როგორც კი თვითმფრინავიდან ჩამოვდივარ და ენტებეს მიწაზე ფეხს ვადგამ, მაშინვე ვგრძნობ – უგანდა ჩემს სისხლშია. ეს ქვეყანა, რომელიც აქამდე მხოლოდ ჩემს წარმოსახვაში არსებობდა, ახლა რეალობად იქცა. სიცხე მძიმეა, მიწა კი კაშკაშა და მდიდარი, თითქოს მუქი ტერაკოტაა. მინდა ეს მომენტი დავიმახსოვრო – მე და ჩემი 75 წლის მამა, იქ, სადაც ის დაიბადა. ადგილი, სადაც დაბრუნებასაც კი ვერასდროს წარმოიდგენდა. აღფრთოვანებული ვყვირი და კამერას ვიღებ, მამას სახისკენ ვაბრუნებ.
„დაბრუნდი!“ – ვეუბნები.
„დავბრუნდი,“ – მპასუხობს.
„როგორ გრძნობ თავს?“ – ხელებს ჰაერში სწევს. რბილი და სულელური ჟესტით, როგორც ყოველთვის. მე კი აღელვებული და გაბრუებული ვარ. ღრმად ვისუნთქავ. ჰაერი კერალას ან გოას სუნს ჰგავს – მდიდარი, შემწვარი და სანელებლებით გაჯერებული. როცა მსოფლიოს ყველაზე ნელ imigraciis რიგში ვდგავართ, ვცდილობ, ამ ღრმა და მნიშვნელოვნების მქონე დაბრუნებაზე გამოვკითხო. ოდესმე წარმოედგინა, რომ დაბრუნდებოდა? ამბობს – არა... შეიძლება... არა, ნამდვილად არა. ამაზე მეტს ახლა ვერ მივიღებ. ემოციებზე საუბრისას მამა სიტყვების ნაკლებობით გამოირჩევა. მაგრამ მის სთოიციზმს რომ მიხვდე, მისი წარსული უნდა იცოდე.
მამაჩემი, რაჯ სოდა, უგანდიდან 1970 წელს სტუდენტური ვიზით წავიდა, ორი წლით ადრე, ვიდრე იდი ამინმა ყველა უგანდელი აზიელი ქვეყნიდან გააძევა და ის ლტოლვილად იქცა, რომელსაც სახლში დაბრუნება აღარ შეეძლო. თუმცა, მისი ბავშვობის ქვეყანა ის ადგილი არ იყო, სადაც დაბრუნებას ისურვებდა. იშვიათად, როცა მამა უგანდაზე საუბრობდა, იქაურ ცხოვრებას ასე აღწერდა: „ყოველდღე ერთი დიდი წვალება იყო.“ ვიცი, ძირითადად სხვა ოჯახის წევრებთან საუბრით, რომ სინამდვილეში ყველაფერი ბევრად უფრო მძიმე იყო: ბავშვობა, რომელსაც მწუხარება, საკვების დეფიციტი და გაჭირვება განსაზღვრავდა.
