაცხრილეს.

ის რამდენჯერმე დაიჭრა და ხანგრძლივი მკურნალობა უცხოეთში ჩაუტარდა.

ამ თავდასხმამ, რომლის შემსრულებლებიც დღემდე დაუსჯელები არიან, ლისუ იძულებული გახადა წლები ემიგრაციაში გაეტარებინა.

ის დაბრუნდა, რათა 2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ებრძოლა გარდაცვლილ პრეზიდენტ ჯონ მაგუფულის წინააღმდეგ, თუმცა არჩევნებში დამარცხდა – ოპოზიციამ შედეგები მასობრივ დარღვევებში დაადანაშაულა.

ლისუ შემდეგ კვლავ ემიგრაციაში წავიდა და მხოლოდ 2023 წელს დაბრუნდა ტანზანიაში, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა სამიამ ოპოზიციური პოლიტიკური შეკრებების აკრძალვა გააუქმა.

მისი დაბრუნება თავდაპირველად აღიქმებოდა, როგორც პოლიტიკური გახსნის ნიშანი, მაგუფულის მმართველობის წლებში დაწესებული შეზღუდვების შემდეგ. მაგუფული 2021 წელს გარდაიცვალა.

თუმცა, ქვეყნის 2025 წლის არჩევნების მოახლოებასთან ერთად, ხელისუფლებასა და ოპოზიციას შორის ურთიერთობა კვლავ დაიძაბა.

ლისუ 2025 წლის იანვარში „ჩადემას“ ეროვნულ თავმჯდომარედ აირჩიეს და საარჩევნო რეფორმების მოთხოვნა გაამკაცრა.

მისი მსჯავრდება, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გააღრმავებს დემოკრატიის მდგომარეობის შესახებ შეშფოთებას ტანზანიაში.

გასულ კვირას Amnesty-მ მთავრობა არჩევნების შემდეგ რეპრესიების გაგრძელებაში დაადანაშაულა და განაცხადა, რომ ხელისუფლება „ანტიტერორისტულ კანონებს იყენებს კრიტიკოსების გასაჩუმებლად და შიშის დასანერგად“.

ხელისუფლებამ კომენტარისთვის მიმართვას არ უპასუხა.

შეცდომის გასწორება: ამ ამბის თავდაპირველ ვერსიაში ეწერა, რომ ლისუ წაქეზების გზით სახელმწიფო ღალატში ცნეს დამნაშავედ. ეს შესწორებულია – ლისუ წაქეზებაშია მსჯავრდებული.

მეტი სიახლე აფრიკის კონტინენტიდან იხილეთ BBCAfrica.com-ზე.

გამოგვყევით Twitter-ზე @BBCAfrica, Facebook-ზე BBC Africa ან Instagram-ზე bbcafrica