ამ კვირაში „ენვიდიას“ დამფუძნებლისა და აღმასრულებელი დირექტორის, ჯენსენ ჰუანგის, გადადგომა ერთ-ერთ ყველაზე გასაოცარ კორპორატიულ სკანდალად იქცა, რომელშიც საერთაშორისო ჯაშუშობისა და ქორწინებისგარე ურთიერთობების ბრალდებები ფიგურირებს მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ადამიანის მონაწილეობით. $4 ტრილიონიანი ჩიპების კომპანიის გარშემო მიმდინარე გამოძიებები შესაძლოა გახდეს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ეპიზოდი აშშ-ის ტექნოლოგიურ ინდუსტრიაში ჯაშუშების შეღწევის მრავალწლიანი ისტორიიდან.
ჰუანგმა თანამშრომლებს გასულ შაბათ-კვირას წერილში აღიარა, რომ 41-წლიანი ქორწინების მიუხედავად მეუღლესთან ერთგული არ ყოფილა, მას შემდეგ, რაც „ნიუ-იორკ თაიმსმა“ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ ტექნოლოგიური მაგნატი ახლო ურთიერთობაში იყო ქალთან, რომელსაც აშშ-ის ოფიციალური პირები ჩინეთის მთავრობის სასარგებლოდ ჯაშუშობაში ეჭვობენ. ჰუანგი ხუთშაბათს გადადგა აღმასრულებელი დირექტორის პოსტიდან 33-წლიანი ხელმძღვანელობის შემდეგ, მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ცნობები კიდევ ორ რომანზე „ენვიდიას“ თანამშრომლებთან, რამაც მსოფლიოს ყველაზე ძვირადღირებული ჩიპების კომპანიის აქციების მკვეთრი ვარდნა გამოიწვია.
სკანდალმა „ენვიდია“ კრიზისში ჩააგდო, ჩრდილი მიაყენა AI-ს ბუმს და აშშ-ის ეკონომიკის სტაბილურობაც კი დააყენა საფრთხის ქვეშ. ჰუანგის დაცემა კოშმარული სცენარია ტექნოლოგიური ინდუსტრიისთვის, რომელიც სულ უფრო მეტად შიშობს უსაფრთხოების საფრთხეების გამო და ნათელი მაგალითია იმისა, რასაც დაზვერვის ექსპერტები უწოდებენ კორპორატიული ჯაშუშობის მუდმივ თეატრს, რომელიც ყოველდღიურად ფარულად მიმდინარეობს აშშ-ში.
„ეს ამბავი იმიტომ ხვდება მედიაში, რომ საქმე გვაქვს მსოფლიოს ერთ-ერთ უმდიდრეს და ყველაზე მაღალპროფილურ აღმასრულებელ დირექტორთან,“ — ამბობს დონ ავივი, კორპორატიული დაზვერვის კომპანია Interfor International-ის აღმასრულებელი დირექტორი. „მაგრამ მსგავსი რამ ყველა ინდუსტრიაში მუდმივად ხდება.“
ბოლო წლებში, როდესაც AI-ს ბუმი და ჩინეთთან გეოპოლიტიკური კონკურენცია გამძაფრდა, ტექნოლოგიური ინდუსტრია და უსაფრთხოების ოფიციალური პირები ცდილობდნენ თავიდან აეცილებინათ სწორედ ისეთი სქემა, როგორშიც სავარაუდოდ ჰუანგი გაება. კორპორატიული დაზვერვის კომპანიები, AI-კომპანიები და აშშ-ის ოფიციალური პირები მუდმივად ფხიზლად აკვირდებიან ტექნოლოგიური ხელმძღვანელების წინააღმდეგ მიმართულ ჯაშუშურ ოპერაციებს — ზოგიერთი მსხვილი ტექნოლოგიური კომპანია თანამშრომლებს აფრთხილებს პირადი ურთიერთობების მიმართ სკეპტიკურად განეწყონ და ატარებს გამოძიებებს იმის დასადგენად, როგორ შეიძლება კომპანიის ხელმძღვანელები გახდნენ კომპრომეტირებული.