მამა ოთხი წლის იყო, როცა დედამისი მშობიარობისას, გვერდით ოთახში გარდაიცვალა. მისი პატარა და გადარჩა. დედის უეცარმა დაკარგვამ მთელი ცხოვრება დაასევდიანა და დღემდე, როცა მას ვახსენებ, ცრემლებს ვერ იკავებს. შემდეგ რაც მოხდა, კიდევ უფრო გაამძაფრა ამ ტრავმამ. მამამისმა იქორწინა ქალზე, რომელიც ხანდახან მამას და მის და-ძმებს საკვებს არ აჭმევდა, ხოლო თუ ოდნავ მეტს შეჭამდა, სცემდა კიდეც. საკვების კარადებს კეტავდა და ცემის შემდეგ სახლიდან აგდებდა. ზოგჯერ ფეხსაცმლის ან თეთრეულის ჩაცმის უფლებასაც არ აძლევდა. ბიძაჩემი, ჯამნადასი, მიყვებოდა, რომ დღე, როცა თითოეულს ერთი ჩაპატი ერგებოდა, ნაცვლად იმისა, რომ ერთს ერთად გაეყოთ, ძალიან კარგი დღე იყო. ახლა ვხვდები, რატომაცაა, რომ მამა ორცხობილას ჭამს, აუცილებლად ნახევარს შემოგთავაზებს. ამიტომაც გავიზარდე სახლში, სადაც მაცივარი ყოველთვის სავსე იყო ახლად მომზადებული საჭმლით. მჯერა, ეს დედაჩემის გზა იყო, ეჩვენებინა მამასთვის – და ჩვენთვისაც – რომ ის უსაფრთხოდაა, ზრუნავენ მასზე და უყვართ. სწორედ ამიტომ, როცა Action Against Hunger-მა, საერთაშორისო ორგანიზაციამ, რომელიც სიცოცხლისთვის საშიში კვების დეფიციტით დაზარალებულებს ეხმარება, მთხოვა უგანდაში, ლტოლვილთა ბანაკებში წავსულიყავი, დავთანხმდი. ოღონდ იმ პირობით, რომ მამასაც წავიყვანდი.
გამიკვირდა, როცა დათანხმდა წამოსვლაზე. ისტორიულად ყოველთვის უარს ამბობდა, რაც ძალიან მაბრაზებდა. 1990-იანი წლებიდან პრეზიდენტი იოვერი მუსევენი უგანდელ აზიელებს ქვეყანაში დაბრუნებას სთავაზობდა და წლების განმავლობაში ვუყურებდი, როგორ მიდიოდნენ ნათესავები. ლესტერიდან გუჯარათელების ავტობუსი დაბრუნდა გაძევების 40 წლისთავზე, ასობით ფოტო აიტვირთა ფეისბუქზე, მაგრამ დედაჩემის გამოგზავნილი სურათები არ მაინტერესებდა. მე თავად მინდოდა მენახა – საკუთარი თვალით მენახა ჩემი წინაპრების წარსული. თუმცა, მშობლები მყარად იდგნენ თავიანთ პოზიციაზე. როცა ვეკითხებოდი, შეიძლებოდა თუ არა დაბრუნება, პასუხობდნენ: „რატომ უნდა გადავწეროთ იქაური მოგონებები?“ თითქოს ცხოვრება იმდენად იდეალური იყო, რომ დაბრუნებით მის წაშლას რისკავდნენ. რა თქმა უნდა, მამაჩემის წარსულის ცოდნის ფონზე, ვფიქრობდი, იქნებ პირიქით იყო. იქნებ მე მიცავდნენ. ვფიქრობდი, იქნებ იმ ადგილებში დაბრუნება მისთვის ძალიან მძიმე იქნებოდა.
მიუხედავად მათი წინააღმდეგობისა, „დაბრუნების“ იდეა მაინც მაგნიტივით მიზიდავდა. ეს იგივე იმპულსია, რაც დგას დიასპორის პროგრამების უკან, როგორიცაა განას „დაბრუნების წელი“ ან ირლანდიის „შეკრება“. როგორც ბევრ სხვას, მეც მინდოდა ჩემი ოჯახის პაზლის დაკარგული ნაწილი მეპოვა. ასევე მინდოდა უკეთ გამეგო ის საკვები, რომელიც ასე განსაზღვრავს ჩემს იდენტობას. დედაჩემი, რომელიც 1972 წელს უგანდიდან გააძევეს, დიდ ბრიტანეთში ლტოლვილად ჩავიდა და შემდეგ მასწავლა საჭმლის მომზადება. ყოველი კერძის სწავლებისას ახალი ამბავი იხსნებოდა – ყოველი მატოკეს ან კასური ნუ შააკის რეცეპტი ნილოსში კიბორჩხალების, სპილოებისა და ჟირაფების, მანქანის ფარების გამორთვის ამბებს მოჰყვებოდა, რომ ლომებს არ დაენახათ. ეს იყო მიწა, სადაც მანგოს თესლს რომ დაყრიდი, ჯეკისა და ლობიოს ღეროსავით ხე ამოვიდოდა.
პირველი კულინარიული წიგნი, „დამზადებულია ინდოეთში“, სწორედ ამ ამბების შესანარჩუნებლად დავწერე, თუმცა რეალური გამოცდილება და იმ ადგილების თუ სამზარეულოების გაგება, საიდანაც რეცეპტები მოდიოდა, არ მქონდა. ეს მოგზაურობა შევსების შანსია.
როგორც კი მამა ლინკოლნშირიდან ლონდონში ჩამოდის, ვხვდები, რომ ჩვენ ორს ერთად ერთი კვირა არასდროს გაგვიტარებია. ბევრ ადამიანს არ აქვს მამასთან მარტო გატარებული დიდი დრო, მით უმეტეს, როცა მამა 80-ს უახლოვდება.
მამა მზიანი ხასიათის ადამიანია და ყოველთვის სიცილის ზღვარზეა. მაგრამ ვგრძნობ, რომ დღეს ნერვიულობს, ძირითადად დედაზე. კინგს-კროსის სადგურში რომ ვხვდები, მაშინვე ურეკავს, რომ აცნობოს, ჩამოვიდა, მერე კიდევ ერთხელ, როცა ჩემს სახლში მივდივართ. კიდევ ერთხელ ტაქსიში, აეროპორტში და თვითმფრინავში, აფრენამდე. რომ შეამოწმოს, რომ დარწმუნდეს, დედა კარგადაა. დედას ზურგი სტკივა და მამა ღელავს, მარტო რომ რჩება. მამასაც ზურგი სტკივა. თან წამლებიც წამოიღო – იმოდიუმის რამდენიმე შეკვრა. უკვე რამდენიმე კვირაა კუჭი აწუხებს და ცოტა წონაც დაკარგა. ჩვეულებრივზე სუსტია. მეფიქრება, ხომ არ გადავაჭარბე ამ მოგზაურობის დაგეგმვაში. მამა ნაწილობრივ მხედველობაშეზღუდულიცაა – თუმცა არასდროს უჩივის. როგორც მისი თაობის ბევრი კაცი, გრძნობებს გულიდან ფეხებამდე „ჩაწვდის“, სანამ საერთოდ აღარ იგრძნობს.
ჰითროუდან დოჰამდე ყატარის ავიახაზების ღამის რეისით მივფრინავთ, 21:30-ზე. 23:00-ზე ვახშამს გვაწვდიან და 4:00-ზე ვეშვებით. მამას ისევ აწუხებს კუჭი და თითქმის არ უძინია. ყოველი კიბის საფეხური და აეროპორტის დახუთულ დერეფანში ლოდინი მინდა, რომ დავიცვა, ბუშტში მოვაქციო. პირველად ხდება, რომ როლები შეიცვალა – მე ვზრუნავ მასზე. როცა მშობლების სახლში მივდივარ, მამა მუდმივად მზრუნველია. სიყვარულს საქციელებით გამოხატავს. დაძინებამდე საწოლთან წყალს დამიდგამს, დილით კი ფეხსაცმელს გამიპრიალებს. პუაროს ვუყურებ და თავის მასაჟს გამიკეთებს. ჩვენთან ურთიერთობა ცოტა აგრესიული სითბოა – ვეხვევით, ვუჭერთ ერთმანეთს. ზოგჯერ ისე ძლიერად, რომ ფიქრობ: ეს სიყვარულია თუ ტკივილი?