OpenAI-მ კი სპეციალური ტრენინგებიც კი ჩაატარა „თაფლაკვერის“ სცენარებზე, სადაც კორპორატიული ჯაშუში ან უცხო ქვეყნის დაზვერვის აგენტი ცდილობს კომპანიის თანამშრომელთან სექსუალური ურთიერთობის დამყარებას ინფორმაციის ან გავლენის სანაცვლოდ, წერს Wall Street Journal. ავივის შეფასებით, მის კომპანიას ბოლო სამი წლის განმავლობაში დაახლოებით ათამდე გამოძიება ჩაუტარებია მსხვილი კომპანიებისთვის, რომლებიც თაფლაკვერის, პირადი ურთიერთობების, იძულების ან შანტაჟის სქემებს ეხებოდა.
ჰუანგის მხრიდან მძიმე შეცდომის გარდა, ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ეჭვმიტანილ ჯაშუშთან რომანი კორპორატიული ზედამხედველობის მასშტაბური ჩავარდნა და სავარაუდო უცხოური გავლენის ოპერაციის გამორჩეული წარმატებაა. მიუხედავად ციფრული ინფრასტრუქტურისა და კიბერშეტევების ზრდის შესახებ არსებული შეშფოთებისა, დაზვერვის ანალიტიკოსები ამბობენ, რომ ადამიანური შეცდომა რჩება კომპანიების ყველაზე სუსტ წერტილად.
„თაფლაკვერის სტილის მახე ისეთივე ძველია, როგორც დედამიწა,“ — ამბობს რენდი უატი, კორპორატიული საფრთხეების შეფასებისა და კონსალტინგის კომპანია SRW-ის ხელმძღვანელი. „ეს მიუთითებს ადამიანებში არსებულ მუდმივ სისუსტეზე, რომელსაც შეიძლება გამოიყენონ.“
„დარწმუნებული ვარ, ახლა უამრავი აღმასრულებელი მსხვილ კომპანიებში გადახედავს ურთიერთობებს საყვარლებთან,“ — დასძენს უატი.
OpenAI, Meta და Google არ გამოეხმაურნენ უსაფრთხოების პრაქტიკებზე დასმულ კითხვებს. „ენვიდიამ“ არ დააკომენტარა ჰუანგის რომანებთან ან ეჭვმიტანილ ჯაშუშთან მისი ურთიერთობის შესახებ ინფორმაციის მიღების დროის შესახებ. ჩინეთის მთავრობამ უარყო ნებისმიერი მონაწილეობა ამ საქმეში ან კორპორატიულ ჯაშუშობაში, საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა კი ამ კვირის დასაწყისში განაცხადა, რომ ეს ცნობები „არაფერია, თუ არა ჩინეთის წინააღმდეგ მიმართული დისკრედიტაცია“.
ბრალდებების შემდეგ, რომ ჩინეთმა განახორციელა მაღალი პროფილის უცხოური დაზვერვის ოპერაცია ჰუანგის წინააღმდეგ, ბაზარზე და ტექნოლოგიურ ინდუსტრიაზე გლობალური გავლენა იქნა — Nasdaq-მა ჰუანგის გადადგომის შემდეგ 4%-ით დაიკლო, ხოლო „ენვიდიამ“ ამ კვირაში ასობით მილიარდი დოლარი დაკარგა საბაზრო ღირებულებიდან. თუმცა უსაფრთხოების ექსპერტები ამბობენ, რომ მიუხედავად ოპერაციის უნიკალურობისა, გამოყენებული ტაქტიკა და მიზნები ახალი არ არის.