კვირა ორ ნაწილად იყოფა: ნახევარს მამას ბავშვობის ადგილების, მოზარდობის მოგონებებისა და იმ ადგილების ძიებაში გავატარებთ, რომლებიც იძულებით დატოვა. მეორე ნახევარი Action Against Hunger-ს დაეთმობა. მისი მიზანი ჰუმანიტარული ჩარევაა. თავდაპირველად სიცოცხლის გადარჩენაა ამოცანა, მაგრამ გრძელვადიან პერსპექტივაში ორგანიზაცია მდგრადობის გაძლიერებასა და საკვების უსაფრთხოების მიღწევაში ეხმარება, რომ აღარავინ დარჩეს მშიერი. მაინტერესებდა, როგორ მიიღებდა მამა ლტოლვილებთან შეხვედრას. პოლიტიკურად ერთ ხაზზე არ ვართ. როგორც ბევრი გუჯარათელი, ისიც მარგარეტ ტეტჩერის მხარდამჭერი იყო, რომელიც თავის მხრივ უგანდელი აზიელების მეწარმეობას აფასებდა. და მართლაც, მამა მეწარმეა – ლინკოლნშირში მცირე ბიზნესებისთვის საკონტეინერო ერთეულებს მართავს და ცხოვრებაში იმდენი სიცოცხლის დაზღვევის პოლისი გაუყიდია, რომ დათვლაც შეუძლებელია. მაგრამ ამ მოგზაურობისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ემიგრაციის მიმართ სკეპტიკურადაა განწყობილი.
უგანდა აფრიკაში ყველაზე მეტი ლტოლვილის მიმღები ქვეყანაა. აქ დაახლოებით 2 მილიონი ლტოლვილია, რაც გასაოცარია, თუ გავითვალისწინებთ, რომ ადგილობრივი მოსახლეობის 60% სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს. პირველ დღეს ლტოლვილთა დასახლებაში მივდივართ, სადაც ბევრი მათგანი სუდანიდან მძიმე გზით ჩამოვიდა. მზად ვარ სიღატაკისთვის, დეპრესიისთვის, გამოფიტულობისა და სევდისთვის. თუმცა, როცა კირიანდონგოში მანქანიდან გადავდივართ, ადგილობრივი უგანდელები და ლტოლვილები ერთად მღერიან და ცეკვავენ – ეიფორიული სურათი ოქროსფერ მზესა და სიმინდის მწვანე მინდვრებზე. ეს გამოცდილება იმდენად განსაკუთრებულია, რომ ვტირი. მამას ვუყურებ, რომელიც ცეკვას იწყებს, სახეზე სიხარული ეხატება.
დღის ბოლოს, როცა ყველანი გემრიელ, წებოვან ოკრას კერძს ვჭამთ, რომელიც ყველის მსგავსად იწელება, მამას ვეკითხები, რამე თუ შეიცვალა მის დამოკიდებულებაში, თუ გადახედა დიდ ბრიტანეთში ემიგრანტებისადმი დამოკიდებულებას. ცოტა ფიქრობს და ამბობს, რომ უგანდაში ლტოლვილებისადმი თანაგრძნობით სავსე მოპყრობამ გააოცა. თანაუგრძნობს მათ, ვისაც სახლი სჭირდება. ველოდები გაგრძელებას – მაგალითად, „აზრი შემეცვალა! სულ ვცდებოდი!“ – მაგრამ ამის ნაცვლად იდეა აქვს.
„სოლარ პანელები,“ – ამბობს. „შეგვიძლია კომპანია გავხსნათ და ტალახის ქოხებში მცხოვრებ ფერმერებს სოლარ პანელები მივაწოდოთ, რომ ელექტროენერგია ჰქონდეთ.“ ეს ყველაზე ახლოსაა სრულ პოლიტიკურ გარდატეხასთან, რაც მივიღეთ, მაგრამ საკმარისია.
მეორე დღეს მამას დაბადების დღეა. ყოველ შემთხვევაში, როგორც ჩვენ გვგონია, მამას დაბადების დღე. ის პარომბოში დაიბადა, მაშინ პატარა სოფელში, სადაც მხოლოდ ერთი მანქანა იყო. ფიქრობს, რომ მშობლებმა მისი დაბადება რამდენიმე თვის შემდეგ დაარეგისტრირეს. მიყვება, რომ ყოველთვის უნდოდა მარჩისონის ჩანჩქერის ეროვნულ პარკში წასვლა. ბავშვობაში შანსი ჰქონდა – სკოლიდან ექსკურსია მხოლოდ 50 პენსი ღირდა – მაგრამ დედინაცვალმა არ გაუშვა. ახლა აქ ვართ, იმ ადგილას, რომელზეც მხოლოდ ოცნებობდა, 76-ე დაბადების დღეზე. ნილოსის პირას საუზმობთ და მაიმუნი ცდილობს მაგიდიდან ბანანი მოიპაროს.
მეორე დღეს ადრე გავდივართ, კიდევ ერთი გრძელი მგზავრობისთვის, ამჯერად ლტოლვილთა დასახლებაში, აჯუმანში. აქ ვხვდები ადონგ გრეისს, ბიუტის სპეციალისტს, რომელიც სალონში მუშაობს, რომელიც ასევე სასწავლო ცენტრია. აქ ახალგაზრდა ქალები თმის დაწნას სწავლობენ. ვეკითხები, რა არის ლტოლვილობის ყველაზე რთული ნაწილი. არ ფიქრობს: „გაღვიძება,“ – ამბობს, – „და იმის გახსენება, რომ ის აღარ ვარ, ვინც მეგონა, ვიქნებოდი.“
ჟურნალისტობა უნდოდა. ვფიქრობ ჩემს კარიერაზე – თავისუფლად არჩეულზე, რომელსაც საზღვარი არასდროს დამუქრებია. ვფიქრობ დედაჩემზე, რომელსაც 90 დღე მისცეს, დაეტოვებინა ერთადერთი ქვეყანა, რომელსაც იცნობდა, და ახალი ცხოვრება ნულიდან აეწყო. ვერ წარმომიდგენია, რას ნიშნავს, როცა კარი წინ გიხურავენ. როცა ყოველ დილით იღვიძებ და კარი ისევ დაკეტილია.
იმ ღამეს თევზაობის ლოჟაში ვრჩებით, სადაც იატაკი არათანაბარია და გარეთ განათება არ არის, ამიტომ მამას ყოველ ნაბიჯზე ვეუბნები, სად დადგას ფეხი. ჩემს საწოლზე ჭერის ნამსხვრევები და ათობით მკვდარი ბუზია. ვცდილობ ახალი მაისური ჩავიცვა ვახშმისთვის და შიგნიდან ხვლიკი ხტება. ვახშამზე ჩავდივართ და ზუსტად ის გვხვდება, რისი ჭამაც არ გირჩევენ: ცივი ხორცის ბუფეტი. სამაგიეროდ ლუდია! მაგრამ ჭიქები არა, ამიტომ მამა ლუდს თასში ასხამს და ისე სვამს, როგორც ფრანგი ჰერცოგი.
მამას გეგმების სიაში პირველია არუაში წასვლა, სადაც მოზარდობაში ცხოვრობდა. გზაში მანქანაში დაძაბულობას ვგრძნობ: ჩუმია, ვნერვიულობ, როგორ იმოქმედებს მასზე, შეძლებს თუ არა ოჯახის სახლის პოვნას, ხომ არ დააბნევს მოგონებები. ამის ნაცვლად, გარდასახვას ვხედავ. ყოველი ნაპოვნი ადგილის შემდეგ სხეულის ენა ცოცხლდება. ვპოულობთ ბორცვს, სადაც ბავშვობაში ჯდებოდა, მანგოს ხეს, რომელზეც დედინაცვალისგან დამალვას ცდილობდა, ადგილს, სადაც მორიელმა უკბინა. მამა იმდენად აღფრთოვანებულია, რომ ადგილობრივ კინოთეატრს რომ პოულობს, კიბეზე გარბის – ენერგიით სავსე, მოუთმენლად ელოდება დაბრუნებას. ყველაზე მეტად სურს იპოვოს ადამიანები, ვინც მის ოჯახს ან იმდროინდელ უგანდელ აზიელებს იცნობდა.