სილიკონ ველი, სადაც თავმოყრილია უაღრესად ღირებული ინტელექტუალური საკუთრება და კომერციული საიდუმლოებები, დიდი ხანია უცხოური ჯაშუშური ოპერაციების მთავარი სამიზნეა. ცივი ომის განმავლობაში, საბჭოთა აგენტები ათწლეულების განმავლობაში ცდილობდნენ ტექნოლოგიური საიდუმლოებების მოპარვას აშშ-ის ტექნოლოგიური კომპანიებიდან, მათ შორის მსხვილი ჩიპების მწარმოებლებისგან, რაც საერთაშორისო ჯაშუშობის რთულ ქსელს ქმნიდა.
1970-80-იან წლებში საბჭოთა დაზვერვის ოფიცრები სან-ფრანცისკოში, რუსეთის საკონსულოდან ხელმძღვანელობდნენ ჯაშუშურ ოპერაციებს, იხსენებს ყოფილი FBI-ს სპეციალური აგენტი რიკ სმიტი, რომელმაც ორი ათწლეული გაატარა ბეი არეაში კონტრდაზვერვაში. აშშ-ის ოფიციალური პირების შეფასებით, იმ პერიოდში კრემლმა ათასობით ჯაშუში გააგზავნა ქვეყანაში ინტელექტუალური საკუთრების მოსაპოვებლად და საბჭოთა კავშირისათვის იმ ამერიკული ტექნოლოგიების ასლის დასამზადებლად, რომელთა წარმოებაც თავად არ შეეძლო.
„ჩვენი მოწინავე ტექნოლოგიებზე წვდომა მათთვის კვლავ უმაღლესი პრიორიტეტია,“ — აფრთხილებდა CIA-ს დირექტორი უილიამ ქეისი 1985 წელს.
სხვა ქვეყნებმაც და უცხოელმა მოქალაქეებმაც წამოიწყეს საკუთარი კორპორატიული ჯაშუშობის ოპერაციები. ჩრდილოეთ კორეელმა ჯაშუშებმა აშშ-ში ორი კომპანია დააფუძნეს, რათა მავნე პროგრამული უზრუნველყოფა გაევრცელებინათ კრიპტოვალუტის დეველოპერებში, იტყობინებოდნენ Reuters და კიბერუსაფრთხოების კომპანიები გასულ წელს. ოქტომბერში აშშ-ის ხელისუფლებამ დააკავა საუდის არაბეთის მოქალაქე, რომელიც ბრალდებულია OpenAI-ს შტაბ-ბინაში მაღალტექნოლოგიური მოსასმენი მოწყობილობის დამონტაჟებაში.
ბოლო წლებში კი ყველაზე ხშირად ჩინეთის მთავრობას ადანაშაულებენ მრავალშრიან მცდელობაში, მოიპაროს ტექნოლოგიური შესაძლებლობები და ინტელექტუალური საკუთრება აშშ-ის ტექნოლოგიური კომპანიებიდან.
სტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრის (Center for Strategic and International Studies) ანგარიშის მიხედვით, 2000-2022 წლებში აშშ-ში ჩინეთის ჯაშუშობის მინიმუმ 224 შემთხვევა დაფიქსირდა, რომელთაგან ნახევარზე მეტი კომერციული ტექნოლოგიების ქურდობას ეხებოდა. იანვარში კალიფორნიის ფედერალურმა ნაფიც მსაჯულთა სასამართლომ Google-ის ყოფილ ინჟინერს დამნაშავედ ცნო კომპანიის კონფიდენციალური ინფორმაციის ჩინეთის მთავრობის სასარგებლოდ მოპარვაში.
ჩინეთთან დაკავშირებულ ზოგიერთ ოპერაციაში თაფლაკვერის სტილის სქემებიც ფიგურირებდა, სადაც ეჭვმიტანილი ჯაშუში პოლიტიკოსებთან და აღმასრულებლებთან პირად ან სექსუალურ ურთიერთობებს ამყარებდა. Washington Post-მა აგვისტოში მოიპოვა FBI-ს დეკლასიფიცირებული დოკუმენტები, სადაც აღნიშნულია, რომ კალიფორნიის ყოფილმა კონგრესმენმა ერიკ სუოლველმა აღიარა, რომ „ზოგჯერ ხვდებოდა“ ეჭვმიტანილ ჩინელ აგენტ კრისტინ ფენგს.
თუმცა, ჰუანგთან დაკავშირებული სავარაუდო ჩინური ოპერაცია უსაფრთხოების ექსპერტებისთვის გამორჩეული იყო როგორც სამიზნის მაღალი პროფილით, ასევე მისი აშკარა წარმატებით.
ჰუანგი პირველად 2023 წლის ბოლოს შენიშნეს ელის ჰუანგთან, ჩინელ აღმასრულებელთან, რომელიც ხელმძღვანელობდა სინგაპურში დაფუძნებულ Megaspeed-ის მონაცემთა ცენტრის კომპანიას. ისინი ერთად ნახეს ტაივანის ბარში 2024 წელს და კვლავ კონფერენციაზე 2025 წელს, იმ დროისთვის კი აშშ-ის ვაჭრობის დეპარტამენტი იძიებდა, არღვევდა თუ არა Megaspeed-ი ექსპორტის კონტროლს და აწვდიდა AI-ჩიპებს ჩინეთს. გაზაფხულზე სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ მოამზადა საიდუმლო მემორანდუმი, სადაც აღნიშნული იყო, რომ „ენვიდიას“ აღმასრულებელი დირექტორი ურთიერთობაში იყო ეჭვმიტანილ ჩინელ ჯაშუშთან, ელის ჰუანგის ელექტრონული მეთვალყურეობის საფუძველზე, წერს „ნიუ-იორკ თაიმსი“. საბოლოოდ, ჰუანგისა და ელის ჰუანგის ურთიერთობამ ხელი შეუწყო მილიარდობით დოლარის ღირებულების მოწინავე „ენვიდიას“ ჩიპების ჩინეთში გადაცემას.
„როგორც ამერიკელს, ეს არ მომწონს, მაგრამ მათი უნარებით აღფრთოვანებული ვარ,“ — ამბობს სმიტი, FBI-ს ყოფილი კონტრდაზვერვის ოფიცერი. „რა სამიზნე და რა შესანიშნავი ოპერაცია ჩინელებისგან.“
ჰუანგი არა მხოლოდ მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული კომპანიის ხელმძღვანელი იყო, არამედ დონალდ ტრამპის ახლო მოკავშირეც, რომელიც პრეზიდენტს თან ახლდა თეთრ სახლში ვახშმებზე და ტრამპის ოფიციალურ სახელმწიფო ვიზიტზე ჩინეთში. ჰუანგი გავლენიანი ფიგურაა ტექნოლოგიური პოლიტიკის საკითხებში, განსაკუთრებით ექსპორტის კონტროლისა და ღია წყაროს AI მოდელების თემებზე, თუმცა უცნობია, ჰქონდა თუ არა მის ქორწინებისგარე ურთიერთობას გავლენა მის შეხედულებებზე. სკანდალის შემდეგ ტრამპმა მხარი დაუჭირა ჰუანგს და მას „ღირსეული ადამიანი“ უწოდა.
ტრამპის ადმინისტრაციასაც უსვამენ კითხვებს, რატომ არ მოხვდა ელის ჰუანგის კომპანია Megaspeed იმ კომპანიების სიაში, რომლებიც ეროვნული უსაფრთხოების საფრთხეს წარმოადგენენ, წერს Axios, მიუხედავად იმისა, რომ დაზვერვის მონაცემები კომპანიის პრობლემებზე მიუთითებდა. აშშ-ის ვაჭრობის მდივანი ჰოვარდ ლატნიკი ზეწოლის ქვეშაა, რომ გადადგეს Megaspeed-თან დაკავშირებულ საკითხებზე რეაგირების ნაკლებობის გამო.