ასე იწყება ორი ცხელი და არეულ-დარეული დღე არუასა და პარომბოში – მოგონებების ძიების ნამდვილი თავგადასავალი. პირველივე ადამიანი, ვისაც მივმართავთ, 73 წლის ფარმაცევტია და გვასწავლის უფრო ხანდაზმულ კაცთან, ფაბიანოსთან, რომელიც 76 წლისაა და პოლიომიელიტი აქვს. ვესაუბრებით – ახსოვს ისააკი და აბდული, ირანელი ძმები. ფაბიანო გვირჩევს ლეონარდს ველაპარაკოთ, რომლის სახლიც სოფლისგან ოდნავ მოშორებითაა. ვპოულობთ ლეონარდს და მას ახსოვს „ბანა დოგო“ („მოკლე კაცი“), მამას მეგობარი. ლეონარდი გვთავაზობს მამამისს ველაპარაკოთ, რომელიც ას წელს გადაცილებულია. მივდივართ მასთან: ბრმა ქალია, სხვებთან ერთად, მათ შორის 63 წლის შვილიშვილთან ერთად, სოფლის ხის ქვეშ პენსიისა და უფასო სადილის ღონისძიებაზე ზის. ყველაფერი და ყველა ახსოვს: ისააკი და აბდული, ბანა დოგო, „პატა პოტეა“ („სქელი კაცი“, რომელიც მამას პატარა დას უვლიდა, როცა დედა გარდაიცვალა). ყველას გარდა მამას მამისა, ლაქსმიდასი. ადამიანიდან ადამიანზე გადასვლისას სულ სუნთქვაშეკრული ვარ – რა მოხდება? თუ იმედგაცრუებული დარჩება? ან რა მოხდება, თუ ახალგაზრდობის სირთულეებსა და მწუხარებას შეეჯახება?
შემდეგ, როცა ორმოებიან ქუჩაზე მივდივართ, მამა მამამისის მაღაზიას ცნობს. აქ საპონს, შაქარს, ველოსიპედის ნაწილებს, მამაკაცის შარვლებსა და პერანგებს ყიდდნენ. უცებ ვიწრო შესახვევში გარბის, შუაში ღია არხით და გატეხილი ბორდიურებით. მაღაზიის უკანა მხარეს ჭურჭელს მრეცხავი ხალხი გვხვდება.
„ვფიქრობ, მამაჩემი აქ ცხოვრობდა,“ – ვამბობ.
„შემოდით,“ – გვანიშნებს ერთი კაცი. მამა შედის, მე კი კედელს ვეყრდნობი, გრძელი ლოდინისთვის ვემზადები. მაგრამ ის წამებში გამოდის. ვეკითხები, ხომ არ შევცდით.
„არა, ეს იყო,“ – ამბობს.
„მაგრამ ასე მალე რატომ გამოხვედი?“
არ ამბობს მიზეზს. მაგრამ ვხვდები, რომ ფიზიკური რეაქცია ჰქონდა. მისი სხეულის არც ერთ ნაწილს არ სურდა იმ სახლში დარჩენა, სადაც უბედური ბავშვობის მოგონებებია. ვთხოვ, ერთად შევიდეთ და თანხმდება. მაღაზიის უკან ორ ოთახს ვპოულობთ. პატარა სივრცეა ხუთი დისთვის, სამი ძმისთვის, მამამისისა და დედინაცვლისთვის. მამას ისევ გასვლა უნდა. მამშვიდებს, რომ კარგადაა და მანქანაში ვბრუნდებით. თავის იუნიონ ჯეკის ბალიშზე ჯდება და ვეკითხები, წამალი დალია თუ არა. კასავას ჩიფსების პაკეტს ვიზიარებთ. სასტუმროში დაბრუნების გზაზე ჩუმადაა, მაგრამ ამბობს, რომ ბედნიერია, რომ ხალხი გაიცნო, რომ ახსოვდათ, რომ დაბრუნდა.
ერთი ბოლო დანიშნულება რჩება ფრენამდე: პაკვაჩი, ქალაქი, სადაც მამა მხოლოდ ორი თვე ცხოვრობდა, მაგრამ მისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს. აქ მუშაობდა დედაჩემის მამასთან – და პირველად შეხვდა დედაჩემს, მაშინ 16 წლის იყო, დედა კი – 10-ის. მამას გული ევალებოდა, რომ სკოლაში გულუში წაეყვანა. ხელი ჩაჰკიდა, ერთად მივიდნენ ავტობუსამდე და გვერდიგვერდ დასხდნენ მოკლე მგზავრობისას. ამ წამიერი, მაგრამ წინასწარმეტყველური მომენტის გახსენებაზე ეღიმება. საოცარია, რომ 60 წლის წინ პატარა გოგოს ხელი ჩაჰკიდა სკოლაში მიმავალ გზაზე. ეს გოგო დედაჩემი გახდა, ქალი, რომელსაც ათი წლის შემდეგ ლინკოლნშირში ისევ შეხვდა. ახლა კი აქაა, თავის ქალიშვილს ხელს ჩაჰკიდებს.
მეორე დილით აეროპორტში მივდივართ და, როგორც უგანდური ოპტიმიზმისა და სიმშვიდის სტილშია, ფრენა იგვიანებს. ვეკითხები, ხომ არ სურს ამ დროს ძმებსა და დებს დაურეკოს და უთხრას, რომ ოჯახში დაბრუნდა. თავს აქნევს: „შენი დედა მედია და კომუნიკაციების ცენტრია, არა მე.“
უკან დიდ ბრიტანეთში უგანდის საფეხბურთო გუნდთან ერთად ვბრუნდებით. აეროპორტი სავსეა, ხმაურიანი, სრული ქაოსი. მამას ადგილი არავინ უთავაზებს, მაგრამ მაგიდაზე ჯდება და ვუყურებ, დაღლილი და გაღიზიანებულია, ქუდი ხელში უჭირავს. ერთი კვირა მის ხელს ვიჭერდი გატეხილ ბორდიურებზე, მენიუს წვრილ შრიფტს ვუკითხავდი, ვეკითხებოდი, წამალი დალია თუ არა. მან კი 44 წელი ზრუნავდა ჩემზე. ყველაზე მთავარი – ეს გააკეთა. ჩემთან ერთად უგანდაში წამოვიდა; ეს დაუვიწყარი საჩუქარი მაჩუქა. იმიტომ, რომ მჭირდებოდა იქ დგომა, უგანდის შეგრძნება, მისი შეხება და გემო – მისი სიმწიფის, სილამაზისა და მაგიის. ეს ისაა, რასაც ვერასდროს მივიღებდი ამბიდან, ფოტოდან ან თეფშიდან.
სახლში დაბრუნებულები – მამა დედასთან, მე – ქმარსა და ორ გოგონასთან – ვუყვები, როგორი ლამაზია უგანდა: ნოყიერი მიწა, ცხოვრების სიმარტივე. ვუყვები, რამდენი ჟირაფი ვნახე ერთდროულად – ალბათ 100 – და როგორი აბსურდულია ასეთი უზარმაზარი ძუძუმწოვრის სირბილი. ვუყვები ორმოებზე, იმდენად დიდებზე, რომ მანქანის ჩაყლაპვა შეუძლიათ. ვუყვები, რომ ერთ-ერთ ყველაზე ღარიბ ქვეყანაში შევხვდით ადამიანებს, რომლებიც სიცოცხლის ზღვარზე ცხოვრობენ, მაგრამ ყველაზე მხიარული, სტუმართმოყვარე და გულუხვი ხალხია, ვინც კი ოდესმე მინახავს. ვუყვები მამაზე – როგორ აქცია მისმა ისტორიამ ის ძლიერ, ჭკვიან და ცოტა სულელ ბაბუად, როგორიც დღესაა. ვუყვები, რა ბედნიერები ვართ, რომ ყოველ დილით ვიღვიძებთ და ვიცით – კარი ყოველთვის ღიაა.
მოითხრო ჰარიეტ გიბსონმა.
მირა სოდა უგანდაში Action Against Hunger-თან ერთად იმოგზაურა, რომლის ელჩიც არის.