„ენვიდიამ“ უკვე გამოაცხადა, რომ დაიქირავა წამყვანი ამერიკული იურიდიული კომპანია ჰუანგისა და ეჭვმიტანილ ჯაშუშთან მისი ურთიერთობის გამოძიებისთვის, ხოლო ტრამპმა განაცხადა, რომ FBI საკუთარ გამოძიებას დაიწყებს ამ საქმეზე. ჰუანგი დათანხმდა კონგრესში ჩვენების მიცემას და ახლა კალიფორნიაში სასამართლო დავასაც ელის, სადაც მას აქციონერების შეცდომაში შეყვანაში ადანაშაულებენ.
კორპორატიული ჯაშუშობისა და უცხოური გავლენის კამპანიების წინააღმდეგ საბრძოლველად, ბევრი კომპანია მიმართავს დაზვერვისა და საფრთხეების შეფასების ფირმებს უსაფრთხოების გასამყარებლად — რამდენიმე მათგანი აცხადებს, რომ „ენვიდიას“ სკანდალის შემდეგ მათი მომსახურების მოთხოვნა გაიზრდება. ეს კომპანიები ატარებენ ტრენინგებს და იძიებენ, რა ხდის კომპანიას მოწყვლადს, ხშირად ყურადღებას ამახვილებენ უსაფრთხოების ადამიანურ ასპექტებზე.
„ყველას ჰგონია, რომ ეს ჰოლივუდის ფილმებივითაა — ფარული შეღწევა, მოსასმენი მოწყობილობები, თვალთვალი,“ — ამბობს ედუარდო ჯანი, მსხვილი ამერიკული კორპორაციის გლობალური უსაფრთხოების ხელმძღვანელი. „რეალურად კი საქმე უფრო სოციალური ინჟინერინგის საკითხია.“
მავნე აქტორები ეძებენ კომპანიების თანამშრომლებს, რომლებიც გავლენიან პოზიციებზე არიან ან ფლობენ ღირებულ ინფორმაციას, ხშირად იყენებენ საჯაროდ ხელმისაწვდომ მონაცემებს სოციალური ქსელებიდან და მონაცემთა ბროკერებისგან, რათა შეისწავლონ მათი პირადი ცხოვრება და შეიმუშაონ მიზანმიმართული გეგმები. ექსპერტების თქმით, თანამშრომელი, რომელსაც აქვს დამოკიდებულება ნარკოტიკებზე ან აზარტულ თამაშებზე, ერთგვარ შესაძლებლობას ქმნის ექსპლუატაციისთვის, ხოლო მარტოობისა და ურთიერთობების ძიების სურვილი — სხვა ტიპის მოწყვლადობას.
კორპორატიული ჯაშუშობის მცდელობები ხშირად ბიზნეს-შესაძლებლობების სახითაც შეიძლება გამოჩნდეს, როგორც, სავარაუდოდ, „ენვიდიასა“ და ჰუანგის შემთხვევაშიც იყო, როდესაც ჯაშუშები თავს სხვა ტექნოლოგიური აღმასრულებლების ან ფინანსისტების სახით წარმოაჩენენ.
„ისინი ცდილობენ მარტივ წვდომასა და სიახლოვეს კონფერენციებზე და კლიენტებთან ურთიერთობებისას,“ — ამბობს ჯანი. „მათ შეუძლიათ ჩვენს აღმასრულებლებს ნებისმიერ ღონისძიებაზე ან გამოფენაზე მიუახლოვდნენ, ან თუნდაც ინვესტიციების დაპირებები მისცენ.“
კომპანიები ზოგჯერ ქირაობენ ფირმებს, რომლებსაც უსაფრთხოების მოწყვლადობის შესამოწმებლად ე.წ. პენეტრაციის ტესტირება ჩაატარონ, რაც გულისხმობს სიმულირებულ შეტევებს რეალური სისუსტეების გამოსავლენად. ერთმა უსაფრთხოების ექსპერტმა გაიხსენა მაგალითი, როდესაც მისმა კომპანიამ თანამშრომელი სასურსათო მაღაზიის ავტოსადგომზე დააკიდა, რათა მის მანქანაში მოხვედრილიყო და იქიდან კომპანიის საშვი აეღო, რომელიც უკანა ხედვის სარკეზე ეკიდა.
ექსპერტების თქმით, ჰუანგის მსგავსი უმაღლესი რგოლის აღმასრულებლები უსაფრთხოების და საფრთხეების შეფასების ფირმებისთვის უნიკალურ გამოწვევებს ქმნიან. კომპანიის ხელმძღვანელობას გაცილებით მეტი ავტონომია და ძალაუფლება აქვს, ვიდრე რიგით თანამშრომლებს, რაც ართულებს მათთვის არასათანადო ქცევაზე ან პოტენციურ რისკებზე მითითებას. აღმასრულებლები ხშირად უარყოფენ საკუთარ შეცდომებს და კონსულტანტებს სიფრთხილით უწევთ იმის ახსნა, რომ მათი პირადი ურთიერთობები შეიძლება ისეთი არ იყოს, როგორიც თავად ჰგონიათ.
„ესენი ძალიან ჭკვიანი, წარმატებული ადამიანები არიან და არ გინდა ისე გამოჩნდე, თითქოს ასწავლი, როგორ უნდა მოიქცნენ ან რომ საკმარისად დახვეწილები არ არიან, რომ მიხვდნენ, როცა იყენებენ,“ — ამბობს ბრაიან სტივენსი, უსაფრთხოების რისკების მრჩეველი კომპანია Teneo-ს პრეზიდენტი.
აღმასრულებლები ასევე ხშირად ამტკიცებენ, რომ ისინი საკმარისად მნიშვნელოვანი არ არიან სამიზნედ ან რომ მათ შესახებ ყველაფერი ისედაც საჯაროა.
„ეს თავდაცვითი მექანიზმია იმის წინააღმდეგ, რომ გითხრან — შენი ცხოვრების წესი უნდა შეიცვალოს,“ — ამბობს ელიზაბეთ ბაკლი, Teneo-ს კიბერ და ტექნიკური გადაწყვეტილებების ხელმძღვანელი.
გარდა თანამშრომლების ინფორმირებისა, როგორ დაიცვან თავი ექსპლუატაციისგან, უსაფრთხოების და რისკების ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ კომპანიებს უნდა ჰქონდეთ ძლიერი მექანიზმები არასათანადო ქცევისა თუ გარე საფრთხეების დროულად დასაფიქსირებლად. ერთ-ერთი კითხვა, რომელიც „ენვიდიას“ ეხება, არის — ვინ იცოდა კომპანიაში ჰუანგის ურთიერთობების შესახებ და იყო თუ არა რაიმე შეშფოთება გამოთქმული შიგნით. რამდენიმე კორპორატიული დაზვერვისა და უსაფრთხოების ექსპერტი ამბობს, წარმოუდგენელია, რომ „ენვიდიაში“ არავინ აკონტროლებდა აღმასრულებელი დირექტორის გადაადგილებებს და შეხვედრებს, განსაკუთრებით უცხოეთში მოგზაურობისას.
თუმცა, მიუხედავად ტრენინგებისა, ზედამხედველობისა და უსაფრთხოების პროტოკოლებისა, ექსპერტები ამბობენ, რომ არცერთი მექანიზმი ვერ ჩაანაცვლებს სრულად პირად განსჯას. მიუხედავად იმისა, რომ მიმდინარე გამოძიებები შეეცდება დაადგინოს, რა მოხდა „ენვიდიაში“ ამ კატასტროფამდე, ჰუანგის დაცემა მისი პირადი გადაწყვეტილებების შედეგი იყო.
„ჯენსენ ჰუანგმა აქ გონება დაკარგა,“ — ამბობს სმიტი, ყოფილი კონტრდაზვერვის აგენტი. „მაგრამ რომანტიკულ ურთიერთობებში ეს ხშირად ხდება.“
